De taal van Trump

Donald Trump breekt met alle speechwetten en toch won hij de Republikeinse voorverkiezingen. Maar om meer kiezers te trekken moet hij klinken als een president. Lukt hem dat? Een ontleding van het taalgebruik van de oude en nieuwe Trump.

Door Michael Persson, Dirk Jacob Nieuwboer, Koos Jeremiasse, Javier Muñoz, Wendy van der Wauw, Leo Reijnen en Hay Kranen

Kijk of Trump ook strak kan speechen

In het zicht van de Republikeinse conventie kiest Donald Trump een presidentiëlere stijl. Op zoek naar het recept achter zijn wilde spreektrant.

Door Michael Persson

In de zaal in Wausau zitten duizenden mensen en er staan nog duizenden mensen buiten, duizenden boze mensen die hun hoop hebben gevestigd op een man die het eindelijk eens voor hen opneemt, en die man staat binnen met een microfoon in zijn handen en heeft het over vensters.

‘Wausau vensters! Ik koop altijd Wausau vensters. De beste vensters ter wereld. Ik gebruik ze in mijn hotel in Washington – je weet wel, dat grote hotel vlak bij het Witte Huis, een plek die iedereen wilde hebben, maar ík kreeg die plek. We bouwen daar een van de geweldigste hotels ter wereld. Op tijd en binnen de begroting. Sterker, het loopt voor op schema en het blijft onder de begroting. Maar goed, Wausau vensters, geweldig bedrijf, ik bestel ze vaak. Ook in een ander gebouw, 40 Wall Street, 72 verdiepingen, daar heb ik er denk ik 3.500 nodig. Dat zijn veel vensters. Maar goed… trouwens, ze lekken niet! Geen lekkages! Zeg dat tegen Wausau vensters. Of zou ik juist moeten zeggen dat ze wel lekken? Dan krijg ik mijn geld terug. Dat doe ik soms ook. Maar goed…’

Donald Trump lijkt de draad even kwijt, tijdens deze speech in april in Wisconisin. Hij zwemt mee met zijn eigen gedachtenstroom en die stroom voert hem zoals altijd terug naar zijn successen, electoraal en zakelijk, een stroom van getallen, met een vleugje oplichterij. Het publiek klapt aarzelend. ‘Dus…’, zegt Trump, even watertrappelend, op zoek naar de vaste grond van zijn verkiezingsformules, ‘…dus we moeten ons land weer sterk maken… met big stuff….’, en hij pakt er een opgevouwen A4’tje bij en weet weer waarover hij het moest hebben, over banen en lonen en blue-collar workers, gewone arbeiders, de mensen voor wie hij gekomen is, buiten zichzelf.

De speeches van Trump tijdens deze campagne waren, hoe je verder ook over hem denkt, retorische wildwateravonturen, met opspattend schuim, taalkundige draaikolken en af en toe een doodlopende kreek richting een vensterfabrikant. ‘Let Trump be Trump’, was het motto van zijn campagneadviseur Corey Lewandowski, ook geen ervaren peddelaar, en dat was een belangrijk deel van Trumps aantrekkingskracht. Dit was de oom die je al jaren niet meer op de familiereünie had gezien, vol van zichzelf en zijn halfbakken anekdotes, maar die wel iets zei dat nog nooit iemand gezegd had. Dat die taart van oma echt niet te vreten was.

Er is ook een nieuwe Trump, sinds twee weken. Lewandowski is ontslagen. Met de Republikeinse Conventie op komst, over anderhalve week in Cleveland, en de nominatie zo goed als op zak, heeft Trump niet meer genoeg aan zichzelf. Hij moet presidentiëler worden. In inhoud, maar toch ook in toon. Hij moet een koers kiezen waarmee hij nieuwe aanhangers voor zich wint: gematigde Republikeinen, boze bluecollar Democraten, misschien zelfs wat vrouwen en zwarten en latino’s. En waarmee hij tegelijkertijd zijn harde witte kern niet van zichzelf vervreemdt.

We hebben onderzoek gedaan naar de taal van de ‘klassieke’ Trump. Acht toespraken hebben we naast acht toespraken van Hillary Clinton gelegd, om te kijken wat zijn recept nou eigenlijk is. Klein voorbehoud: het waren toespraken die getranscribeerd waren, en dus iets formeler dan die in Wausau, waarvan niemand de moeite had genomen hem helemaal uit te schrijven. Wat valt dan op?

Zijn woordgebruik is niet eens zo veel simpeler dan dat van Clinton. Hij gebruikt net iets vaker een woord uit de duizend meest voorkomende Engelse woorden (39 procent), maar dat is niet significant meer dan Clinton (36 procent). Zijn zinnen zijn wel beduidend korter, 10 woorden bij Trump tegen 15 bij Clinton (en 18 bij Obama, 19 bij Bernie Sanders). En heel typerend: hij begint 44 procent van zijn zinnen met een persoonlijk voornaamwoord, vaak ‘ik’; Clinton doet dat maar in 29 procent van de zinnen. Zij begint veel vaker met een voegwoord dat zinnen logisch met elkaar verbindt: en, want, omdat.

Trumps recept: hij heeft het veel over zichzelf en vliegt alle kanten op. Maar Trump is dus aan het veranderen. De oude Trump sprak uit het hoofd. De nieuwe leest een script van een autocue. De oude Trump was soms onnavolgbaar met zijn associaties. De nieuwe Trump volgt een lijn die logisch lijkt. Ook is er overduidelijk meer focus. Trumps team heeft gezien dat er maar één kans is om te winnen: als hij genoeg steun krijgt uit de onderste regionen van de Amerikaanse middenklasse. De héle Amerikaanse middenklasse. Dus niet alleen van de boze witte conservatieven, maar ook van boze witte Democraten uit oude industriestreken in Pennsylvania en Ohio, en daarnaast ook van vrouwen, zwarten en latino’s. Die worden dus expliciet genoemd en aangesproken (‘Vrouwen vinden mij de laatste tijd ook leuk, want ze voelen dat ik het land veilig maak.’ Hoog gejoel uit het publiek. ‘En ze houden van Ivanka!’). De toon is hoopvoller, en zelfs de slogan is bijgesteld: You are making America great again.

Daarmee komt Trump, af en toe, dichter bij de Amerikaanse electorale traditie. Nog steeds prijst hij zijn persoonlijke zakelijke successen als het kan, maar zelffelicitaties horen bij dit land zoals grote auto’s en hoge wolkenkrabbers. Zeker presidentskandidaten kunnen niet te bescheiden zijn. Loze frasen zijn ook gebruikelijk, van George Bush (Read my lips: no more taxes) tot Barack Obama (We will end the war in Afghanistan). Trump heeft banen en protectionisme tot kern van zijn toespraken gemaakt, en ook al biedt hij geen enkele oplossing behalve ‘betere deals’, retorisch zitten zijn toespraken strakker in elkaar.

Tot de oude Trump de kop opsteekt. In New Hampshire vorige week schoof hij aan het einde van zijn speech zijn aantekeningen met een klassiek Trumpiaanse drogreden opzij. ‘Ik heb deze aantekeningen echt niet nodig, want ik heb geen aantekeningen nodig.’

En dus was hij in North Carolina en Ohio deze week weer helemaal zichzelf. Lof voor Saddam Hussein, hoon voor de CO2-uitstoot van Obama’s Air Force One, een nieuwe ontkenning dat hij een antisemitische ster had getwitterd, en natuurlijke voortdurend venijn over de e-mails van Clinton en het ‘sjoemel­systeem’ van de Amerikaanse politiek. Hij strooide met steunbetuigingen en met ‘trouwens’ en schreeuwde en lulde maar door, met imitaties en gekke stemmetjes en een uithaal naar een mug (‘Hello Hillary, how are you doing?’), tot vermaak van de aanwezigen. Met wat papieren maar zonder autocue. ‘Leuk om dat talent te hebben, niet? Het is een goed talent om te hebben.’

Het succes van Donald Trump blijft verbazen, zeker als je goed naar hem luistert. Hij maakt zinnen vaak niet af en zijn speeches zitten vol onnavolgbare kronkels. We vergeleken acht toespraken van Trump met acht speeches van Hillary Clinton. Dan valt bijvoorbeeld op dat zijn zinnen beduidend korter zijn, 10 woorden bij Trump tegen 15 bij Clinton. En, typerend, hij gebruikt veel vaker het persoonlijk voornaamwoord ‘ik’.

Scroll door deze – ingekorte - speech van 2 april in Wisconsin. Klik op de gemarkeerde woorden en ontdek wat Trumps taal Trumps taal maakt.

2 april, Wisconsin

Daadkracht en ego

Tot nu toe heb ik al zo’n 35- tot 40 miljoen dollar geïnvesteerd, van mijn geld, mijn eigen geld! En zal ik jullie wat vertellen? Dat maakt me helemaal niets uit, want… Kijk, ik heb een geweldig bedrijf opgebouwd, een fantastisch bedrijf met een gigantische cashflow en de geweldigste bezittingen van de wereld, meer dan 10 miljard dollar waard, en ik ben begonnen met alleen maar een heel kleine lening en daarmee heb ik een geweldig bedrijf opgebouwd… Met echt geweldige bezittingen, ongelooflijk weinig schulden en waarom ik dit vertel, is dat dat het soort denken nodig is dat we in dit land nodig hebben om veel, heel veel van onze problemen op te lossen!

Ik ben gek op die jongelui, moet je ze toch eens uit hun dak zien gaan. Ze weten niet wat Obamacare is, maar toch zijn ze enthousiast! Geweldig, die jongelui. O, ze gaan heel veel succes hebben, denk erom, ze gaan binnenkort onze banen inpikken… ja, we raken al onze banen kwijt. Maar ze hebben geen keus! Veel succes hoor, wij vinden het geweldig. En jij daar, in het midden? Ga jij het meest succes hebben van iedereen? Nou? [geen antwoord] Mooi, geweldig. Goed gedaan.

By the way

Oké, Japan. Geweldig land. Ze verkopen auto’s aan ons en wij verkopen aan hen bijna niks terug. We hebben een tekort met Japan, dat wil je niet weten. Vele miljarden dollars. Dat noemen ze een handelstekort. Zij zitten hier ergens bovenaan en wij zitten ergens daar beneden. Een van de grootste handelstekorten aller tijden. Ik was in Los Angeles en daar zag ik die enorme schepen binnenvaren. Alsof het Nascar-circuit aankomt. Weten jullie trouwens dat de eigenaar van Nascar en heel veel van de coureurs Trump steunen? Dat weten jullie toch? Wij zijn gek op Nascar. Ik ben gek op Nascar!

We hebben altijd een probleem. Dat is een vertaalprobleem. Omdat de pers zo compleet oneerlijk is, jullie moesten eens weten. Echt, jullie hebben geen idee. De pers is echt heel erg oneerlijk. Ze gebruiken een tiende van een zin en ze kappen je zomaar af. Camera’s zijn nog erger. Zo oneerlijk. Maar nu even over wat er gebeurd is. Jullie weten dat Nafta een compleet fiasco was. Er zijn bedrijven aan onderdoor gegaan. En nu hebben we een nieuwe, die heet TPP: Trans Pacific Partnership. Dat is zo slecht, nog erger dan Nafta. Dat verdrag gaat Wisconsin de kop kosten en de hele Verenigde Staten…

Nauwelijks voorbereid

Maar goed. We moeten ons land dus heel sterk maken. Maar kijk nu eens naar jullie regio: Wisconsin moet de lonen laag houden om banen te behouden. Dat komt door buitenlandse concurrentie. Allemaal leuk en aardig, maar dat is niet goed voor jullie! Weet je, de mensen, de arbeiders – geweldige mensen! – in dit land hebben al twintig jaar geen echte loonsverhoging gehad. En dan vragen mensen zich nog af hoe ik een zaal als deze vol krijg. Waarom staan hier duizenden mensen binnen en nog eens duizenden buiten? Omdat de mensen boos zijn en het spuugzat zijn wat er gaande is. [kijkt op A4’tje uit binnenzak] Nieuwe banen zijn er voornamelijk in de gezondheidszorg en dat zijn laagbetaalde banen. De lonen in de maakindustrie zijn bevroren – dat is toch verschrikkelijk – we lijken wel een lagelonenland. In Wisconsin!

Jullie gaan minder belasting betalen, jullie gaan banen krijgen, wij gaan weer voor banen zorgen. Je kunt er een uitkiezen, we gaan geen bedrijven naar Mexico verplaatsen, zoals Nabisco en Ford en al die anderen die naar Mexico verhuizen. Carrier airconditioning verhuist naar Mexico, nou, vergeet het maar. We gaan Pfizer niet naar Ierland laten verkassen. Ze willen hier weg omdat ze te veel belasting moeten betalen en er te veel regels zijn – wij gaan die regels afschaffen. Wie heeft er last van alle regelgeving in dit land? Het is gewoon verschrikkelijk! Daar gaan we een eind aan maken, daar gaan we een eind aan maken.

Laten we eerlijk zijn, ik ben ondernemer geweest, een goeie ondernemer.

Slimme Henkie

[met radiostem:] ‘Donald Trump wil de NAVO opheffen.’ Alsof ik gekke Henkie ben. Ik ben heel slim, ik ben echt heel, heel erg slim. Ik weet wat ik doe. (…) Ik had helemaal gelijk. En nu zeggen die lui, die grote experts die dertig jaar lang op de NAVO hebben gestudeerd, die zeggen nu [met raar stemmetje:] ‘Wat een briljante suggestie!’ Zo iemand heeft dan de NAVO bestudeerd en is nooit op dat idee gekomen! Een expert zei: ‘De NAVO is inderdaad verouderd en wij betalen er inderdaad te veel aan.’ Op dat idee komen ze zelf niet, maar ik heb daar van nature een instinct voor. Trouwens, voor de Verenigde Naties geldt hetzelfde.

Maar luister. Ik snap wat er gaande is. Ik ga het zo ontzettend goed doen. We gaan bezuinigen op onze uitgaven, we gaan de financiën op orde brengen, we gaan rijk worden, we gaan sterk worden, we gaan weer groots worden. We gaan… heel erg groots worden. We gaan weer winnen. Want we winnen niet meer. We winnen geen oorlog meer – we kunnen IS niet verslaan. We win­nen ook niet met onze geweldige veteranen, we kunnen niet goed voor ze zorgen, het systeem is corrupt, de hele veteranenzorg is corrupt. Maar wij gaan voor onze veteranen zorgen [applaus]. We gaan zo zegevieren in de handel dat het geld zal binnenstromen, dat de banen weer terug naar ons land zullen stromen, mensen. Ja, er zullen geweldige dingen gaan gebeuren met de handel met China en Mexico en al die anderen. We gaan een sterke grens aan onze zuidkant bouwen, een enorm sterke grens… Weet je: we gaan een muur bouwen. […] En wie gaat die muur betalen? [menigte:] MEXICO! Wie? MEXICO!

Trumps recept kun je dus als volgt samenvatten: hij heeft het veel over zichzelf en vliegt alle kanten op.

Maar hij is aan het veranderen. De oude Trump sprak uit het hoofd. De nieuwe leest een script van een autocue. De oude Trump was soms onnavolgbaar in zijn associaties. De nieuwe Trump volgt een lijn die logisch lijkt. Ook is er overduidelijk meer focus. Trumps team heeft gezien dat er maar één kans is om te winnen: als hij genoeg steun krijgt uit de onderste regionen van de Amerikaanse middenklasse. Niet alleen de boze witte conservatieven, maar ook boze witte Democraten en vrouwen, zwarten en latino’s.

In deze - ingekorte - speech van 22 juni in New York kun je zien hoe hij probeert dat voor elkaar te krijgen (en dat de oude Trump nog niet weg is).

New York, 22 juni

Trump nieuwe stijl

Waar ik ook kijk, zie ik de mogelijkheden van wat ons land zou kunnen zijn, maar we kunnen geen probleem oplossen door te vertrouwen op de politici die zelf de problemen hebben gecreëerd. We kunnen nooit een sjoemelsysteem repareren door te rekenen op de mensen die met het gesjoemel zijn begonnen.

Ik heb altijd aanleg gehad voor het opbouwen van ondernemingen en, nog belangrijker, voor het creëren van banen. Ik wil president worden om een eind te maken aan de onrechtvaardigheid en om jullie, de Amerikaanse arbeiders, weer op de eerste plaats te zetten. Dat wordt hoog tijd.

De vijand

Hillary Clinton beheerst de politiek van persoonlijk gewin en zelfs diefstal tot in de puntjes. Ze heeft Buitenlandse Zaken bestierd als haar hoogsteigen hedgefonds en gunsten verleend aan onderdrukkende regimes en nog heel veel anderen en nog heel, heel veel anderen, in ruil voor contant geld. Zo simpel is het, mensen, zo simpel is het.

Ze denkt dat ze recht heeft op het ambt. Haar campagneslogan is ‘Ik sta achter haar’. Weet jullie wat mijn antwoord daarop is? ‘Ik sta achter jullie, het Amerikaanse volk.

We zijn in deze toestand gekomen omdat we een beleid van Amerikanisme, gericht op wat goed is voor de Amerikaanse middenklasse, hebben ingeruild voor een beleid van globalisme (…) Allemaal ten koste van de Amerikaanse arbeider en de Amerikaanse economie.

Hillary Clinton heeft Bill Clintons rampzalige, totaal rampzalige Nafta gesteund. We raken banen kwijt, we raken werkgelegenheid kwijt, we raken belastinginkomsten kwijt, we raken alles kwijt. We raken ons land kwijt. We maken geen fantastische deals meer, maar dat gaan we weer doen zodra ik president ben, dat beloof ik jullie.

In feite is Hillary Clinton vóór een radicale toename van 550 procent aan Syrische vluchtelingen. Er zijn al honderden recente immigranten en hun kinderen veroordeeld vanwege terroristische activiteiten. De vader van de schutter in Orlando was een aanhanger van de Afghaanse Taliban, een van de meest repressieve homo- en vrouwonvriendelijke regimes ter wereld. Ik wil alleen mensen binnenlaten die onze waarden delen en van ons volk houden.

Breder publiek

Overigens hebben 16.500 grenswachters Donald Trump gesteund. Dat is de eerste keer in de geschiedenis dat ze dat hebben gedaan voor… [onhoorbaar]

De eerste slachtoffers van haar radicale beleid zullen arme Afrikaans-Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse arbeiders zijn die werk nodig hebben. Ik ga de immigratieregels veranderen om werkloze Amerikanen de kans te bieden op echt goedbetaalde banen.

De banenvernietigende Obamacare gaan we ­terugdraaien. Het is een complete ramp. We gaan een gigantische belastinghervorming doorvoeren om miljoenen banen te scheppen en iedereen gaat minder belasting betalen.

Overigens zijn wij het land met de hoogste belastingen te wereld, vergeet dat niet.

We gaan de allerbeste infrastructuur van de planeet aanleggen. Onze krijgsmacht, die helemaal is uitgekleed, krijgt de beste technologie en de allerbeste spullen. Die moet weer worden zoals die moet zijn: sterk, sterk, sterk. Enorm veel nieuwe fabrieken komen ons land binnenstormen om onze gemeenschappen nieuw leven in te blazen en hoop te geven. Ik heb verstand van de bouw.

Niemand weet het beter dan ik.

Klik op de gemarkeerde woorden om er hier meer over te lezen.

{{{comment}}}