De kopie is beter dan het origineel

Fotograaf Pauline Niks legde in China kopieën van beroemde originelen vast. Ze framet haar beelden zo, dat ze de kijker op het verkeerde been zet en de (Chinese) context er niet meer toe doet: ‘I Am Just A Scenic Spot’.

Het Römerberg-plein.

Voor de zekerheid: het vliegtuig dat u hierboven ziet maakte geen noodlanding op een plein in een Duitse stadje, het staat permanent aan de grond in de Volksrepubliek China. Binnen kun je goed eten, de Chinese eigenaresse houdt van vliegtuigen, via de slurf beland je in haar restaurant. I Am Just A Scenic Spot, doopte fotografe Pauline Niks haar fotoserie die zij samenstelde uit werk dat zij op tientallen plekken in China schoot. Die titel kopieerde zij letterlijk van een bord in een Chinees themapark. Op haar foto’s zien we Chinese kopieën van illustere bouwsels elders op de wereld. I Am Just A Scenic Spot is echter nadrukkelijk géén serie over wereldwonderen die ze in China nabouwen. In fotoseries die eerder werden gemaakt over, bijvoorbeeld, de Chinese versies van Venetië en Parijs, benadrukten de fotografen steevast het feit dat het om kopieën ging door de Chinese context te accentueren – Pauline Niks deed het tegenovergestelde: zij haalde context zoveel mogelijk weg.

De Sfinx.

Lake Malar.

Het Capitool.

Wie wil, kan haar documentairefotografie omschrijven als een contemplatie over manipulatie en gezichtsbedrog: idealiter gaan degenen die naar deze foto’s kijken nadenken over wat een kopie eigenlijk is, en over de vermeende echtheid van alles wat ze om zich heen zien. De beelden uit I Am Just A Scenic Spot worden ook gepresenteerd op ansichtkaarten. Nogal wat mensen die er oppervlakkig naar keken, dachten dat het hier doodgewone ansichtkaarten van toeristische clichés betrof. ‘Manipulatie is onderdeel van de documentairefotografie’, zegt Niks, ‘een foto suggereert echtheid, zeker als die in een krant staat, maar fotografen kunnen vergaand manipuleren: door hun belichting, door hun kadrering of door de context waarin ze iets plaatsen.’ China was voor beelden die een mens op het verkeerde been kunnen zetten een geschikt werkterrein. De kopie heeft in de Chinese cultuur een andere status dan in de westerse. De kopieertraditie gaat zover terug als Qin Shi Huangdi, de eerste keizer die China 2.500 jaar geleden verenigde. Uit elk van de laatste zes koninkrijken die hij in dit unificatieproces onderwierp, bouwde hij een lokaal paleis na op de oever van de Wei-rivier.

De Zaanse Schans.

De Golden Gate Bridge.

De Chinese muur.

Een andere factor van betekenis is dat Oost-Azië, in tegenstelling tot Europa, in de 19de eeuw niet vergaand veranderde door de romantiek. In de westerse wereld werden ‘eigenheid’, ‘oorspronkelijkheid’ en ‘waarachtigheid’ in die tijd heilige begrippen. ‘Jezelf zijn’ is voor westerse mensen een belangrijk levensdoel, ‘authentiek’ is een magisch woord, zelfs voedsel moet authentiek zijn (Albert Heijn verkoopt ‘brood met liefde en passie’).

Op vakantie streven westerlingen ernaar authentieke dingen te zien oftewel ‘het echte leven’ in een bepaald land, anders dan Chinese vakantiegangers die bijvoorbeeld naar een kopie van een Oostenrijks dorp gaan waar ook entertainment wordt verschaft. Aardig wat mensen die foto’s van Pauline Niks bekeken dachten dat zij ook nog iets oorspronkelijks in China had vastgelegd, namelijk een stukje Chinese Muur. Geenszins: Niks fotografeerde een Chinese kopie van de Chinese Muur. Er zijn er in China vele tientallen, sommige zijn wel vijf kilometer lang. ‘De meeste stukken van de échte Chinese Muur zijn in niet zo’n goede staat’, weet zij.

Manneken Pis.

De Eiffeltoren.

De Niagarawatervallen.

Florence.

De Hemeltempel.

De Tower Bridge.

Akropolis.