Erwin Olaf, de man aan de zwembadrand

Die het liefst een perfecte wereld met een barst erin laat zien

Erwin Olaf wordt dit jaar 60 en dat vieren het Gemeentemuseum Den Haag en Fotomuseum Den Haag met een dubbele overzichtstentoonstelling. Met natuurlijk Olafs nieuwe serie, Palm Springs.

Het ene zwembad ligt in Saint Tropez, Frankrijk, het andere zwembad in Palm Springs, Californië. Het ene zwembad is geschilderd, het andere gefotografeerd. In beide gevallen is het een zelfportret. In november 2018 werd het schilderij Portrait of an Artist (Pool with two figures) van David Hockney geveild voor een bedrag van tegen de 80 miljoen euro, waarmee het een record brak in de categorie ‘werk van een levende kunstenaar’. Vlak voor het veilingrecord werd gebroken stond fotograaf Erwin Olaf – en een crew een kleine speelfilm waardig – in een villa in Palm Springs om een variant, noem het een ode, op het bekende werk van Hockney te maken. In beide gevallen staart de figuur van de kunstenaar naar een in zwemkleding gehulde man in het zwembad.

Palm Springs: The Kite, Double Portrait, 2018.

In een interview in Vrij Nederland meldde Olaf dat de crew had aangeboden om het verdorde gras rond het zwembad groen te schilderen. We zijn hier niet ver van Hollywood, dus dat is nog niet zo’n gekke gedachte: een grasveld dat eruitziet als het gedroomde grasveld. En heeft de fotograaf zelf niet gezegd (in een interview met de Volkskrant): ‘Als ik de gewone wereld wil zien, zet ik mijn raam wel open.’

Palm Springs: The Kite, Still Life, 2018.

Maar het gras mocht dor blijven – Palm Springs ligt tenslotte in de woestijn. Wat op het eerste gezicht een perfect beeld is, wemelt van de imperfecties (let ook op de natte vlek op de rand van het zwembad). Of, alweer in de woorden van de fotograaf, ditmaal op de site van het Fotomuseum Den Haag waar op 16 februari zijn grote overzichtstentoonstelling opengaat: ‘Wat ik het liefst wil laten zien, is een perfecte wereld met een barst erin.’ Ofwel een combinatie van verleiding (die kleuren, die villa, dat water, dat licht!) om mensen het beeld, het verhaal in te trekken, gevolgd door ‘een klap’. En die klap zit hem niet in de moeilijke waterhuishouding in Californië (de verspilling van het zwembad versus het dorstige gras) maar in de melancholie van het moment: een oude kerel van 60 in een ommuurde paradijselijke tuin (ook weer: zijn eigen woorden). Je kunt wel een oase aanleggen voor jezelf, maar er zijn dingen die je niet buiten kunt houden. Zoals het verglijden van de tijd, een aangrijpende gedachte waar het werk van Olaf steeds meer van doordrongen is.

Shanghai: Hangpu, The Journey, 2017. Onder: Fu 1088, The Father & The Child, 2017.

In een essay van de bekende beeldende kunstschrijver Will Gompertz probeert deze de uitzonderlijke kwaliteit van Hockneys schilderij te beschrijven. ‘Er is een onuitgesproken en onopgeloste spanning tussen de twee figuren. Ze bestaan in twee afzonderlijke werelden.’ Dat moet het gevoel zijn dat Olaf zo aansprak in het beroemde beeld van Hockney, niet de perfectie van het palet of de compositie, maar de mogelijkheid om de eenzaamheid van de man aan de rand van het zwembad treffend weer te geven. Eenzaamheid, een emotie die Olaf in een eerder interview ‘het basisgevoel in mijn leven’ noemde. En heeft dat iets met ouderdom te maken? Nee, volgens de fotograaf, die dit jaar 60 wordt: ‘Ik heb het altijd gehad. Je komt alleen en je gaat alleen’.

Shanghai: Huai Hai 116, The Second Floor, Self-Portrait, 2017.

In de Volkskrantrubriek Het perfecte…, gewijd aan het ‘zelfportret’ gaf de fotograaf een klein college: ‘Het perfecte zelfportret begint met de vraag: waarom wil ik mezelf fotograferen?’ Daar zijn meerdere antwoorden op mogelijk, maar voor deze fotograaf geldt steeds meer de volgende regel: ‘In elk goed zelfportret geef je iets weg van jezelf dat heel erg verstopt zit.’

Berlin: Portrait 05, 2012.

Berlin: Masonic Loge Dahlem, 2012.

Erwin Olaf, 16 februari t/m 12 mei, Gemeentemuseum Den Haag en Fotomuseum Den Haag, waarbij de serie Palm Springs nog niet eerder tentoongesteld is. Bij uitgeverij Hannibal verschijnt een 400 pagina’s dik overzichtsboek: Erwin Olaf: I am, € 64,50. Alle foto’s: copyright Erwin Olaf. Met dank aan Flatland Gallery Amsterdam.