Hightech cassave mag wél groeien in Afrika, maar niet in de EU

Door:  Stan van Pelt  

Foto's: AFP  

Cassave is wereldwijd een belangrijke voedselbron. Maar het is ook kwetsbaar. Met een revolutionaire gentechniek hebben wetenschappers nu het gewas verbeterd. En daar beginnen de problemen.

Wetenschappers uit België en Zwitserland hebben cassaveplanten geschikt gemaakt om door te kruisen. Dat maakt het veel eenvoudiger om het gewas in de toekomst bestand te maken tegen ziektes. Het klinkt menigeen als muziek in de oren, maar de doorbraak heeft ook een juridische kant: Europese genregels maken het lastig om de nieuwe cassave te verbouwen.

Via conventionele kruisingstechnieken is het momenteel moeilijk de eigenschappen van cassave te veranderen, zegt Richard Visser, hoogleraar Plantenveredeling aan de Universiteit van Wageningen en niet bij het onderzoek betrokken. ‘Cassave bloeit heel slecht in het wild, en in kassen nog moeilijker.’ Zonder bloemen met hun stuifmeel en stampers vindt geen bevruchting plaats. Het duurt soms jaren om planteigenschappen aan te passen, zegt Visser.

Plantwetenschappers van de Universiteit van Luik en het Zwitserse ETH Zürich losten dat probleem op door met genetische technieken cassave te maken die niet alleen langer, maar ook eenvoudiger in bloei komt. ‘Dit maakt het makkelijker om ze op de klassieke manier te kruisen’, zegt hoofdonderzoeker Hervé Vanderschuren aan de telefoon vanuit Luik .

Door de resultaten kan de soort in de toekomst simpel resistent gemaakt worden tegen virusziektes. Ook pasten de onderzoekers de zetmeelsamenstelling van de plant aan.

‘Dit aangepaste zetmeel maakt cassave geschikt voor nieuwe toepassingen’, vertelt Vanderschuren, ‘bijvoorbeeld als bindmiddel of vetvervanger, maar ook voor papier en textiel. Daarvan profiteren zowel boeren als de industrie.’

Afrika

Cassave is wereldwijd een van de belangrijkste bronnen van voedingsstoffen – naast bijvoorbeeld aardappelen en granen –, met name voor inwoners van Afrika. Het gewas is echter ook kwetsbaar: virusziektes brengen naar schatting jaarlijks voor ruim een miljard euro schade toe aan de oogsten.

De bevindingen, gepubliceerd in de laatste editie van vakblad Science Advances, zetten het debat over het gebruik van CRISPR-Cas9 in Europa verder op scherp. De biotechnologen gebruikten namelijk de jonge maar revolutionaire gentechniek CRISPR-Cas9 om het gewas aan te passen. Dit is een soort genetische knip-en-plaktechniek waarmee wetenschappers heel gericht het dna kunnen wijzigen van zowel planten als dieren.

Het Europese Hof oordeelde deze zomer dat planten die met CRISPR-Cas9 aangepast zijn onder de strenge wetgeving voor genetisch gemodificeerde organismen vallen. Hierdoor is het maar de vraag of de verbeterde cassave ooit op de markt komt, zegt Kai Purnhagen, hoofddocent Europees en Internationaal Recht aan de Universiteit van Wageningen. ‘Je moet nu een uitermate lang en duur traject door om een vergunning te krijgen. Dat kan wel tien jaar en miljoenen euro’s kosten. Dat risico nemen bedrijven nu niet.’

Ook Europese boeren zitten te springen om dit soort technieken, zeker na de droogte deze zomer

De huidige ontdekking laat goed zien dat de EU-regels, ingevoerd in 2001, niet in de pas lopen met de moderne biotechnologische ontwikkelingen, vindt hij. Purnhagen verwacht dan ook dat de EU de regels snel zal veranderen. ‘Ook Europese boeren zitten te springen om dit soort technieken, zeker na de droogte deze zomer. Bovendien is CRISPR-Cas9 veiliger dan eerdere genetische modificatietechnieken.’

Plantwetenschapper Vanderschuren hoopt dat hun kennis toch in Afrika gebruikt gaat worden, maar hij vindt dat Afrikaanse landen daarbij vooral hun eigen koers moeten varen. ‘Wij willen hen ondersteunen, dat doen we bijvoorbeeld via samenwerkingsprojecten in Kenia en Rwanda.’ Die kennisoverdracht is belangrijk, vindt hij. ‘We zijn tenslotte een publieke instelling. Bovendien vindt de industrie cassave niet commercieel interessant genoeg om er onderzoeksgeld in te investeren.’