'Ook nu ik de film meermaals gezien heb, voel ik nog woede over wat gebeurd is'

Door:  Myrel Morskate  

Foto's: Joakim Demmer  

Regisseur Joakim Demmer maakte de documentaire Dead Donkeys Fear No Hyenas, een film over de snelle verandering van het Ethiopische platteland. Donderdag 19 juli vertonen we die in Amsterdam. 

De Zweedse filmer Joakim Demmer (52) stond in 2011 op het vliegveld van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba, waar hij net een muziekdocumentaire had geschoten. Verwonderd zag hij hoe een toestel met voedselhulp landde terwijl ernaast een vliegtuig vol Ethiopisch voedsel vertrok naar rijke Westerse landen. Daar moest hij meer van weten.

Zeven jaar later toont Pakhuis De Zwijger zijn documentaire Dead Donkeys Fear No Hyenas over de impact van buitenlandse investeerders op de lokale bevolking in Ethiopië. De screening is onderdeel van een thema-avond over de wereldwijde jacht op landbouwgronden, waarbij ook de Volkskrant in het kader van onderzoeksproject De Voedselzaak betrokken is.

In Dead Donkeys Fear No Hyenas toont Demmer hoe het natuurgebied Gambela in korte tijd wordt overgenomen door buitenlandse landbouwbedrijven en investeringsfondsen. Hoe de overheid een Ethiopische milieujournalist die de ontwikkelingen in het gebied onderzoekt, het zwijgen probeert op te leggen. Hij schetst hoe de inheemse bevolking wordt verdreven en het daarvoor ongerepte Gambela ingrijpend verandert.

Ik maak niet per se een film om de wereld te veranderen; ik wil ook iets vastleggen voor de overlevering

Hoe ging u na dat verwarrende beeld van aan- en afreizend voedsel op het vliegveld verder?

‘Ik kwam in contact met Argaw Ashine, toen al een legendarische Ethiopische journalist, die veel had geschreven over de overheidsplannen om 2,5 miljoen hectare land weg te geven aan buitenlandse investeerders. Het is een vorm van landroof die vandaag de dag nog altijd in veel landen te zien is in Afrika, Azië, Latijns Amerika en Oost-Europa. Ethiopië was het ultieme voorbeeld: een land met 100 miljoen inwoners, van wie de meesten leven van land dat ze zelf bewerken. Ik raakte gefascineerd door de omvang. Zo ontzettend veel mensen worden hierdoor geraakt.’

Wat heeft u geleerd over de achtergronden van deze situatie?

‘Een van de grote problemen is dat de buitenlandse bedrijven de lokale bevolking en de bestaande omgeving niet integreren in hun plannen. Neem Nederlandse investeerders, er zijn er veel in Ethiopië. Nederland bezit veel kennis en technologie op het gebied van landbouw. Maar vaak wordt het sterk geautomatiseerde Nederlandse model een op een overgenomen, zonder de lokale bewoners erbij te betrekken. Waarom combineren ze die moderne kennis niet met de vaardigheden van de lokale boeren, die het land ontzettend goed kennen? Dan krijg je een win-winsituatie.’

Welk beeld uit de film is u het meest bijgebleven?

‘De pijn in de gezichten van goede mensen die eenvoudig willen leven maar hun land verliezen aan vreemden. Als ze protesteren worden ze in een cel gegooid of vermoord. Ook nu ik de film en de beelden meermaals heb gezien, voel ik nog woede over wat er met ze gebeurd is.’

U rondde de film in 2017 af. Hoe is het die mensen sindsdien vergaan?

‘Er is goed nieuws: nadat de misstanden in Ethiopië aan het licht waren gekomen, is een opgesloten parkwachter van Gambela, Omot Agwa, onder internationale druk vrijgelaten. Er verandert nu veel in Ethiopië. De nieuwe premier, Abiy Ahmed, is bereid de huidige misstanden in samenleving en politiek aan te pakken. En na twee decennia oorlog is er een vredesverdag met Eritrea. Mensen hebben weer hoop.’

Speelt uw film hierin nog een rol?

‘Voor een filmmaker is het onzinnig de impact van zijn werk te meten. De documentaire past zeker in de grotere discussie. Maar een regisseur maakt niet per se een film om de wereld te veranderen. Ik wil ook iets vastleggen voor de overlevering. De Anuak, de verdreven inheemse bevolking, zijn er misschien over tien jaar niet meer. Hun geschiedenis wilde ik ook vertellen.’

De film wordt donderdag om 22 uur vertoond op het plein voor Pakhuis De Zwijger. Voorafgaand is er vanaf 20 uur een talkshow over de Voedselzaak en de documentaire. Toegang is gratis. Meer info vind je hier.