Vertederende blik op de metropool

Michael Wolf (1954 - 2019)

Fotograaf en kunstenaar Michael Wolf is overleden. Hij had oog voor het gevecht van mensen om in de Aziatische stadsjungle overeind te blijven. Wolf woonde en stierf in Hongkong. 

Hoeveel beton, staal en plastic in metropolen hij in zijn leven ook heeft gefotografeerd, de donderdag plotseling overleden Duitse fotograaf Michael Wolf heeft vooral indruk gemaakt door de vertedering en menselijkheid die in zijn werk liggen besloten. Hij fotografeerde de samengeperste, zwetende en naar lucht happende forenzen tijdens het spitsuur in de metro van Tokio. De tot boven de wolken reikende woontorens in Hongkong, waar de anonieme massa’s in penibele omstandigheden worden gehuisvest. Maar bovenal had Wolf oog voor het gevecht van het individu om in de stadsjungle overeind te blijven en er zijn eigen stempel op te drukken.

Michael Wolf (65) werd geboren in München, groeide op in de VS en Canada, keerde terug naar Duitsland en werd fotojournalist voor de respectabele tijdschriften Geo en Stern. In 1994 verhuisde hij naar Hongkong, waar hij donderdag in zijn appartement dood werd aangetroffen. Azië zou zijn werkterrein blijven, zijn woonplaats zijn grootste inspiratiebron. Van fotojournalist groeide hij uit tot geëngageerd kunstenaar, die zich niet beperkte tot fotografie alleen maar ook indrukwekkende installaties maakte.

Wolf's Architecture of densitiy

Wolfs kleurrijke foto's, meestal afgedrukt op groot formaat en in een groot aantal monumentale boeken, springen op tentoonstellingen altijd onmiddellijk in het oog door hun imposante, naar abstractie neigende karakter. Indrukwekkend zijn de wolkenkrabbers, vooral doordat er op de foto's geen hemel te zien is. Wat overweldigend is, is tegelijk beklemmend, omdat er geen ontsnapping mogelijk lijkt. Zijn beroemdste serie, Architecture of Density (2003-2014) weerspiegelt het gevoel van ontheemding en vervreemding dat je in Aziatische wereldsteden kan overvallen. Met die serie brak Wolf door in de internationale kunstwereld.

In Tokyo Compression (2010) komt een ander aspect van Wolfs kunstenaarschap naar voren: zijn nieuwsgierigheid naar het individu, oftewel: zijn voyeurisme. In de metro van de Japanse hoofdstad fotografeerde hij, telkens als een trein stilhield bij het perron waar hij met zijn camera stond, hoe de forenzen tegen een raam werden geperst door medereizigers. De vervormde gezichten, bezwete overhemden, gepijnigde gezichten hebben behalve iets benauwends ook iets komisch. Wat westerlingen wellicht als ondragelijk beschouwen, was voor de Japanners, geconfronteerd met Wolfs foto’s, niets bijzonders. Hun reacties op de serie waren samen te vatten in twee woorden: ‘Nou en?’

Het vroegste werk dat ik van Wolf leerde kennen was het boekje Sitting in China (2002), waar hij honderden met nijverheid, vindingrijkheid en oneindig improvisatievermogen samengestelde stoeltjes heeft vastgelegd die in het communistische China van rond de eeuwwisseling nog een lang leven zouden hebben, waar die in het westen allang naar de vuilnisbelt waren afgevoerd. Plastic stoelen met drie poten – en eentje van hout en tape. Een kistje met een kussentje erop. Poten met tape en touw vastgemaakt aan de zetel. Getuigenissen van door schaarste en armoede geïnspireerde vindingrijkheid, uit een periode dat de grote economische boom van China nog moest komen.

  • Een Werk uit Michael serie My favorite things / hong kong glove

  • Een Werk uit Michael serie Street view Paris

Op Breda Photo werden in 2016 Michael Wolfs foto’s getoond van de minieme ingrepen die de bewoners van Aziatische steden plegen in de steeg waaraan ze wonen. Wolf zag een stroomdraad aan de gevel van een woontoren die wordt gebruikt als waslijn, buizen die als kapstok worden gebruikt, of als opbergplek waarachter een bezem, een krantje, een paraplu of een waterflesje kan worden geklemd. Pogingen van mensen om zich, woekerend met de ruimte, anonieme openbare plekken toe te eigenen die van iedereen en daarmee van niemand zijn.

In 2017 produceerde het Fotomuseum Den Haag Wolfs eerste retrospectief, Life in Cities, dat ook te zien was op het toonaangevende fotofestival in het Zuid-Franse Arles. In Den Haag was ook Wolfs wandvullende installatie te zien van 20 duizend op 40 vierkante meter samengebrachte stuks speelgoed van plastic. Vervaardigd in desolate speelgoedfabrieken in China. Bij die overweldigende hoeveelheid plastic hingen de portretten van arbeiders die in de speelgoedfabrieken werken. Zij hebben in Michael Wolf een pleitbezorger verloren.

  • Tokyo compression