INTERVIEW AXEL VAN TROTSENBURG, WERELDBANK

‘Er wordt qua vaccins van alles beloofd. Maar het blijft veel bij woorden’

De strijd om het coronavirus wereldwijd zo snel als mogelijk te beteugelen, wordt ondergraven door loze beloften van rijke landen. Dit stelt Axel van Trotsenburg, de tweede man van de Wereldbank. Zo hebben de G7 beloofd een miljard vaccins ter beschikking te stellen aan armere landen, maar daarvan is pas 10 procent geleverd. ‘Dat is onacceptabel.’

Hij is verbaasd, om niet te zeggen teleurgesteld. Axel van Trotsenburg (62), tweede man van de Wereldbank, een Nederlandse Zwitser die de operationele leiding heeft over een instituut dat graag een brug wil vormen tussen haves en have-nots, ziet dat de covidcrisis die kloof alleen maar groter heeft gemaakt. Rijke landen hebben veel te veel vaccins, arme landen hebben er veel te weinig, en het is lastig daar iets aan te doen. ‘Door dit soort ongelijkheid zullen de spanningen in de wereld alleen maar toenemen.’

nieuwsbrief

Wat is de rol van de Wereldbank in de covidpandemie?

‘Onze rol is in eerste instantie financieel geweest. Meteen in maart 2020 hebben we geld beschikbaar gesteld aan de ontwikkelingslanden, voor de gezondheidszorg, beschermende kleding, tests, maar ook bedoeld als steun voor kleine bedrijven. Dat is in totaal 157 miljard dollar (134 miljard euro) aan leningen en giften geworden, een enorm bedrag. Toen in december de eerste vaccins werden toegelaten, zijn we daar ook meteen mee aan de slag gegaan. In januari hielpen we bij de eerste vaccinaties in Libanon. Nu steunen we 55 landen met vaccinoperaties, waarvan 29 in Afrika, met in totaal 20 miljard.’

Waarom hebben die vaccinoperaties zo weinig effect?

‘Waar we bezorgd over zijn, is niet zozeer de financiering, maar de beschikbaarheid. In armere landen kunnen de inwoners nauwelijks vaccins krijgen, ook al is er genoeg geld voor.’

Zijn de vaccins op?

‘Er zijn genoeg vaccins, maar die zijn voor de komende tijd allemaal gereserveerd door rijkere landen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft als doel gesteld dat aan het eind van dit jaar 40 procent van de wereldbevolking een eerste prik heeft gehad, maar dat gaat ze niet halen. In Afrika is in vele landen nog geen 2 procent van de bevolking gevaccineerd. Dat is absoluut unfair. Ze hebben wel de contracten, maar zitten aan het eind van het leveringsschema. Die krijgen de vaccins pas volgend jaar of later.’

De landen in Afrika staan achteraan in de rij?

‘De rijke landen hebben enorme hoeveelheden vaccins gereserveerd, vaak vijf tot acht doses per hoofd van de bevolking. Ook Nederland. Die gaan allemaal voor. Wij proberen de industrielanden nu te bewegen hun reserveringen voor vaccindoses te ruilen met de Afrikaanse landen. We hopen dat ze tegen de Afrikaanse landen zeggen: luister, ik krijg mijn lading Johnson & Johnson in oktober of november. Die had ik al besteld, maar ik heb ook grootscheeps Moderna en Pfizer ingekocht dus voorlopig heb ik die J&J’s niet nodig. Jij krijgt die vaccins pas in juni, dus wil jij die van mij hebben?’

Een man krijgt een coronavaccinatie in een ziekenhuis in de Oegandese hoofdstad Kampala. Foto: AP

In Nederland heeft de Gezondheidsraad mede om die reden geadviseerd om geen derde prik te geven, behalve aan kwetsbare personen. De G7 heeft ook een miljard vaccins beloofd. De VS 1,1 miljard. Is dat voldoende?

‘Er wordt van alles beloofd. We hebben in juni een taskforce opgezet, met onder meer de WHO en het IMF, met een website waarop we laten zien wat de stand van zaken is met donaties. Wat er aangekondigd is en wat er echt gegeven is. Die verschillen daartussen zijn enorm. Dat is onacceptabel.’

Van de beloofde miljard vaccins heeft de G7 maar 10 procent geleverd, zie ik.

‘Dat hebben we nu dus gedocumenteerd. Ook qua productie hebben we tegen de fabrikanten van de vaccins gezegd: dat kan duidelijker, er worden grote dingen aangekondigd die niet gerealiseerd worden.’

Is die aankondiging van de G7 dan een voorbeeld van iets dat bij woorden blijft?

‘Ja.’

In een ziekenhuis in Accra, de hoofdstad van Ghana, worden coronavaccins toegediend. Foto: Reuters

Wat krijgt u te horen als u er bij die landen op aandringt van plek in de rij te ruilen?

‘Wij geven die aanbeveling en hopen dat die landen echt reageren, dus niet in theorie maar in de praktijk. Wat wij zeggen, is urgent. Het is een spectaculair succes dat er zo snel vaccins zijn ontwikkeld. Daar kijkt iedereen met bewondering naar. Maar wat deze pandemie gevaarlijk maakt, is dat een heel continent niet gevaccineerd is. De deltavariant heeft laten zien dat er dan andere varianten kunnen ontstaan. Dat is een mondiaal probleem. Als je denkt dat je het probleem alleen hier of in Amerika kunt oplossen dan zal je verbaasd staan. Daarom willen we dat Afrika niet gemarginaliseerd wordt. En dat we daar samen moeten werken. Dit is uiteindelijk een win-winsituatie.’

Desondanks vinden wij in het Westen het kennelijk moeilijk om te doen wat, zowel moreel gezien als uit eigenbelang, zo logisch lijkt.

‘Wij begrijpen het ook niet helemaal.’

U heeft drie decennia voor de Wereldbank gewerkt, met het idee dat de vervlechting tussen Noord en Zuid zou toenemen. En dan krijg je dit en dan zegt het Noorden: we zijn alleen op de wereld. Heeft u dat verbaasd?

‘Je weet dat deze dingen gebeuren. Dus moet je tegensturen. Ik weet wel: als deze verschillen blijven groeien, zullen er steeds grotere spanningen komen. De wereld wordt er niet veiliger door. Ik heb lange tijd in Latijns-Amerika gewerkt. Als je daar zit en de enorme verschillen tussen rijk en arm ziet, dan kan je de spanningen begrijpen.’

U bedoelt: als iemand oneerlijk wordt behandeld, is het logisch dat zo iemand boos wordt?

‘De bevolking in Afrika zal in de komende dertig jaar verdubbelen. Daar is al enorme werkloosheid. Hoe kan je er dan voor zorgen dat mensen een toekomst in hun eigen land hebben? Die uitdaging is enorm. Er is niet één ding waaraan je moet werken, je moet van alles doen, scholen, ziekenhuizen, infrastructuur. Daar werken we ook aan. En dan heb je ook nog de klimaatverandering, en de migratiestromen die daar het gevolg van zijn. We sturen steeds meer geld naar fragiele staten. Leningen, maar ook subsidies.’

Is er ook een realisatie dat de markt het niet kan doen? Of de problemen zelfs verergert?

‘Je ziet soms marktfalen, maar dit wordt vaak te ideologisch benaderd. Ik zie het pragmatisch. We hebben als Wereldbank programma’s gehad in communistische landen en in landen met rechtse regeringen. Wat wij moeten proberen, is kansengelijkheid creëren. Dat iedereen de mogelijkheid heeft verder te komen. Bij covid is die situatie helaas nog ver weg.’

nieuwsbrief