De val van het Kalifaat

Vrouwen en kinderen zijn niet meer tevoorschijn gekomen uit Baghouz, sinds zondagavond de slotaanval werd ingezet op de IS-enclave in Syrië. Maar mogelijk zitten er nog meer vast in het laatste stukje kalifaat.

  • Een machinegeweer van een een SDF-strijder braakt kogels en vuur uit tijdens de schermutselingen die dag en nacht doorgaan. Foto Bulent Kilic / AFP

  • Een strijder van het SDF gebruikt vanaf een heuvel een verrekijker om de laatste bewegingen in Baghouz te ontdekken. De strijd heeft zich toegespitst op het laatste stukje onder IS-bezetting aan een rivieroever. Foto Bulent Kilic / AFP

Soldaten van de Irakese paramilitaire organisatie Hashed al-Shaabi dragen de lijkkist van een collega die bij een aanslag, vermoedelijk van IS, buiten Mosul om het leven is gekomen. Hij wordt begraven in de Noord-Irakese stad Tuz Khurmatu. Over de kist ligt de trouwjurk van zijn vrouw gedrapeerd. Het stel was recent getrouwd. Foto Marwan Ibrahim / AFP

  • Strijders van het pro-Westerse SDF bekijken vanaf de daken van gebouwen de beschieting van Baghouz. Met lucht-en artillerieaanvallen proberen de Syrische strijders de jihadisten van IS te verslaan die zich in het plaatsje hebben verschanst. Foto Delil Souleiman / AFP

Baghouz schudt op zijn grondvesten na de zoveelste inslag van artilleriegranaten. Volgens een SDF-commandant werden woensdag honderden IS-strijders gevangen genomen toen ze Baghouz probeerden te ontvluchten. Foto Delil Souleiman / AFP

Bijna eindeloos weet Islamitische Staat het bestaan van het kalifaat te rekken. Al vele weken is het dorp Baghouz in het zuidoosten van Syrië, het allerlaatste stukje grondgebied in handen van de extremisten, omsingeld door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF). Maar nog altijd houden de hardnekkigste IS-strijders stand, als in een perfide variant van de Asterix-saga.

‘Héél Syrië? Nee, een kleine nederzetting bleef – zonder toverdrank die hen onoverwinnelijk maakt - weerstand bieden en maakte het leven van de soldaten in de omliggende legerkampen niet bepaald makkelijk.’

Het woord ‘moedig’ als bijvoeglijk naamwoord bij ‘weerstand bieden’ is uit bovenstaande pastiche geschrapt, want hoe moedig is het om vrouwen, kinderen, zieken en bejaarden als menselijk schild te gebruiken? Telkens weer kwamen ze de afgelopen weken naar buiten, veelal moeders in zwarte nikab met hun kinderen in kleurige kledij - onder het stof, bang en uitgehongerd.

Duizenden bleken er te verblijven in dat kleine stukje woestijndorp, amper een halve vierkante kilometer in oppervlakte. Ze zaten verscholen in kelders en tunnels, door IS-strijders gegraven als laatste verdedigingslinie tegen de oprukkende SDF-militie en haar Amerikaanse bondgenoten.

Bewoners van Baghouz trekken in trucks door gebied dat in handen is van het SDF nadat ze de kans kregen om het dorp te verlaten. De meesten zijn familieleden van IS-strijders. Met de evacuatie van burgers proberen het SDF en de landen die de rebellen steunen, waaronder de VS, een bloedbad onder burgers te voorkomen als de allerlaatste aanval was ingezet. Foto Bulent Kilic / AFP

Vrouwen en kinderen worden maandag naar een doorlaatpost van de Syrisch-Koerdische rebellen gebracht na zware beschietingen in het weekeinde. Volgens het SDF bevinden zich nog veel strijders in Baghouz die weigeren de strijd op te geven. Foto Bulent Kilic / AFP

  • Met haar kind in haar armen loopt een vrouw, gevolgd door honderden andere lotgenoten, in de richting van pro-Westerse rebellen buiten Baghouz. De rebellen waren de afgelopen dagen verbaasd dat zich nog zoveel burgers in het plaatsje in de provincie Deir Ezzor ophielden. Foto Bulent Kilic / AFP

  • Mannelijke inwoners van Baghouz, onder wie ook gewonden, die ervan worden verdacht tot IS te behoren vlak nadat ze het dorpje hebben verlaten. Ze maken zich op om onderzocht en ondervraagd te worden door de rebellen die IS de genadeklap willen toebrengen. Foto Bulent Kilic / AFP

Allah uh akbar!

Velen van de vrouwen en kinderen zijn gezinsleden van IS-strijders. Sommige vrouwen hielden ondanks alle doorstane ellende en de naderende ondergang van het kalifaat de vlam van de jihad brandende en riepen strijdbaar ‘Allah uh akbar!’ ten overstaan van buitenlandse cameraploegen.

Anderen vrouwen leken toch vooral opgelucht te zijn, uiteraard vooral degenen die niet tot het IS-kamp behoorden en vrijwillig in de enclave hadden verbleven. Onder hen ook yezidi-vrouwen, leden van de religieuze minderheid in Irak die door IS waren ontvoerd, maar al te vaak tot seksslavernij gedwongen.

Zijn de burgers nu allemaal weg? Dat is de vraag. Mustafa Bali, woordvoerder van de SDF, zei zondag dat sinds de dag ervoor geen evacués meer uit de enclave waren gekomen en dat er geen vrouwen en kinderen meer waren waargenomen. Daarom werd dan eindelijk het slotoffensief ingezet, na een lange periode van terughoudendheid. ’s Avonds begonnen de beschietingen, vanaf de grond en uit de lucht.

Persbureau AP echter citeerde diezelfde dag een SDF-commandant die zei te geloven dat er nog drie- tot vierduizend vrouwen en kinderen vastzitten in de enclave waar de meest geharde vechters zijn overgebleven, veelal afkomstig uit het buitenland.

Bij een controlecentrum wachten burgers die net zijn geëvacueerd om gescreend te worden. Meer dan zevenduizend inwoners van Baghouz, de meeste vrouwen en kinderen, wisten de afgelopen twee dagen weg te komen. Foto Bulent Kilic / AFP

  • Een stoet van gesluierde vrouwen, mannen op krukken en jonge kinderen trekken tijdens een gevechtspauze door het oorlogsgebied om aan de beschietingen te ontkomen. De SDF-rebellen krijgen vanuit de lucht steun van onder andere Amerikaanse bommenwerpers. Hoeveel doden er bij de gevechten zijn omgekomen, is niet duidelijk. Foto Delil Souleiman & Bulent Kilic / AFP

De meeste bewoners worden naar een vluchtelingenkamp in het noordoosten van Syrië gebracht, Al-Hol. Volgens het Rode Kruis zijn hier sinds december 50 duizend vluchtelingen aangekomen. Zij zijn voornamelijk afkomstig van gebied dat ooit onderdeel uitmaakte van het kalifaat van IS. Foto Delil Souleiman / AFP

Niemandsland van 200 meter

Een strook van 200 meter niemandsland scheidt de SDF-troepen van de extremisten in hun laatste bolwerkje. Internationale verslaggevers kunnen ze soms met verrekijkers zien, mannen met een kalasjnikov of een ander vuurwapen, een doek om het gezicht gewikkeld. Kennelijk zij zij bereid te vechten tot de dood.

Minder geldt dat voor hun tegenstanders. Het offensief vorderde maandag maar traag. De IS-strijders, mogelijk nog zo’n vijfhonderd, zitten verschanst in diezelfde tunnels. Het gebied is bezaaid met landmijnen en boobytraps. SDF-commandant Adnan Afrin had het over ‘bescheiden vorderingen’. Doden zijn er sinds zondag aan SDF-zijde niet gevallen en dat wil men zo houden, zei hij. Vandaar de voorzichtige opmars.

  • Behalve vrouwen, kinderen en bejaarden, al dan niet gewond, verlaten ook weduwen van omgekomen IS-strijders Baghouz. Een van hen haalde meteen uit richting de VS nadat ze de afgelopen dagen het stadje wist te verlaten. ‘Ik zag geen strijders die jihad voerden tegen Amerika’, beweerde Um Walaa's, afkomstig uit Frankrijk. ‘Nee, alleen Amerika was aan het doden.’ Foto Delil souleiman / AFP

  • Troepen van de SDF inspecteren kinderen die uit Baghouz zijn geëvacueerd. De kinderen zijn vermoedelijk van de Yazidi-gemeenschap, een Koerdische ‘volksreligie’ die elementen van verschillende religies bevat. IS beschouwt de Yazidi’s als heidenen. Velen zijn verkracht, tot slaaf gemaakt of vermoord. Foto Bulent KILIC / AFP

Mannen bidden kort nadat ze Baghouz heelhuids hebben weten te verlaten. De VS en de SDF-rebellen hopen snel de IS-enclave in te nemen. Verwacht wordt dat president Trump dan de overwinning zal uitroepen op Islamitische Staat. Foto Gabriel Chaim / AP