Spookpompen

Voor een land dat tot 27 jaar geleden officieel autoloos was, heeft Albanië opvallend veel vervallen benzinestations, ontdekte fotograaf Marcel van den Bergh.

De geschiedenis zit vol mysteries – nergens zijn het er zoveel als in het zuidoosten van Europa. Een raadsel par execellence is hoe het kan dat het enige Europese land dat tot 1992 officieel autoloos was, en derhalve nagenoeg gespeend van tankstations, ruim een kwart eeuw later Europa’s hoogste hoeveelheid verlaten tankstations per vierkante kilometer bezit.

Voor 1992 kon je in Albanië niet tanken, tegenwoordig wemelt het er van de plekken waar je niet méér kunt tanken.

Wie een poging wil doen dit mysterie te ontrafelen, moet terug naar de tijd dat Albanië de Socialistische Volksrepubliek Albanië heette. Stalinistisch leider Enver Hoxha had niets met kleinburgerlijke aanpassingen van het marxistisch leninisme in de vorm van Lada’s, Trabanten, Moskvitsjen en andere socialistische automobielen waarmee de Sovjet-Unie en haar satellietstaten hun inwoners trachtten te paaien. Hoxha ontzegde Albanese kameraden de bourgeoisgeneugten van de auto, maar liet hen wel 750 duizend bunkers bouwen voor het geval Albanië door vijandige mogendheden zou worden binnengevallen.

Hoxha overleed in 1985, in 1991 bezweek het regime dat hij had geleid, vanaf 1992 begonnen grote hoeveelheden oude Mercedessen uit West-Europa aan een tweede, derde of vierde leven in Albanië. In dezelfde tijd kregen flink wat mensen hetzelfde idee dat er voor al die Mercedessen tankstations nodig waren.

Veel Albanezen die in de jaren negentig als gastarbeiders naar het toen nog welvarende Griekenland trokken, investeerden in eigen tankstations met geld dat ze mee terugbrachten. Wie in de jaren negentig door Albanië reisde, kon soms denken dat je er op elke drie Mercedessen één tankstation had.

Fotograaf Marcel van den Bergh reisde door het Albanië van 2019 en zag in het landschap verlaten tankstations in alle soorten en maten, sommige nog met pompen met alles erop en eraan, andere al door brandnetels overwoekerd, weer andere al bijna door de natuur ingenomen.