Zo controleert de politie op alcohol en drugs

Grote alcoholfuiken zijn uit de tijd, vliegende brigades zijn effectiever. De politie kan bovendien gemakkelijker bestuurders met drugs op detecteren. Ontdek hier waar en wanneer de meeste mensen tegen de lamp lopen en zoom in op je eigen buurt.

Vrijdag half zes, tijd voor de vrijmibo en dus voor de alcoholcontrole. Op de Lozerlaan in Den Haag hebben Timo en Ramesh, agenten van politiebureau Beresteinlaan, hun busje geparkeerd op een voorsoorteervak. Uit het Westland komen gezinsbakken, boodschappenauto’s, installatiebedrijven, glaszetters en loodgieters.

Alcoholcontrole in Den Haag. Foto: Guus Dubbelman / de Volkskrant

Telkens dirigeert Timo drie auto’s naar rechts, de rest mag door. ‘Ik pik lukraak auto’s eruit, maar op dit tijdstip ben ik extra alert op bedrijfswagens.’ Al bij het derde voertuig, een Renault Traffic, lijkt dat voorgevoel te kloppen.

‘Goedenavond, alcoholcontrole. Wilt u in deze richting blazen?’, vraagt Ramesh. Hij laat blazen in de trechter van een sniffer. Dat apparaatje geeft direct aan of iemand heeft gedronken, maar niet hoeveel. De sniffer kleurt rood. Ramesh laat daarom in het pijpje van een Dräger blazen voor een uitvoeriger ademanalyse.

De chauffeur zit onder de norm. Terwijl Ramesh het busje weer laat invoegen, houdt Timo een rode Fiat, een witte Mini en een grijze Citroën tegen. In drie kwartier controleren ze 96 auto’s. ‘Eén hit, en die zat onder de norm’, zegt Ramesh terwijl Timo de bus naar een volgende plek rijdt. ‘Natuurlijk wil je overtreders pakken, maar het is goed om te zien dat we hier geen beschonken bestuurders op de weg hebben aangetroffen.’ Op de Erasmusweg is het straks wel raak.

Een beginnende automobilist (minder dan vijf jaar rijbewijs) mag maximaal 0,2 promille alcohol in zijn bloed hebben, oftewel 88 microgram alcohol per liter lucht (bij ademanalyse). Voor een ervaren rijder (rijbewijs langer dan vijf jaar) is de grenswaarde 0,5 promille of 570 microgram.
Bij vrouwen is een standaardglas bier (250 ml) doorgaans goed voor 0,3 promille, bij mannen 0,2. Vrouwen komen dus eerder aan de limiet. De lever doet er 1 tot 1,5 uur over om een glas alcohol af te breken. Al deze cijfers zijn afhankelijk van fysieke toestand, gewicht, stofwisseling, enzovoorts.

Alcoholfuik

Nog steeds is alcohol bij 20 tot 30 procent van alle ongelukken ‘mede-veroorzaker’. Naar schatting leidt drank jaarlijks tot 75 à 140 verkeersdoden. Toch houdt de politie steeds minder controles, blijkt uit cijfers van de Nationale Politie die de Volkskrant heeft opgevraagd en geanalyseerd.

In de periode 2014 - juni 2017 werden 96.431 overtredingen geconstateerd voor rijden onder invloed, gemiddeld 75 overtredingen per dag. In 95,5 procent betrof het alcohol, bij 3,3 procent drugs of medicijnen. 1,2 procent weigerde een ademanalyse of bloedproef.

De controles worden kleinschaliger. De klassieke alcoholfuik - waarbij een groot aantal agenten een weg een aantal uren afzet voor controle - heeft aan effectiviteit ingeboet: bestuurders waarschuwen elkaar via sociale media, zondaars rijden om. Al blijven sommige plekken er ideaal voor, zoals de Erasmusbrug in Rotterdam, de Zeeweg uit Bloemendaal aan zee en de Waalbrug bij Lent.

Nu zijn er vaker ‘vliegende brigades’, zoals die van Timo en Ramesh. Het zijn korte controles op wisselende locaties, zoals bedrijventerreinen na werktijd of bij horeca. Ook wordt geregeld een enkel voertuig aan de kant gezet voor controle, vanwege afwijkend rijgedrag.

‘Het aantal controles is afgenomen en ze zijn minder zichtbaar’, beaamt Egbert-Jan van Hasselt, landelijk projectleider infrastructuur bij de Nationale Politie. ‘Maar we stellen bij controles ook minder overtredingen vast. De BOB-campagnes hebben effect en rijden onder invloed is steeds minder sociaal aanvaard.’

Onderzoeksinstituut SWOV bevestigt de trends. ‘Wel blijft een kleine groep zware drinkers een hardnekkig probleem’, zegt SWOV-zegsman Patrick Rugebregt. ‘Zij zijn betrokken bij circa twee op de drie ernstige alcoholongevallen. Ze blijven vaak rijden als hun rijbewijs is ingetrokken.’ Bovendien verbood de Raad van State in 2015 het alcoholslot. Naast een alcoholslot mocht geen strafrechtelijke straf worden opgelegd, omdat er dan sprake zou zijn van een dubbele straf.

Volgens het Trimbos-instituut vormen ook minder zware drinkers een gevaar. ‘Ook enkele glazen bier verminderen je reactiesnelheid met een halve seconde’, waarschuwt Eva Ehrlich van de Alcohol- en Drugs Infolijn. ‘Als je onder invloed 80 rijdt en opeens moet remmen, kom je elf meter later tot stilstand. Dat verschil kan dodelijk zijn voor een overstekend kind.’

Waarom zijn er dan minder controles? ‘De burgemeesters en het Openbaar Ministerie bepalen met ons de prioriteiten’, zegt Van Hasselt namens de Nationale Politie. ‘Wij doen wat ons wordt opgedragen, maar er zit een grens aan onze capaciteit.’

Waar werden de dronken bestuurders betrapt?
Zoom in op je eigen buurt

Alle dronken bestuurders in de periode 2014 – 2017, met de straat (blauw) of stad (groen, geen exactere lokatie bekend) waar ze betrapt werden.

Drugscontroles

De politie verwacht wel vaker in het verkeer te controleren op drugs. Sinds 1 juli mag namelijk een speekseltest worden gebruikt als objectieve meetmethode (zie inzet) om onder andere cannabis, xtc, cocaïne op te sporen. Op de Erasmusweg zetten Timo en Ramesh een grijze Volkswagen Golf aan de kant. Een scherpe wietlucht komt uit de auto.

De bijrijder zegt dat hij heeft geblowd. De bestuurder zegt van niet, maar laat wel zien dat hij cannabis op zak heeft - maar dat wordt gedoogd. Na inspectie van kofferbak en achterbank mag hij verder. Timo: ‘Hij vertoont geen afwijkend gedrag. Kwestie van ervaring, maar natuurlijk tuin je er wel eens in.’

De speekseltester wordt later op de avond alsnog gebruikt. Een chauffeur blijkt drugs te hebben gebruikt. Bij de bestuurder wordt op het bureau vervolgens bloed afgenomen. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) gaat het onderzoeken.

‘Voorheen moest bij een ernstig vermoeden van drugsgebruik meteen worden afgenomen op het bureau. De speekseltester geeft dus een snelle eerste indicatie’, legt Timo uit. Hij leert collega’s de speekseltester te gebruiken.

Alcoholcontrole in Den Haag. Foto: Guus Dubbelman / de Volkskrant

Over twee jaar moeten alle Nederlandse agenten zo’n cursus hebben gevolgd, zegt Egbert-Jan van Hasselt van de Nationale Politie. Toch zijn sinds 1 juli al maandelijks zo’n 200 bloedmonsters naar het NFI gestuurd. Van Hasselt: ‘Daaraan zijn dus de nodige speekseltesten vooraf gegaan. Het gaat harder dan verwacht.’

De coffeeshops maken zich daar zorgen over. Woensdag 15 november lanceren ze vanuit Eindhoven een landelijke campagne over de risico’s van blowen en autorijden. ‘Consumenten hebben geen idee wat ze boven het hoofd hangt’, zegt voorzitter Derrick Bergmann van cannabisorganisatie VOC. ‘Tot 14 uur na gebruik kan de speekseltest nog positief uitvallen. Als je om 21 uur een joint opsteekt en om 8 uur naar je werk rijdt, kun je dus de pineut zijn.’ Coffeeshops vinden dat onrechtvaardig, want het high-effect van wiet is doorgaans al na vier uur uitgewerkt.

Zo’n vaart zal volgens Eva Ehrlich van het Trimbos-instituut niet lopen. ‘Als je een joint rookt, ben je doorgaans drie tot vier uur onder invloed. Na zes tot acht uur is THC niet meer aan te tonen in speeksel. Uitzonderingen daargelaten, als iemand veel blowt en een slecht gebit heeft.’

Cannabis is hoe dan ook riskant in het verkeer: je reactievermogen en je concentratie verminderen, afstanden inschatten is lastiger en geluiden en signalen merk je later op, aldus Ehrlich. ‘Een verschil met drank is dat de blower niet overmoedig wordt in het verkeer, eerder versuft’.

De grenswaarde voor cannabis is 3 microgram THC per liter bloed. THC is de werkzame stof in cannabis. Door een joint ben je 4 tot 6 uur ‘onder invloed’. Het roken van meer joints verlengt dat niet evenredig veel meer. Ook bij het effect van cannabis gelden verschillen, afhankelijk van de sterkte van de joint en fysieke toestand van de blower.
Bij gecombineerd gebruik van alcohol en cannabis geldt een grenswaarde van 0,2 promille alcohol (één glas bier) en 1,0 microgram THC. De nieuwe speekseltest voor drugs controleert ook op onder andere xtc, speed en cocaïne. Wie bij een speekseltest positief test op drugs, krijgt altijd een rijverbod van 24 uur. Er kan bloedonderzoek volgen via het NFI.

Mee naar het bureau

De Erasmusweg, kwart voor zeven. De sniffer slaat rood uit bij een witte bestelbus, de Dräger registreert 190 microgram alcohol per liter lucht. Dat is in orde voor ervaren bestuurders, maar deze jonge chauffeur moet onder de 88 microgram blijven.

Hij gaat vrijwillig mee naar het bureau voor een uitgebreide ademanalyse. In een gang met blauwe celdeuren is een kamertje met witte badkamertegels daarvoor ingericht. ‘Het duurt een minuutje of tien’, zegt Timo. ‘Binnenkort krijgen we een sneller apparaat.’

‘Dan kom ik hier niet meer’, belooft de twintiger. Nerveus bestudeert hij een tabel aan de muur. ‘Wat mag ik hebben?’

‘88 microgram, op straat zat je er 100 boven. Maar op deze machine zit een behoorlijke correctie. Dat werkt in je voordeel.’

‘Zeg dat nou niet, dat brengt ongeluk’, zegt de chauffeur.

De uitslag is, na correctie, 140. ‘Nou, je hebt geluk’, zegt Timo. ‘Je krijgt een rijverbod voor één uur. De officier van justitie bepaalt de boete.’

Dat zal rond de 300 euro worden - de jonge chauffeur komt met de schrik vrij. ‘Een bekeuring is prima, maar zonder rijbewijs raak ik mijn baan kwijt.’