Bijna dood

De Belgische fotograaf Lionel Jusseret nam dienst in een verzorgingstehuis om een groep mensen vast te leggen die je zelden ziet in fotoseries.

Iedereen wil graag oud worden maar niemand wil het graag zijn, is een tegelwijsheid die wordt toegeschreven aan Jonathan Swift. De grote Brusselse chansonnier Jacques Brel zong: Mourir cela n’est rien/ Mourir la belle affaire/ Mais vieillir…(‘Sterven dat is niets/ Sterven de schone zaak/ Maar oud worden…’). Brel overleed een jaar na het opnemen van dit chanson op 49-jarige leeftijd. De jonge Brusselse fotograaf ­Lionel Jusseret wilde weten waar het proces van vieillir op uitdraait als het alsmaar doorgaat. Hij nam dienst in een verzorgingstehuis om te kunnen zien waar de reis eindigt van mensen die niet op middelbare leeftijd ziek worden, onverwacht een hartstilstand krijgen, worden getroffen door een noodlottig ongeval of ten prooi vallen aan andersoortig onheil – waar de reis eindigt van mensen die, kortom, alles hebben weten te overleven. De titel van de fotoserie die uit zijn tijd in de verzorgingsinstelling voortvloeide, Home, refereert zowel aan het tehuis als aan het einde van de reis door het leven.

Jusseret (1989) werd in 2013 bekend met een fotoproject over autistische jongeren met de van Schumann geleende titel Kinderszenen. Voor zijn volgende grote project koos hij er ­bewust voor een categorie mensen vast te leggen die in fotoseries zelden centraal staat, de ouderen die onmogelijk meer voor jong kunnen doorgaan. Noem het een paradox van de westerse wereld: terwijl mensen er ouder worden dan ooit tevoren wordt ouderdom er steeds minder getoond – in dit cultuurgebied is zo lang mogelijk jong blijven het alomtegenwoordige ideaal en is Mick Jagger een rolmodel. Kijk je naar ’s werelds landen waar de ouderdom nog wel in hoog aanzien staat en ouderen een belangrijke status hebben in hun families en in de maatschappij, bijvoorbeeld Bhutan in de Himalaya of Ethiopië in de Hoorn van Afrika, dan constateer je dat de levensverwachting er laag ligt en er nauwelijks moderne voorzieningen bestaan.

Lionel Jusseret deelde zijn grote fotoserie Home op in vier kleinere series, met als titels Liefde, Geriatrie, Veroudering en Schemering. In Liefde zien we mensen die samen oud werden; in Geriatrie het decor van hun verzorging; in Veroudering vele vormen van geestelijke en lichamelijke aftakeling. In Schemering, ten slotte, valt het duister binnen in de letterlijke betekenis van het woord.
Jusseret ziet zijn serie graag vergezeld gaan van een citaat van de legendarische Italiaanse fotograaf Mario Giacomelli (1925-2000). Die schreef naar aanleiding van zijn fotoreportages over bejaardenhuizen: ‘We ontdekken de versluierde ogen van mannen en vrouwen aan het einde van hun reis, het fysieke verval, de afstand tot de wereld, de degradatie van de persoonlijkheid en de vragen waarvoor een heel bestaan niet volstaat om ze te kunnen beantwoorden, ‘waarom eindigt een levenlang vechten op deze wijze?’’