Nederland kan nog kiezen voor voedselproductie van de toekomst: agro-ecologie

Door:  Janneke Bruil  

Foto's: Hollands Hoogte  

Boeren die biologische melk produceren voor de nationale markt verdienen inmiddels meer dan reguliere boeren. Deze realiteit dringt inmiddels door in veel landen, ook in Afrika. Maar de Nederlandse regering dreigt te blijven hangen in een oud model en de boot te missen, betoogt Janneke Bruil.

Voedselproductie die slim gebruik maakt van de natuur, die boerenkennis combineert met wetenschappelijke inzichten en die de consument en de producent dichter bij elkaar brengt – daar wordt iedereen beter van. De boer ontsnapt aan de wurggreep van bank, chemie en tussenhandelaar, de biodiversiteit neemt toe, de bodem herstelt, de productie neemt toe en de burger eet gezonder. Bovendien is deze vorm van landbouw, ook wel agro-ecologie genoemd, weerbaarder tegen klimaatverandering.

Agro-ecologie is niet, zoals soms wordt beweerd, ouderwets of achterhaald, maar juist onderhevig aan continue innovatie. Technologie en ecologie gaan daarin heel goed samen. De Universiteit van Wageningen laat dit bijvoorbeeld zien in haar Proeftuin Agroecologie en Technologie, waar ecologische principes en boerenwijsheid worden gecombineerd met zaken als sensortechnologie en ‘slimme’ voertuigen.

De landbouworganisatie van de Verenigde Naties FAO ziet agro-ecologie als belangrijke motor om voedselsystemen gezonder en duurzamer te maken, en bovendien de mondiale ontwikkelingsdoelen te behalen. Zij roept overheden op om er werk van te maken. Het eten dáár produceren waar het nodig is, dat is het idee. Dan kan de wereld zichzelf gaan voeden. Voedselproductie en -verwerking in Afrika creëert werkgelegenheid en biedt een hoopvol perspectief voor de vele plattelandsjongeren die momenteel overwegen te migreren – naar de stad of naar Europa. Zoals de directeur van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank in deze krant stelde op 19 december: ‘Het is nergens voor nodig dat Afrika jaarlijks voor 35 miljard dollar voedsel importeert terwijl we genoeg grond en zon hebben om het hier zelf te verbouwen.’

Landen als Senegal, China, Brazilië, Uruguay en Frankrijk trokken al de agro-ecologische kaart. Nationale programma’s voor kennisopbouw en politieke ondersteuning moeten de voedseltransitie vlot trekken. Frankrijk zet deze lijn ook door in het buitenlandbeleid. De komende vier jaar krijgen landen in de Sahel 8 miljoen Franse euro’s om agro-ecologie verder te ontwikkelen als basis voor duurzame verhoging van de voedselproductie voor lokale, nationale en regionale markten

Nederland

Maar waar blijft Nederland? De laatste evaluatie van het Nederlandse voedselzekerheidsbeleid was duidelijk: het oude model – produceren van een paar gewassen voor mondiale productieketens – draagt vrijwel niet bij aan het oplossen van honger in de armste gebieden van de wereld. Vaak worden alleen grote bedrijven en welgestelden er beter van. Toch blijft Nederland deze visie uitdragen. We stimuleren de productie en export van primaire goederen uit Afrika en we promoten vooral Nederlandse kennis en technologie. In het internationale lobbycircuit wordt al gefluisterd dat Nederland daarmee flink achterop dreigt te raken in het debat over voedselzekerheid.

Onlangs overhandigden Nederlandse kringloopboeren van het eerste uur een petitie aan de Tweede Kamer met een gedetailleerd plan om de visie van minister Schouten over meer kringlooplandbouw in daden om te zetten. Ook in Afrika, Azië en Latijns Amerika proberen boeren en burgers met dezelfde principes een duurzaam en eerlijk voedselsysteem op te bouwen. Maar zolang achterhaald denken en eigenbelang in het Nederlandse buitenlandbeleid de boventoon voeren krijgen zij geen kans om een factor van betekenis te worden.

Nederland ondersteunt op kleine schaal al projecten met een agro-ecologische inslag, bijvoorbeeld met vrouwengroepen in Rwanda, Ghana en Bangladesh. In januari komt het kabinet met een nieuw voedselzekerheidsbeleid. Laat 2019 het jaar worden waarin Nederland eindelijk in de pas gaat lopen en kiest voor de omslag naar toekomstgerichte landbouw. Dan zal honger en ondervoeding eind 2019 wellicht niet voor het vierde jaar op rij stijgen maar juist een daling laten zien.

Janneke Bruil is beleidsmedewerker bij ActionAid.

Ter afsluiting van de Voedselzaak hebben we de beste artikelen gebundeld in een e-book. Download het hier voor e-readers, tablets, pc's en telefoons.