Zij kunnen vanuit Wageningen vertellen hoe vruchtbaar de grond in Kenia is

Door:  Pieter Hotse Smit  

Foto's: SoilCares  

Hij moest en zou een bijdrage leveren aan het oplossen van het wereldwijde voedselprobleem. Zo kwam Henri Hekman op SoilCares, een bedrijf dat met name Afrikaanse boeren heel slim vertelt hoe vruchtbaar hun grond is.

In Kenia waren ze helemaal niet blij met de komst van Henri Hekman. Bij het ministerie van Landbouw wilden ze wel eens weten waarom hij Keniaanse boeren afraadde de gangbare, door de overheid gesubsidieerde kunstmest nog langer te gebruiken. ‘Wij hadden bewezen dat het spul niet werkte en de grond zelfs zuur maakte.’

Als Hekman (54) van ‘wij’ spreekt, dan heeft hij het over zijn SoilCares. Vanuit een laboratorium voorziet het Wageningse bedrijf met name Afrikaanse boeren van grondanalyses en bemestingadvies. Door een infraroodscanner als een thermometer in de aarde te steken, krijgt de boer binnen tien minuten per app bericht vanuit Wageningen. Daar zijn dan de grondgegevens vergeleken met een database van bodemmonsters uit de hele wereld en vertelt de app hoe vruchtbaar de aarde is.

Commerciële landbouwlaboratoria, en daarmee gedegen bodemanalyses, zijn een zeldzaamheid in de wereld en dan met name op het Afrikaanse continent. Kleine boeren doen vaak maar wat als ze hun land bemesten, waardoor ze die onbewust verzuren - zoals in Kenia. Door SoilCares hebben 23 duizend boeren wereldwijd nu wel inzicht in de vruchtbaarheid. Van Myanmar tot Oekraïne, maar vooral in Oost-Afrika.

SoilCares bereikt kleine boeren vooral via lokale landbouwadviseurs, die wél in het bezit zijn van een smartphone en de investering van 3.000 euro en de jaarlijkse licentiekosten van 1.800 euro voor een scanner kunnen betalen. ‘Het lab naar de boer brengen’, zoals Hekman het noemt, heeft inmiddels de interesse gewekt van de Wereldbank. SoilCares mocht van de ontwikkelingsbank van de Verenigde Naties in Washington komen uitleggen hoe je met het testen van de bodem de productie van kleine boeren drastisch kunt verhogen.

In 2013 begon Hekmans Afrikaanse avontuur in Kenia met een mobiel laboratorium in de achterbak van een Landrover. Hij had net zijn ‘boerenlab’ BLGG verkocht - ‘voor hoeveel gaat je geen drol aan’, zegt hij lachend - en hoefde nooit meer te werken. Maar stoppen was geen optie. Hij wilde een bijdrage leveren aan het oplossen van het wereldwijde voedselprobleem en investeerde zijn geld in de innovatieafdeling van BLGG, die hij buiten de verkoop had gehouden.

Met het tot SoilCares gedoopte bedrijf had Hekman direct twee fikse tegenvallers, die hem tweeënhalf jaar terugwierpen in zijn planning. Zo was er op de markt geen geschikte grondscanner verkrijgbaar en bleken bestaande bodemdatabases niet geschikt. Hij liet een scanner ontwikkelen en zette zelf een database op door duizenden grondmonsters te nemen in de landen waar hij aan de slag wilde.

Rode cijfers

Vijf jaar later, 25 miljoen euro lichter - dat wil hij wel vertellen - en met 70 medewerkers op de loonlijst, wordt Hekman nog steeds niet zenuwachtig van de rode cijfers van zijn bedrijf. Met twee private equityfondsen, die twee jaar geleden instapten, en een grote klant als veevoedermultinational Nutreco, ziet hij het wel goedkomen. ‘Ja, onze prognoses schuiven steeds op’, zegt hij. En dan met een grijns op zijn gezicht: ‘Maar op dit moment heb ik goede hoop dat we in 2019 winst maken.’

SoilCares grootste kapitaal is de eigen database met inmiddels 13 duizend monsters, waaraan elke dag nieuwe van over de hele wereld worden toegevoegd. Hekman: ‘Alleen door het proces volledig te standaardiseren is de database betrouwbaar.’

Dit begint in de landen waar SoilCares aan de slag wil. Een medewerker traint daar mensen om op de juiste manier en plaats monsters te nemen. Deze worden naar het Wageningse lab gezonden.

Tussen de blauwe handschoenen en witte jassen wordt in Wageningen zichtbaar hoe nauwgezet de verwerking van de monsters verloopt. Uit een zak van een kleine kilo aarde worden met een speciale machine opnieuw stalen genomen. Na drogen en fijnmalen gaat het poeder vervolgens onder een infraroodscanner en daarna onder een röntgenapparaat. Dit levert voor de database zogeheten spectrale metingen op, grafieken die nog het meest lijken op een uitgetekende bergetappe van de Tour de France.

In Nederland produceren we negen ton graan per hectare, in Kenia ligt dit onder de twee ton

Het zijn dezelfde spectrale metingen die de grondscanners vanaf het boerenland naar Wageningen sturen. De database vergelijkt de scangegevens van de boer met de duizenden samples van over de hele wereld om de voedingsstoffen in de bodem te bepalen. In de analyse staat dan bijvoorbeeld hoe het in de bodem is gesteld met nutriënten als fosfor, stikstof en kalium. Soilcares adviseert op basis van deze gegevens welke specifieke kunstmestmengsels de boer het beste kan kopen voor zijn land.

Het is Hekmans stellige overtuiging dat hij met zijn methode het wereldwijde voedselprobleem bij de strot heeft. 10 miljard monden kunnen in 2050 volgens hem alleen worden gevoed als de opbrengst per hectare radicaal omhoog gaat op de plaats waar de bevolkingsgroei het grootst zal zijn. In met name Afrika dus. En laat niemand hem vertellen dat het niet kan.

‘In Nederland produceren we negen ton graan per hectare’, zegt Hekman. ‘In Kenia ligt dit onder de twee ton. Wij laten zien dat de opbrengst daar omhoog kan richting vijf.’ Een dergelijke trendbreuk kan en is bovendien nodig in Afrika, concludeerden Universiteit Wageningen, diverse Afrikaanse instellingen en de University of Nebraska in 2016. Gebeurt dit niet, dan is uitbreiding van landbouwgrond in Afrika onvermijdelijk (onder andere door bomenkap) - wat volgens de onderzoekers ten koste zal gaan van de biodiversiteit en de natuur.

SoilCares werkt met financiële steun van het ministerie van Buitenlandse Zaken samen met bedrijven om agrarische diensten aan te bieden die verder gaan dan alleen bodemanalyses. Gecombineerd met weerinformatie van Gerrit Hiemstra’s bedrijf Weather Impact en gewasanalyses vanuit de lucht door het Amersfoortse satellietbedrijf Neo, worden boeren wekelijks per sms bestookt met bemesting- en irrigatieadviezen. In 2021 moet het aantal Keniaanse boeren dat op deze manier wordt ondersteund zijn gestegen van 10- naar 150 duizend.

In Kenia is Hekmans SoilCares inmiddels een graag geziene gast. De aanvankelijke scepsis begrijpt Hekman wel. ‘Wat wij al die jaren in Afrika hebben gedaan, was niet verstandig’, zegt hij verwijzend naar de koloniale tijd. ‘Ze denken al snel dat wij nog steeds die predikers zijn. Maar stap voor stap zijn ze gaan inzien dat het goed is waar wij mee bezig zijn.’