Dier voor plezier

De Amerikaanse fotograaf Kirsten Luce verdiepte zich in het leed van dieren die kunstjes moeten doen voor toeristen – pijn die zij vaak verkeerd opvatten.

Wie zouden er nóg meer plezier beleven aan een fotoshoot in de branding van Lucky Beach op het Thaise eiland Phuket? De vakantievierende mensen of de gedresseerde olifanten die de hele dag klaarstaan om te poseren?

De mens heeft een onuitroeibare neiging tot antropomorfisme, het projecteren van zijn eigen belevingswereld op die van dieren. Wie enigszins antropomorf naar de wereld kijkt, kan denken dat de kunstjes­olifanten van Phuket lekker in hun dikke vel zitten, en het op foto’s zelfs uitschateren van de pret.

De Amerikaanse fotograaf Kirsten Luce verdiepte zich samen met Natasha Daly voor National Geographic Magazine in de belevingswereld van deze en andere Thaise olifanten die zonder ooit een sollicitatiebrief te hebben hoeven schrijven werk vonden in de toeristenindustrie. Hun conclusie is geen opbeurende: weinig olifanten lijden nog meer pijn dan de bijna vierduizend olifanten die in Thailand in gevangenschap leven en gedwongen worden zich voor toeristen in de raarste bochten te wringen.

Makaak in Monkey School, Chiang Mai, Thailand.


Ook elders ter wereld legde Luce dierenleed vast dat er voor mensen leuk uitziet, en daarom vaak wordt geïnterpreteerd als plezier in plaats van pijn. In Rusland leren nog steeds flink wat beren op twee poten de mens te vermaken. De meeste peuters weten al dat een beer zich van nature op vier poten verplaatst. Om te zorgen dat een viervoeter wat kan op de helft van zijn ledematen, moet hij langdurig aan zijn nek worden vastgebonden. Flink wat gedresseerde Bulgaarse beren die een aantal jaar geleden werden vrijgelaten – een voorwaarde voor de Bulgaarse EU-toetreding – hadden aan hun dienstjaren aan de kusten van de Zwarte Zee een fors alcoholprobleem overgehouden. Na een werkdag op twee poten hielp niets zo goed tegen hun pijn als een ­liter pruimenjenever.

Dieren die mensen met kunsten vermaken bestaan al twee à drie millennia. In Europa, Noord-Amerika en Australië kwam de laatste decennia door toedoen van dierenrechtenorganisaties de klad in de praktijk. In de rest van de wereld gaat die gewoon door, meestal ten behoeve van toeristen, in overgrote meerderheid afkomstig uit Europa, Noord-Amerika en Australië.

Kirsten Luce en Natasha Daly constateren dat de sociale media de praktijk tegenwoordig extra aanwakkeren. Foto’s en filmpjes met olifanten en knuffelberen staan steevast garant voor flink wat views en ­likes. De 26-jarige Russische bruine beer Stepan, werkzaam in de wouden buiten Moskou, zit zelf niet op Instagram, maar is wel uitgegroeid tot een lieveling op Instagram-­accounts van tweevoeters. Stepans eigenaar rekent tegenwoordig 700 euro voor een shoot.