Klik op een symbool om meer te lezen
X

111014 © de Volkskrant

Kies een tabblad om de verschillende kanten van Afrika te bekijken

Door: Wim Bossema (tekst), Koos Jeremiasse (ontwerp), Lumine.nl (illustratie),
Dutch Data Design (data, ontwerp en animatie)

Deze visualisatie is geoptimaliseerd voor Internet Explorer v9+ en voor andere moderne browsers

De aanblik van Afrika is de afgelopen tien jaar veranderd: veel hoofdsteden zijn een bouwplaats voor kantorenblokken, luxe hotels, hele woonwijken voor een nieuwe middenklasse. Het verkeer is een chaos door het enorm toegenomen aantal auto’s, met opvallend veel spiksplinternieuwe in de files. Het buitenlandse bedrijfsleven is opzichtig aanwezig met kantoren, supermarkten, reclameborden en zakenlieden en werknemers uit China, Europa, Brazilië, India.

Dit is het gezicht van de economische groei, gemiddeld 6 à 7 procent in het afgelopen decennium. Afrika werd van het ‘verloren continent’ het ‘opkomende continent’, de bron van hoop voor het bedrijfsleven in een periode van crisis: daar had investeren nog zin, daar waren nieuwe kansen op snelle winsten en groei, die in het Westen verkeken leken. The Economist, het lijfblad van het internationale zakenleven, bood in 2011 zijn excuses aan omdat het Afrika in 2000 had afgeschreven als het ‘hopeloze continent’. Begin dit jaar was het blad opnieuw optimistisch: voor het eerst zal de inflatie lager zijn dan de economische groei.

Voor honderden miljoenen Afrikanen wordt het leven snel beter, hun inkomen en koopkracht stijgt. Het lijkt een kwestie van tijd voor het nieuwe, groeiende Afrika op eigen kracht de armoede verdrijft. Daarmee verdwijnt de voedingsbodem voor bandieten, militaire coups en oorlogen.

Lees het hele artikel hier

De schokkende berichten in de internationale media vertellen een heel ander verhaal: het geweld grijpt weer om zich heen in Afrika. De aanslag door het Somalische Al Shabaab in de zomer van 2013 op het winkelcentrum Westgate was een teken aan de wand. Een symbool van het opkomende, welvarende Afrika werd aangevallen door het gewelddadige Afrika. Nigeria heeft de grootste economie van het continent, maar staat machteloos tegenover de armzalige maar fanatieke strijders van Boko Haram.

Zuid-Soedan was het product van het ‘nieuwe Afrika’, waar een conflict via onderhandelingen leek te zijn opgelost, totdat de interne strijd opnieuw losbrak en de gruwelen van voren af aan begonnen. Mali gold als een voorbeeld voor democratisering en liberalisering, maar stortte binnen de kortste keren in elkaar toen rebellengroepen (islamisten en Toearegs) in het offensief gingen. In het hart van Afrika grijpen geweld en banditisme om zich heen: in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Oost-Congo en Congo-Brazzaville was of is het leven voor veel Afrikanen een nachtmerrie. Verder naar het noorden liggen instabiele en straatarme staten als Tsjaad en Niger.

En dan is er de ebola-epidemie. Die ondergraaft de veelbelovende economische vooruitgang in Liberia, Sierra Leone en Guinee. Als een ziekte al een bedreiging vormt, hoe sterk is dan dat ‘groeicontinent’?

Lees het hele artikel hier

In het optimistische scenario doet de groei het geweld wegsmelten. Voor die visie valt veel te zeggen. De groeikernen bepalen het leven van het gros van de Afrikanen, terwijl het geweld zich vooral in de periferie afspeelt. En Afrika is enorm. Het Westen ziet het vaak als één land, het zijn er 54.

Maar toch. Vernietigende krachten kunnen veel kleiner zijn dan opbouwende om de overhand te krijgen. Een aanslag heeft jarenlang effect: het toerisme in Kenia is verdampt door aanslagen vanuit Somalië. Als het bedrijfsleven de schrik te pakken heeft, kan het lang duren voor investeringen terugkomen. Eerdere perioden van optimisme werden door rampspoed gevolgd. De huidige economische opbloei is wel anders, voor het eerst verdienen Afrikaanse ondernemers zo veel dat ontwikkelingshulp relatief onbelangrijk wordt.

Het meest waarschijnlijke scenario is dat die twee nog tientallen jaren naast elkaar bestaan in een voortdurend conflict met wisselende kansen. Op alle echte fronten tussen de twee Afrika’s zijn Afrikaanse staten, de Afrikaanse Unie en VN-militairen in de tegenaanval: in Somalië, Mali, Centraal Afrikaanse Republiek, Oost-Congo en Noord-Nigeria. Maar grote gebieden blijven instabiel en er zullen gewelddadige botsingen blijven. Het groeicontinent Afrika zal zich echter gestaag verder ontwikkelen en langzaam krijgen steeds meer Afrikanen het beter.

Lees het hele artikel hier