Secondenspel in handen van een amateur

5, 4, 3, 2, 1.... Zaterdag begint de Giro met een proloog. Bij de start wordt de fiets van Tom Dumoulin vastgehouden door een vrijwilliger. Onprofessioneel. Een renner pakt dankzij diens onhandigheid zo een seconde tijdswinst. Dat kan het verschil zijn tussen de roze trui of niks.

In het hoofdkwartier van de Giro d’Italia, in de overdekte hallen van Eataly World in Bologna, schudt Jos van Emden nog maar eens zijn hoofd. Al jaren ergert hij zich aan de startprocedure bij een tijdrit, ook nu weer bij de Giro. Die is volgens hem niet alleen ‘zo amateuristisch als wat’, maar ook oneerlijk. Het zou Tom Dumoulin vandaag bij de proloog zomaar de roze trui kunnen kosten.

Bij een tijdrit wordt een renner op het podium door een starter vastgehouden aan zijn zadelpen. Zodra het piepje klinkt, ten teken dat de tijd is gaan lopen, wordt hij losgelaten. Volgens Van Emden vertrekken negen van de tien renners te vroeg, helemaal als ze met een onervaren ‘vasthouder’ te maken hebben. En dat gebeurt nog al eens. Regelmatig zet de Giro, uit commercieel oogpunt, vrouwelijke modellen in om de start te verzorgen.

Team Sunweb tijdens hun training.

Van Emden staat niet alleen in zijn klacht. Victor Campenaerts, de Belgische tijdritspecialist van Lotto-Soudal die onlangs het werelduurrecord verbeterde, noemt de startprocedure, zoals die nu wordt gehanteerd in grote rondes, achterhaald. ‘De top kruipt steeds dichter naar elkaar toe, de verschillen worden kleiner. Dan mag je niet meer van mensenwerk afhankelijk zijn.’

Als voorzitter van de wielervakbond kaartte Bobbie Traksel het onderwerp geregeld aan bij de mondiale wielerunie UCI, die verantwoordelijk is voor de regelgeving. ‘Andere sporten zetten een stap vooruit’, zegt hij. ‘Maar het wielrennen blijft stilstaan.’ Ook volgens Mathieu Heijboer, hoofdcoach bij Jumbo-Visma, is de tijdritstart al langere tijd ‘een issue’ in het peloton.

De proloog van de Giro, zaterdag in Bologna, gaat over 8,2 kilometer. De renners zullen om de één of twee minuten vertrekken vanaf een podium op Piazza Maggiore. De eerste starter houdt hen vast, een tweede starter houdt zijn of haar hand voor het gezicht van de renner en telt met zijn vingers af naar nul.

De finale

De slotklim naar San Luca

  • 2100 meter, met een strook van 16 procent: de slotklim van de openingstijdrit is bepaald geen lieverdje. 

  • Langs de galerij rijden de renners omhoog naar het klooster op de top van de berg.

Stef Clement, viervoudig Nederlands kampioen tijdrijden, leerde van zijn ploegleider Nico Verhoeven dat je bij het commando ‘1’ te allen tijden alvast kracht moet zetten op de pedalen. ‘Geen starter die je dan nog zal tegenhouden. Ze houden het randje van je zadel met twee vingers vast. Als jij aanzet, kunnen ze je niet eens tegenhouden, zelfs al zouden ze dat willen.’

Campenaerts hanteert dezelfde tactiek: ‘Als je de starter ‘1’ hoort zeggen, geef je vol gas. Ik heb nog nooit gezien dat iemand daarvoor werd gestraft. Ge moet uwzelf niet benadelen natuurlijk.’

Die ene seconde lijkt verwaarloosbaar, maar het kan het verschil betekenen tussen de eerste of tweede plaats. Zo veroverde Tom Dumoulin bij de proloog van de Giro in Apeldoorn in 2016 de roze trui, omdat hij 0,02 seconde sneller was dan concurrent Primoz Roglic.

Diezelfde Roglic won dit jaar de Tirreno-Adriatico, een etappekoers over zes dagen, waarbij vrouwelijke modellen de start van de ploegentijdrit verzorgden, met één seconde verschil. In de Giro van 2016 bedroeg het verschil bij een klimtijdrit over 10,85 kilometer tussen Steven Kruijswijk en de Rus Foliforov 0,49 seconde.

Campenaerts werd vorig jaar, na een tijdrit van 45 kilometer, Europees kampioen door 0,63 seconde eerder te finishen dan de Spanjaard Castroviejo. In Bologna merkt de Belg op: ‘Tja, die zal naderhand ook wel hebben gedacht: zal Victor niet stiekem iets eerder zijn gestart?’

  • Team Sunweb, de ploeg van Tom Dumoulin, verkende het parcours vrijdag.

  • Ook Bauke Mollema (in het geel) reed mee met de ploeg van Dumoulin.

Startpoortje

In tal van andere sporten worden nauwkeurigere methodes gebruikt bij de start. Skiërs gaan door een poortje, bij motorcross valt een hek naar beneden. Bij het baanwielrennen zit de fiets van een renner vast in een machine. Achterwiel en zadelpen worden vastgehouden met respectievelijk een remsysteem en een grijper. Bij exact nul seconden klappen beide systemen open.

Bij een tijdrit op de weg bestaan geen voorwaarden waaraan de starter moet voldoen. Van Emden schampert: ‘Als ze mensen tekort hebben, kunnen ze ook iemand uit het publiek plukken.’

De Nederlander Joey Ermens is namens de UCI jurylid. In theorie klopt het wat Van Emden, in 2017 winnaar van de slotrijdrit in Milaan, zegt, verklaart hij. ‘Maar we proberen altijd een neutrale partij te vinden, liefst officials. We laten de start bewust niet verrichten door teamleden of ploegleiders.’

Toch moet het ook volgens hem veel eerlijker kunnen. Tijdens de UAE Tour in de Verenigde Emiraten maakte hij het dit jaar mee dat de start door een sjeik werd uitgevoerd. ‘Die man kreeg vooraf wel een korte instructie. Voor ons is het belangrijk dat alle renners worden vastgehouden door één en dezelfde persoon. Mocht die onervaren zijn, dan geldt dat nadeel in elk geval voor iedereen.’

Mathieu Heijboer, hoofdcoach bij Jumbo-Visma: ‘Welkom bij onze sport. Zo professioneel zijn we dus in het wielrennen.’ Natuurlijk, Ermens begrijpt de ergernis in het peloton. ‘Voor zo’n sjeik of model is het een eenmalige belevenis, voor renners is het hun brood.’

Tom Dumoulin bij de start van de Giro in Jeruzalem in 2018. De fiets wordt vastgehouden door een vrijwilliger. 

Over de inzet van modellen zegt Stef Clement: ‘Het is irritant, zowel voor de renner als voor zo’n meisje. Jij probeert in opperste concentratie de tijdrit in de Giro te winnen en zij weet niet precies hoe ze het zadel vast moet houden. Ze zit ook nog eens dicht bij iemands billen. Heel ongemakkelijk.’

Soms gaat het vreselijk mis. Op het NK in Emmen, 2015, viel Remco Grasman door een onhandige starter en raakte zijn linkerelleboog uit de kom. Tijdens de proloog van de Delta Zeeland Tour tuimelde Coen Vermeltfoort van het startblok. Hij brak zijn beide polsen.

‘Starten is een vak apart’, meent Van Emden. ‘Degene die je vasthoudt moet een stevige vent of vrouw zijn, geen model op naaldhakken met een leuk truitje van de sponsor aan. Maar het is nogal een verschil of je een renner van 50 kilo moet vasthouden of iemand van 80 kilo.’

  • De Jumbo-ploeg tijdens hun trainingsrondje, op de kenmerkende blauwe Bianchi-fietsen.

Heijboer rekent voor dat 1 seconde eerder weg gaan bij een tijdrit 14 meter scheelt. ‘Die krijg dus al cadeau als je een beetje slim bent.’

Ook volgens Ermens wordt het vasthouden bij de start onderschat. ‘De echte winnaars, zoals Van Emden, die gaan voor het maximale. Dan moet je als vasthouder ook geconcentreerd zijn. Die jongens trappen zo 1.500 watt weg. Dat is ongelofelijk veel vermogen wat er in zo’n lichaam zit.’

Bij een ploegentijdrit oefent Jumbo-Visma de start een dag van tevoren en wordt aan de organisatie gevraagd of de vasthouder van dienst ook aanwezig kan zijn. In Bologna is dat vrijdag niet gebeurd, omdat het vandaag een individuele tijdrit betreft, waarbij de omstandigheden niet wezenlijk anders zullen zijn dan normaal.

‘Bovendien’, zegt Heijboer, ‘zullen onze mindere tijdrijders eerder starten in de wedstrijd. Als het een slechte vasthouder is, dan zoomt dat al snel rond in het peloton. Dan hebben we ruim de tijd om Primoz Roglic instructies te geven.’ Al gaat dat zaterdag niet op: vanwege het voorspelde slechte weer in de de avond starten de favorieten al in het begin van de tijdrit. Dumoulin opent om 16.50 uur.

Centenkwestie

De klachten van de renners zijn bekend bij de UCI. Jurylid Ermens verwacht dat er in de toekomst verandering komt in de startprocedure. ‘Iedereen is gebaat bij een zo eerlijk mogelijke sport.’

Van Emden heeft er minder vertrouwen in. ‘De UCI is nou niet bepaald een organisatie die bekend staat om zijn vernieuwingsdrift. Ik denk niet dat ik het nog mee ga maken in elk geval.’

Heijboer en Traksel vermoeden dat het kostenplaatje de belangrijkste oorzaak is dat verbeteringen uitblijven. Laatstgenoemde zegt: ‘Terwijl dat geen reden mag zijn. De UCI geeft wel veel geld uit aan apparatuur om mechanische doping op te sporen, waarom dan niet aan een startblok? Dat is net zo goed vals spelen. Hoe duur is zo’n startblok dat op de baan wordt gebruikt nu eigenlijk?’

En wat vindt favoriet Tom Dumoulin? Hij wil zijn vingers liever niet branden aan de kwestie. Hij laat weten geen klachten te hebben. Traksel snapt het wel. ‘Hij is bezig om de Giro te winnen. Misschien dat hij twee jaar geleden nog eerlijk antwoord had gegeven. Nu spaart hij liever zijn energie voor andere zaken.’

Misschien, vermoedt Traksel, zal hij anders praten als hij over drie weken in Verona met 1 seconde het roze misloopt. ‘Het is gewoon wachten op de eerste renner die de Giro met 1 seconde verliest en dan naar de rechter stapt. Benieuwd hoe lang het dan duurt voordat er veranderingen worden doorgevoerd.’