Marktplaats van de drugs

De opkomst en ondergang van de digitale drugsmarktplaats

Ross Ulbricht zit een levenslange celstraf uit. Samen met handlanger Blake B. (ook opgepakt) beheerde hij de anonieme digitale drugsmarktplaats Silk Road. Hoe ging die te werk? En wat moest de FBI doen om deze digitale slimmeriken achter slot en grendel te krijgen?

De vrijplaats


Het verhaal van Silk Road oprichter Ross Ulbricht

Ross Ulbricht creëerde een vrijplaats voor wie buiten het zicht van de overheid iets wil verhandelen. Maar de FBI infiltreerde, en nu zit hij voorgoed in de cel. Kan dat ook in Nederland? Hoever reikt de macht van de politie online?

Door Huib Modderkolk en Tom Kreling. Illustratie: Tomer Hanuka. Foto's: HH, Jeroen de Bakker

'Weet mijn zoon het al?' Het is het enige waaraan Lyn Ulbricht kan denken tijdens de zes uur lange treinreis naar New York. Ze maalt; terwijl andere passagiers naar muziek luisteren en op hun telefoon kijken, voelt zij de paniek door haar lichaam gieren. De rit heeft ze vaker gemaakt. Bij Grand Central Station overstappen op de metro naar City Hall, vervolgens 7 minuten lopen door het park en Centre Street, en dan is daar rechts dat lompe bruine gebouw met minuscule ramen en hekken met opgerold prikkeldraad. Een gebouw dat energie neemt in een stad die energie geeft. Eerst formulieren invullen naast norse bewakers. Dan wachten.

Ze weet dat de eerste blik van haar zoon cruciaal is. Meteen zal ze zien of hij het al heeft gehoord. Als hij aan komt lopen in bruine overall ziet ze een grote grijns. Ze verbijt zich. 'Hij heeft geen idee', denkt ze.

Portret van Ross Ulbricht
Ross Ulbricht op een familiefoto

Lyn Ulbricht doet haar verhaal in de kitscherige lobby van een hotel op Manhattan. Aanvankelijk gehaast en clichématig - ze is al bijna vier jaar met niets anders bezig. Na een poosje laat ze haar gevoel meer toe en denkt ze terug aan die paar weken geleden. Toen ze haar zoon in zijn bruine gevangenispak moest vertellen over de afloop van zijn hoger beroep. 'Hij had net gemediteerd. Ik ging dicht bij hem zitten. Het gevangenisregime daar is niet zo streng, er zit geen glas tussen ons in.' Toen moest ze het hem vertellen.

Op 2 oktober 2013 wordt Ulbricht thuis in Austin, in de staat Texas, gebeld door een journalist van Reuters. 'Hij zei dat Ross gearresteerd was. Ik was in shock. Mijn zoon had nog nooit in de problemen gezeten.' Ze hoort de aanklachten. 'Drugshandel, huurmoorden. Dat kon niet waar zijn. Ross zou nooit iemand kwaad doen.'

Nog vol ongeloof - 'het is de dag die mijn leven een radicaal andere wending gaf' - ziet ze op televisie beelden van haar zoon en hoort ze over Silk Road, een illegale drugsmarktplaats die haar zoon zou runnen. Reportagewagens van televisiestations rijden bij haar de straat in. Buren komen langs, journalisten lopen om het huis. 'Het leek wel een belegering.' Een dag later belt haar zoon vanuit een gevangenis in Californië. 'Sorry dat ik jullie hiermee lastigval', zegt hij. Ze kan hem niet vragen waarom hij vastzit, hij kan niets uitleggen: justitie luistert mee.

Wapens en neppassen

In juli dit jaar halen de Nederlandse politie en de Amerikaanse FBI, tezamen met enkele andere politiediensten, twee van de grootste marktplaatsen op het zogenoemde dark web offline. Het zijn Alphabay en Hansa Market, marktplaatsen die toegankelijk zijn voor personen die een 'anonieme' internetbrowser gebruiken. Plekken waar duizenden kopers en verkopers anoniem drugs, wapens en neppaspoorten verhandelen.

Vervalste identiteitsbewijzen, ooit te koop via Silk Road
Vervalste identiteitsbewijzen, ooit te koop via Silk Road

De Nederlandse politie infiltreert in een van deze marktplaatsen en houdt een maand zicht op de gebruikers. Na afloop is er veel lof voor de operatie, terwijl er ook nog veel onbekend is. Wat is het eigenlijk voor een marktplaats? En hoe kwam de politie er binnen?

Alphabay en Hansa Market zijn de rechtstreekse opvolgers van Silk Road, de beroemde eerste marktplaats op het dark web. Bedacht door de inmiddels 33-jarige zoon van Lyn Ulbricht, die vindt dat er plekken moeten zijn waar mensen zonder overheidscontrole handel kunnen drijven. Hij gelooft in het recht op anonimiteit en privacy. De site heeft bijna drie jaar bestaan, tot de Amerikaanse FBI Silk Road in oktober 2013 offline haalde. Lyn Ulbrichts zoon werd in een omstreden proces veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf zonder kans op vroegtijdige vrijlating. Zijn zaak illustreert nog steeds de belangrijkste dilemma's rond onlinemarktplaatsen: wie is er verantwoordelijk voor wat er wordt verhandeld?, hebben mensen recht op anonimiteit of een plek waar geen overheidscontrole is?, hoever reikt de macht van de politie?

Lyn Ulbricht snapt aanvankelijk niets van de aanklacht tegen haar zoon. Ze houdt dwangmatig alles bij wat er over hem verschijnt. 'Ik wist niets van Silk Road, maar las de waanzinnigste dingen.' Ross zou aan het hoofd staan van een crimineel netwerk dat handelde in huurmoordenaars, kinderporno en wapens. Ze komt er achter dat er naast het gewone internet nog een ander internet is: een internet toegankelijk voor mensen die een Tor-browser hebben, een internetbrowser die gebruikers anoniem maakt.

Het werkt eenvoudig: in plaats van internetverkeer direct van een computer naar een eindbestemming te brengen (via de provider), gaat dat verkeer via tussenstations. Elk tussenstation haalt wat informatie over de gebruiker weg, bijvoorbeeld het IP-adres van zijn computer; zodoende is op het eind niet meer bekend wie de informatie opvraagt.

Via Tor is het mogelijk om anoniem gewone sites op het internet te bezoeken, zoals Nu.nl. Activisten en journalisten maken gebruik van Tor, evenals miljoenen gewone gebruikers. Ook is het mogelijk om in het Tor-netwerk een zogeheten hidden service op te zetten: een site die alleen benaderbaar is via Tor en niet via het open web. Deze sites worden samen ook wel het dark web genoemd. Ze zijn nauwelijks te vinden via zoekmachines.

Lyns zoon zou op dit dark web jarenlang met harde hand een illegale marktplaats hebben beheerd. Ulbricht gelooft er niets van. Volgens haar is Ross een lieve, gedreven jongen. 'Natuurlijk zegt elke moeder dat haar zoon lief is, maar ook iedereen in zijn omgeving zegt het. Ik kreeg onlangs een mail van een journalist die tientallen mensen interviewde over Ross. 'Wat ik zo bijzonder vond, is dat ik niemand kon vinden die hem niet aardig vond', schreef hij mij.'

Libertarisme

Ross groeit op in een gezin met twee kinderen, met veel aandacht voor de natuur. Zijn ouders bezitten een vakantiepark in Costa Rica en ze reizen daar vaak naartoe. Ross zit in zijn jeugdjaren onder meer bij de scoutingclub, hij schopt het tot eagle scout, de hoogste rang. Na een bachelor natuurkunde gaat hij techniek studeren aan de oostkust van de Verenigde Staten. Hij raakt in de ban van het economisch libertarisme, een stroming die uitgaat van een zo groot mogelijke persoonlijke vrijheid en weinig staatsbemoeienis. Hij steunt de Republikein Ron Paul, die in 2008 en 2012 een gooi doet naar de nominatie voor de Republikeinse Partij voor de presidentsverkiezingen. Na zijn studie wil Ross ondernemer worden.

Hij bedenkt een website, Good Wagon Books, waar gebruikte spullen van eigenaar wisselen. Het zijn veelal boeken. Hoewel de site een winstoogmerk heeft, geeft Ross 10 procent van de inkomsten weg aan een liefdadigheidsinstelling in Texas. Boeken die overblijven doneert hij aan gevangenissen in de buurt. Later bedenkt hij een videospel dat uitgaat van het idee van een 'vrije markt'. Het komt nooit op de markt. Ulbricht: 'Ross vond dat mensen de vrijheid moeten hebben om iets te kopen zonder overheidscontrole. In die tijd moet hij Silk Road hebben bedacht.'

Tot dat telefoontje in oktober 2013 weet Lyn Ulbricht niets van Silk Road. Het contrast tussen het leven van haar zoon zoals zij dat kent, en het beeld dat de instanties schetsen van het leven van Ross Ulbricht, is enorm. Zeker vijf opsporingsdiensten maken dan al twee jaar jacht op de beheerder van Silk Road. Omdat Silk Road op het Tor-netwerk staat en enkel via Tor toegankelijk is, weet de politie niet waar de server zich fysiek bevindt. Ze weten ook niet wie 'Dread Pirate Roberts' (DPR) is, de naam die de beheerder van Silk Road gebruikt.

De FBI heeft in een eerste versie van Silk Road een e-mailadres van Ross ontdekt. Daarna beginnen undercoveragenten aan de infiltratie van Silk Road. Ze geven zich op als moderator van de site en komen in contact met beheerder DPR. Die is volgens de agenten nogal paranoïde en zou een paar stelende en lekkende medewerkers van de marktplaats uit de weg willen hebben. De undercoveragenten bieden zich aan als huurmoordenaar en zetten een moord in scène op een van die onwelgevallige medewerkers. Ze gooien, zoals Wired meldde, een blik Campbell's Chicken & Stars soep over hem heen, om de suggestie te wekken dat hij gestikt is in zijn gal - en sturen de foto's naar DPR als bewijs.

DPR heeft volgens de agenten opdracht gegeven tot meerdere moorden en daar honderdduizenden euro's in de digitale valuta bitcoin voor hebben betaald. Voor de FBI staat vast dat Ross Ulbricht en DPR dezelfde persoon zijn. Volgens de opsporingsdienst is er op Silk Road tussen 2011 en 2013 voor meer dan een miljard dollar verhandeld. De FBI neemt 29 duizend bitcoins bij Ulbricht in beslag, met een totale waarde van 17 miljoen dollar.

Crimineel

Op de zitting hoort Lyn Ulbricht hoe Ross is aangehouden. Agenten volgden hem al weken en zagen dat hij af en toe naar een bibliotheek in San Francisco liep om daar te werken. Op de middag van 1 oktober 2013 was Ross bij het raam gaan zitten op de afdeling sciencefiction. Een undercoveragent, zo hoort Lyn, was vervolgens een chatconversatie met hem begonnen via Silk Road, terwijl twee andere agenten binnen net deden alsof ze een ruziënd stel waren; Ross zou daar uiteindelijk zo door afgeleid zijn geraakt dat de politie hem bij zijn laptop vandaan kon trekken om er meteen een usb-stick in te duwen voor een kopie van al zijn bestanden.

Vanaf dat moment is haar zoon een zware crimineel. 'Een maand na zijn arrestatie zag ik hem voor het eerst in de rechtszaal. Ik kon niet met hem spreken, kon hem niet omhelzen, het was vreselijk.' Ross is volgens de aanklager een gevaar voor de samenleving. 'Hij zei dat Ross moorden had besteld en niet voorwaardelijk vrij mocht komen. Ross zat daar rustig, terwijl de aanklager heel dramatisch deed. Ik moest maar aanhoren hoe gevaarlijk mijn vredige, lieve jongen is.'

Lyn Ulbricht
Lyn Ulbricht

Ross Ulbricht zal daarna veroordeeld worden voor het verhandelen van drugs op internet, het runnen van een criminele organisatie, witwassen en hacken. De opdracht tot het geven van huurmoorden wordt door de aanklager in eerste instantie ook aan de jury gepresenteerd, maar daarvoor volgt nooit een officiële aanklacht. In een brief aan de rechter vraagt Ross Ulbricht vergiffenis. Hij schrijft dat Silk Road 'een verschrikkelijke fout' was, een 'naïef en kostbaar idee'.

Hij smeekt de rechter om een beetje begrip. 'Ik heb mijn jeugd achter de rug en ik weet dat u mij mijn middelbare jaren moet afnemen, maar laat me alsjeblieft mijn levenseinde behouden. Laat er iets van licht aan het eind van de tunnel zijn. Een excuus om fit te blijven, om te blijven dromen van betere dagen.'

De jury, die al het technische bewijs moet beoordelen, acht hem schuldig. De rechter geeft hem levenslang. Ross Ulbricht moet voor altijd verdwijnen uit de Amerikaanse samenleving.

Lyn Ulbricht pauzeert even. 'Het gaat nu wat beter met me. Maar die schok, toen - het voelde alsof hij was gestorven. Het erge is: het gaat de overheid niet om de drugs op die marktplaats, het gaat ze om zijn filosofie. Ze vinden het bedreigend dat hij iets maakte buiten overheidscontrole om. De grootste dealer op Silk Road kreeg tien jaar, Ross heeft levenslang.' Lyn vindt het vreselijk om te zien hoe mensen hem nog steeds zien als een zware crimineel. 'Silk Road had duidelijke regels: je mocht alleen zaken verkopen die anderen geen schade toebrengen. Geen wapens, geen kinderporno.'

Jury

Het strafproces tegen Ross Ulbricht echoot lang na. Allereerst vanwege de rol van de FBI. Hoe heeft de FBI bijvoorbeeld de server in IJsland gevonden waarop Silk Road draaide? De officiële uitleg van de dienst daarover - dat een piepklein beveiligingsonderdeel van de marktplaats heimelijk communiceerde met het open web en zo locatiegegevens lekte - wordt door technische experts sterk in twijfel getrokken. Het kan ook zijn dat bijvoorbeeld de Amerikaanse NSA hack-middelen heeft ingezet om de server te vinden, maar dat is illegaal. Amerikaanse geheime diensten mogen niet worden ingezet tegen Amerikaanse staatsburgers. Kan een jury van relatieve leken überhaupt het technisch bewijs goed beoordelen?

De jury, die al het technische bewijs moet beoordelen, acht hem schuldig. De rechter geeft hem levenslang. Ross Ulbricht moet voor altijd verdwijnen uit de Amerikaanse samenleving.
De jury, die al het technische bewijs moet beoordelen, acht hem schuldig. De rechter geeft hem levenslang. Ross Ulbricht moet voor altijd verdwijnen uit de Amerikaanse samenleving.

Ook hebben twee undercoveragenten getuigenissen verzonnen en zichzelf verrijkt via Silk Road. Hun verklaringen zijn uiteindelijk ingetrokken, beide mannen zijn veroordeeld, tot 6 en 7 jaar cel.

Dan de lange gevangenisstraf. Volgens de rechter is dat nodig om andere onlinedrugshandelaren af te schrikken. Maar uit onderzoek van de Amerikaanse socioloog Isak Ladegaard blijkt eerder een tegenovergesteld effect: direct nadat Ross Ulbricht zijn levenslange gevangenisstraf kreeg, schoot de onlineverkoop van drugs omhoog. De verklaring van Ladegaard is dat alle aandacht voor Silk Road en de veroordeling mensen meer bewust heeft gemaakt van het bestaan van onlinedrugsmarkten.

De rechters die in mei 2017 het hoger beroep van Ross Ulbricht behandelen, twijfelen openlijk aan het effect van die lange straf. 'Het is zeker mogelijk dat we, ergens in de toekomst, dit beleid zullen beschouwen als een tragische fout en dat we dan minder rigide en effectievere methoden hanteren bij het bestrijden van drugshandel.' Alleen, zo voegen ze toe: mensen stemmen op dit moment nu eenmaal op politici die voor verbieden en harde straffen zijn.

Verdienmodel

Ross Ulbricht blijft ook na zijn veroordeling volhouden dat hij niet Dread Pirate Roberts is. Dat hij Silk Road bedacht heeft, maar dat hij het beheer heeft overgedragen. Zijn moeder gelooft dat ook. 'Na zijn arrestatie zijn er andere mensen geweest die hebben ingelogd op Silk Road als DPR.'

Ross heeft in elk geval de schijn tegen: net als Ross Ulbricht is Dread Pirate Roberts - een personage uit het fantasyboek en de gelijknamige film The Princess Bride - een aanhanger van het libertarisme. In lange essays zet DPR op Silk Road zijn maatschappijvisie uiteen. Hij schrijft over het belang van een leven in vrijheid. Hij lijkt erdoor bezeten. Silk Road is veel meer dan een verdienmodel voor DPR. Het is een minisamenleving zonder overheidsgezag.

De journalist Nick Bilton van Vanity Fair deed ook uitvoerig onderzoek naar de zaak van Ross Ulbricht. Hij schreef het onlangs verschenen boek American Kingpin. 'Toen ik begon, dacht ik ook dat er meerdere mensen achter DPR schuilgingen', zegt hij. 'Maar ik heb inmiddels geen enkele twijfel meer dat Ross DPR was.' Bilton vergeleek miljoenen stukjes van chats, dagboeken, foto's en video's op sociale media van Ulbricht en DPR en zag dat de acties twee jaar lang vrijwel identiek waren, tot op de seconde. 'Bijvoorbeeld als DPR tegen werknemers zei dat hij een weekend weg was, zag ik dat Ross dat weekend op een camping was, op exact dezelfde tijdstippen.' Eenmaal terug sprak DPR dan over een camping en bleken de details overeen te komen met foto's op Ross' Facebookpagina. Ook hun taalgebruik is identiek. Zowel DPR als Ross gebruikt 'yea' in plaats van 'yeah' en 'fudge' in plaats van 'fuck'.

Wiet en paddo's

In het boek schrijft Bilton hoe Ross als jongen misschien ooit onschuldig was, maar dat het succes van Silk Road hem volledig overneemt. Hij is niet opgewassen tegen de corrumperende invloed van de macht die hij als DPR heeft.

Maar ook als Ross Ulbricht tot het laatste moment de beheerder van de Silk Road was, blijft het de vraag of hij daarmee ook verantwoordelijk is. In hoeverre is het aanbieden van een platform waar mensen drugs verhandelen strafbaar?

Op het eerste oog lijkt er nauwelijks verschil te zijn tussen Silk Road en Marktplaats.nl: beide zijn een platform waar mensen zonder overheidsbemoeienis spullen verhandelen. En ook op Marktplaats.nl staan regelmatig illegale zaken: er wordt prostitutie aangeboden, medicatie, drugs. Een cruciaal verschil is echter dat Marktplaats een professionele fraude-afhandeling heeft en nauw samenwerkt met de overheid om illegale activiteiten op te sporen. Waardoor de overheid er uiteindelijk wel degelijk zicht op heeft.

Silk Road
Silk Road

De strafbaarheid van Silk Road en andere drugsmarkten zit in het feit dat ze illegale activiteiten faciliteren, aanmoedigen en eraan verdienen. Journalist Bilton heeft er na zijn jarenlange onderzoek een dubbel gevoel over. 'Het voordeel van online drugsmarktplaatsen is dat mensen veilig ongevaarlijke drugs kunnen kopen, zoals wiet en paddo's. Het nadeel is dat websites als Silk Road de opiumcrisis hebben versterkt. Amerikanen kopen via marktplaatsen drugs als Fentanyl - morfine, maar dan vijftig keer zo sterk - rechtstreeks uit China en die drugs zijn zo krachtig dat mensen overdoses nemen en zelfs overlijden. In de Verenigde Staten gaan nu meer mensen (inclusief jongeren) dood aan dit soort drugs dan door wapengeweld.'

Voor cybercrime-agent Marijn Schuurbiers is het simpel. Schuurbiers is plaatsvervangend teamchef van Team High Tech Crime. Zijn team infiltreerde onlangs een maand lang in de opvolger van Silk Road, Hansa Market. 'Het internet is geen vrijplaats waar alles ongestraft kan; geen mensen beledigen of bedreigen, geen mensen oplichten of bestelen en dus ook niet in drugs handelen. Dit soort marktplaatsen maken de aan- en verkoop van drugs erg laagdrempelig, sterker nog, zijn er volledig aan gewijd. De betrokkenen maken zich schuldig aan internationale drugshandel.'

Regelmatig uiten opsporingsdiensten hun frustratie over Tor en het feit dat deze internetbrowser ervoor zorgt dat gebruikers hun identiteit kunnen afschermen. Niet voor niets worden de hidden services op Tor het dark web genoemd: daar waar de overheid niet bij kan. De Amerikaanse NSA, zo blijkt uit documenten, probeert Tor al langer te kraken. Ironisch is dat wel: Tor is onder andere ontstaan dankzij geld van de Amerikaanse marine. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken doneert nog steeds aan Tor. De Verenigde Naties schreven in een rapport in 2015 nog dat middelen om anoniem te blijven 'de noodzakelijke privacy en veiligheid bieden om vrijheid van meningsuiting in het digitale tijdperk te waarborgen'. Internetgebruikers wereldwijd vertrouwen op Tor om veilig te kunnen communiceren, met name in landen waar internetcensuur heerst, zoals China of Thailand, waar het verboden is om de koninklijke familie online te bekritiseren.

Rechtmatigheid

Roger Dingledine, projectleider van Tor: 'Het is jammer dat sommigen Tor gebruiken voor slechte zaken. Zoals auto's en telefoons ook gebruikt worden om wapens en drugs te kopen en dat niet betekent dat auto's en telefoons slecht zijn, is Tor ook niet slecht. Tor is ontwikkeld met een goede reden, en daarvoor gebruiken de meeste mensen het ook.'

Na de infiltratie van de Nederlandse politie in Hansa komen dezelfde vragen op als na de actie tegen Silk Road. Hoe rechtmatig zijn de opsporingsmethoden? Wie toetst die? Mag de politie drugshandel faciliteren? Volgens Marijn Schuurbiers is het juridisch allemaal in orde. Toch zal de rechter de rechtmatigheid nog moeten toetsen als Nederlandse verdachten voor de rechter verschijnen. En wie controleert of het Nederlandse politieoptreden correct was bij de duizenden buitenlandse verdachten? Het toezicht op de opsporingsmethoden is een nationale aangelegenheid.

En dan is er nog een principieel verschil in de beoordeling van Nederland en de Verenigde Staten ten aanzien van drugshandel. Schuurbiers: 'De straffen liggen daar zonder meer hoger.' Hij vindt niet dat het gevolgen moet hebben voor de samenwerking met de FBI. 'Bij drugshandel op internet ben je, net als bij andere vormen van cybercrime, bijna per definitie grensoverschrijdend bezig. De jurisdicties van andere landen krijg je er dan automatisch bij, hetgeen enorme risico's met zich meebrengt. Het is een van de vele redenen waarom je je er niet aan moet wagen. Het is het niet waard; zet je talenten anders in voor het te laat is.'

Lyn Ulbricht ziet aan haar zoon dat hij niet weet hoe het hoger beroep is afgelopen. Gevangenen worden daarover niet altijd geïnformeerd. Ze gaat dicht bij hem zitten in het Correctional Center in New York. Hij lacht. 'Het is afgewezen', zegt ze hem dan terwijl ze hem omhelst. Even zijn ze stil. 'En toen hadden we het direct weer over de mogelijkheden die er nog zijn.'

Waar haar zoon naar omstandigheden kalm en rationeel blijft, put de zaak Lyn Ulbricht steeds meer uit. Midden 2015 wordt Lyn na een lange vliegreis wakker in een Amerikaans ziekenhuis. 'Daar hoorde ik dat ik was flauwgevallen en blauw werd. Mijn zwager heeft me gereanimeerd. Toen ik in het ziekenhuis aankwam had ik geen hartslag meer. Een helikopter heeft me naar een groter ziekenhuis gebracht en daar hebben ze mijn leven gered. Twee weken ben ik buiten bewustzijn geweest.'

Lyn loopt geen blijvende schade op, maar krijgt een pacemaker. 'Ze noemden het een gebroken-hartsyndroom. Hartfalen door intense stress en verdriet.' Het gaat nu redelijk. 'Ik slaap aardig goed, behalve die nacht voor het hoger beroep. Toen werd ik panisch wakker. Wat moet ik doen? Hoe kan ik hiertegen vechten?'

Twee kansen zijn er nu nog, waaronder een petitie bij het Amerikaanse Hooggerechtshof. Ulbricht zucht zwaar. 'Mensen zoals Ross, die niet gewelddadig zijn, zouden een enkelband moeten krijgen. Dan kan hij naar huis en een werkstraf uitvoeren. Dan kan hij de maatschappij nog van nut zijn. Dit is zo zinloos.'

Grof Geld


"Drugswebshop is gouden handel"

HollandOnline. DutchMasters. Onder dit soort namen opereren onlinedrugswinkels met omzetten die een veelvoud zijn van die van een grote coffeeshop.

Door Sybren Kooistra en Jeroen Trommelen

Nederlandse drugshandelaren verkopen jaarlijks voor bijna 30 miljoen euro via webwinkels op anonieme internetmarktplaatsen. De omzet van de grootste webwinkels is vier à vijf keer zo groot als die van de succesvolste 'echte' coffeeshops in Nederland.

Net als in fysieke coffeeshops is de Nederlandse onlinedrugshandel grotendeels gericht op buitenlandse klanten. Ze maakt echter geen onderscheid tussen soft- en harddrugs, en vraagt afnemers niet naar hun leeftijd.

Ondanks de arrestatie van enkele onlinehandelaren afgelopen jaar blijven de grootste webwinkels al jaren buiten zicht van Justitie. Hun handel groeit snel. Dat komt onder meer door de hoge kwaliteit van de aangeboden drugs.

Dit blijkt uit een onderzoek van de Volkskrant naar Nederlandse handelaren op het zogeheten Tor-netwerk - het deel van internet waar alle communicatie wordt geanonimiseerd. Voor het onderzoek zijn de omzetten van de drie grootste drugsmarktplaatsen een maand lang in kaart gebracht. Met een speciaal zoekprogramma zijn daarvoor alle aankopen op de marktplaatsen Agora, Silkroad2, Evolution en Pandora geobserveerd.

Volgens het Openbaar Ministerie kunnen de webwinkels alleen worden opgespoord door intensieve internationale samenwerking, waarmee een begin is gemaakt. De onlinehandel leidt volgens Justitie ook tot een grote vraag naar anonieme inwisseling van bitcoins naar normale valuta, waarop goede recherche mogelijk is. 'Deze bottleneck is voor de opsporing een goudmijn.'

Op de anonieme marktplaatsen zijn 26 Nederlandse webwinkels actief waar drugs worden aangeboden en afgerekend in bitcoins. De verzending vindt plaats via de post en reguliere pakketbedrijven. Alle handelaren die zich anoniem door de krant lieten interviewen, zeggen hun omzet te zien stijgen.

'De markten worden groter en er zullen ook steeds meer pakketten in beslag worden genomen, maar van elk incident wordt geleerd', zegt een handelaar die zich op de ondergrondse marktplaatsen 'AlbertHeijn' noemt en in omvang de 17de aanbieder is. Collega-handelaar 'Markovich' (9de): 'Ik heb klanten die tien jaar niemand kenden waar ze lsd konden kopen, en nu blij zijn dat ze er weer aan kunnen komen.'

Veel webwinkels zien bewust af van levering binnen Nederland om opsporing moeilijker te maken en onder de Nederlandse radar te blijven. Ook aan klanten in de Verenigde Staten en Israël leveren ze niet, omdat de pakkans daar groter is.

Handelaar DutchMagic afficheert zichzelf als 'grootste online coffeeshop ter wereld'. Volgens het Volkskrant-onderzoek is het in elk geval veruit de grootste Nederlandse online handelaar in hasj en wiet, met een geschatte jaaromzet van 12 miljoen euro. Ter vergelijking: de omzet van een grote 'fysieke' coffeeshop in een drukke toeristenregio bedraagt volgens onderzoeksbureau Intraval enkele miljoenen per jaar.

Het Nederlandse coffeeshopbeleid is gericht op het scheiden van hard- en softdrugs, het gedogen van kleine aankopen voor privégebruik en het beschermen van minderjarigen door een minimumleeftijd te hanteren van 18 jaar. Onlineverkopers trekken zich van die regels bewust niets aan.

'Ik heb er geen probleem mee om aan minderjarigen te verkopen', zegt lsd-handelaar Markovich. 'Ook minderjarigen zijn de baas over hun eigen lichaam.' Collega 'AlbertHeijn': 'Anders zal hij of zij het wel ergens anders kopen. Elke poging om het te controleren zal het probleem verplaatsen en waarschijnlijk erger maken.'

De op twee na grootste handelaar noemt zich 'DutchMasters', en levert in zijn webwinkel het hele drugsassortiment, van hasj en xtc tot vrijwel pure cocaïne, 'vers van het blok'. De verkoper wil zijn beleid tegenover de krant niet toelichten.

Het standaardpakket van de Nederlandse drugswebwinkels bestaat uit relatief kleine porties voor privégebruik. Maar de verkopers stimuleren de omzet van grotere hoeveelheden. Uit eerder onderzoek naar de vorig jaar opgerolde marktplaats SilkRoad bleek dat die zich had ontwikkeld tot een platform dat vooral ook kleine drugshandelaren op de fysieke markt bevoorraadde.

Dat beeld wordt deels bevestigd door het onderzoek onder Nederlandse aanbieders. Verkoper HollandBest rekent speciale prijzen voor bulkorders van meer dan vijfduizend xtc-pillen. DutchMasters zegt 'open te staan voor onderhandelingen' bij bestellingen van meer dan een pond hasj of wiet of meer dan duizend pillen xtc. Van alle onderzochte transacties vanuit Nederland had 61 procent een waarde van meer dan één bitcoin, die tijdens de onderzoeksperiode 450 euro waard was.

De how-to


Anoniem drugs kopen doe je zo

Door Sybren Kooistra en Jeroen Trommelen

Het vereist enige voorbereiding, maar daarna is het online-aankopen van een pakketje drugs net zo eenvoudig als het bestellen van een winterjas op een online warenhuis. Een druk op de knop en na enkele dagen wordt het thuisbezorgd, doorgaans in een verrassende verpakking. Elk product wordt uitvoerig gerecenseerd dus je weet precies wat je koopt. Voor trouwe klanten geldt vaak een 'niet bezorgd geld terug' -garantie.

Wat eerder voor opschudding zorgde in de taximarkt en hotelkamerverhuur, speelt nu ook in de wereld van drugsaankopen. Onlinedrugsmarkten houden zich niet aan bestaande regels en bedienen consument op hun grilligste wenk. Dat gaat deels ten koste van de gevestigde aanbieders, zoals scooterjongens met een 06-nummer en vage dealers in toiletten en achterafsteegjes.

Enige voorwaarde is handigheid met computers. De grote onlinedrugswinkels zitten niet op het gewone internet maar op het meestal onzichtbare Tor-netwerk. Om daar te komen moet bijvoorbeeld het besturingsprogramma Tails worden geïnstalleerd. Daarmee wordt meteen encrytieprogramma PGP binnengehaald, dat nodig is om anoniem te mailen. Veel drugswebwinkels stellen dat als eis.

Afrekenen gebeurt in bitcoin, de digitale rekeneenheid die de groei van de ondergrondse markten enorm heeft gestimuleerd. Wie anoniem bitcoins wil kopen, kan ondermeer terecht bij bitcoinautomaten die in diverse steden zijn opgedoken. Ze zien eruit als pinautomaten, maar slikken juist eurobiljetten in en geven er bitcoins voor terug.

Eenmaal op het netwerk wordt snel duidelijk waar het in deze wereld om gaat. De populaire zoekmachine heet 'Grams'. Die hanteert dezelfde kleurtjes als Google maar is volledig ingericht om naar drugs te zoeken. Op Tor is weliswaar alles te koop en hebben ook terroristen, kinderpornohandelaars en ultravrije geesten hun ontmoetingsplaatsen, maar op de marktplaatsen draait het dataverkeer vooral om drugs.

Drugszoekmachine Grams

De achilleshiel van die handel is de bezorging. De drugs worden verstuurd via reguliere brieven of pakjes, of verstopt een klein product dat kennelijk bij een gewone webwinkel is gekocht. 'Fantastische vermomming!', melden klanten dan op de website. 'Great stealth!' Opiaten en cannabisproducten worden vacuüm verpakt om detectie met speurhonden te bemoeilijken.

LSD-handelaren hebben het relatief makkelijk. Die drugs zijn gedrenkt in stukjes papier die per dosis kleiner zijn dan een cent. Een opgetogen klant in Amerika publiceerde op internet de brief waarin hij zijn bestelling kreeg: een kennelijke uitnodiging om een Rode Kruis-cursus op zijn werk bij te wonen. 'Bewaar svp bijgevoegde coupon als bewijs van uw uitnodiging.'

Brief met LSD papier (Bron: gwern.net)

Toch worden bestellingen regelmatig onderschept, vermoedelijk vanwege gerichte zoekacties van justitie die zich voordoet als klant. Afgelopen juli staakte cannabishandelaar DutchMagic de leverantie aan nieuwe adressen in Frankrijk. 'Er worden er te veel onderschept; 90 procent van de negatieve feedback komt momenteel uit Frankrijk.'

Voor 'trusted buyers' (vertrouwde klanten die vaker dan zes keer hebben gekocht), geldt een garantieregeling. Maar nieuwe of incidentele klanten zijn bij onderschepping hun bitcoins kwijt. Op de reactiepagina's van veel kleinere aanbieders wemelt het van boze klachten over niet geleverde drugs. Scam! (oplichting).

Vooral in Australië en Scandinavische landen worden relatief veel drugsbrieven en -pakjes onderschept. In de Verenigde Staten worden alle poststukken van voor en achter gefotografeerd . Dat is de papieren tak van de afluisterprogramma's van inlichtingendiensten. Het blijkt een effectief middel om afzenders en geadresseerden in kaart te brengen, desnoods achteraf. Veel Nederlandse handelaren leveren voor de zekerheid niet aan de VS.

Interview


"Ik doe het voor het gevoel van vrijheid"

Achter de onlinehandel in drugs schuilt een hele ideologie van wantrouwen in de overheid. Die is belangrijker dan het geld, zegt 'Markovich'.

Door Sybren Kooistra en Jeroen Trommelen

Hij is rond de 30, zegt hij, en de afgelopen vier jaar is hij fulltimehandelaar in de hallucinerende drug lsd. 'Mijn favoriete drug', aldus 'Markovich', zoals hij zich noemt op de anonieme drugsmarktplaatsen. Volgens de wet is lsd een harddrug waarvan handel en invoer zwaar bestraft kunnen worden met jaren gevangenisstraf. Maar dat is de wet, gemaakt door de overheid. En dat is volgens hem nu juist het probleem.

Markovich omschrijft zich als libertariër of 'anarchokapitalist'. Hij gelooft in een vrije markt zonder restrictie. 'Ik heb een opvoeding gehad in een VVD- en D66-gezin en heb die ideologie jarenlang aangehangen. Mensen die zich niet aan de regels hielden en niet meehielpen de samenleving te maken, moesten volgens mij zwaar worden gestraft. Dat was een VVD-trekje van me.'

Het waren de zonden van zijn jeugd. Tegenwoordig is hij tegen alle vormen van regulering. 'Ik wantrouw elke overheid, bijvoorbeeld omdat het softdrugsbeleid criminelen maakt van heel veel Nederlanders.' Zo maakt hij zelf wel uit wat goed en rechtvaardig is in de wereld, en dat werkt volgens hem prima. 'Ik zou bijvoorbeeld niets willen verkopen waar direct leed aan kleeft, zoals gestolen spullen of porno waarin dwang voorkomt. Als de lsd die ik verkoop onder dwang gemaakt zou zijn, zou ik direct met de verkoop stoppen.'

Het interview vindt plaats via een chatprogramma op de anonieme verkoopplaats Agora. Dat we echt met 'Markovich' communiceren - wie dat dan ook is - kunnen we vaststellen via de op zijn website gepubliceerde, unieke PGP-sleutel.

Wat is er goed aan onlinedrugsmarktplaatsen?

'De hogere kwaliteit. In het geval van lsd werd in de begindagen van de marktplaatsen het aantal microgram per zegel zwaar overdreven. Door marktwerking bleek het lucratiever om het werkelijke aantal microgram te adverteren. Gebruikers bleven dan terugkomen omdat ze precies kregen wat ze hadden gekocht. De nieuwe mogelijkheden worden met open armen ontvangen.'

Onlinehandelaren leveren zowel soft- als harddrugs aan iedereen. Heb je daar geen moeite mee?

'Nee, behalve dat ik bang zou zijn dat dealers met een breed aanbod zich minder toeleggen op kwaliteit dan op kwantiteit. Ik heb zelf goede contacten met de mensen die tot de zogeheten 'Shiva Family' behoren, de marktleiders op het gebied van lsd. Daardoor kan ik die drugs voor een zacht prijsje krijgen.'

En je verkoopt desgewenst aan minderjarigen.

'Ook minderjarigen zijn de baas over hun eigen lichaam. Iedereen moet de ruimte krijgen om zijn eigen fouten te kunnen maken in het leven. Als bijvoorbeeld een 16-jarige een heroïneverslaving krijgt door drugsgebruik, hoe hij er ook aan komt, zou ik de verantwoordelijkheid daarvoor leggen bij de ouders. Niet bij de dealer.'

Je verstuurt de drugs per post. Dat schijnt vaak mis te gaan.

'In Moskou komt 50 procent van de brieven niet aan, in de rest van Rusland 10 procent, ongeveer hetzelfde in Italië. In Scandinavië komt 60 procent niet aan, daar is de politie op twee adressen binnengevallen en ging het om meer dan honderd lsd-zegels. Ik verkoop niet in Nederland omdat ik het de politie niet te makkelijk wil maken om bestellingen te doen en een profiel van mij op te bouwen. De omzet is goed genoeg en de verdiensten zijn niet onredelijk.'

Wat doe je met alle bitcoins? Ga je door tot je rijk bent of heb je andere doelen?

'Als alle bitcoins zijn witgewassen en de kosten zijn betaald, verdien ik een modaal inkomen. We zijn hier met twee eigenaren en een werknemer en geven ook aan goede doelen. Zelf geef ik ongeveer 20 procent aan een project voor mensen die het slachtoffer zijn van een executieverkoop. Ik spaar en beleg voor mijn pensioen en zet elke maand een paar bitcoin opzij. Daarvan zou ik misschien rijk kunnen worden. Maar ik doe het niet voor het geld. Het gaat om het gevoel van vrijheid dat me dat geeft.'

Wie zijn je klanten?

'Sommigen maakt het niks uit wat een bitcoin is; ze gebruiken het systeem alleen maar om een gram cocaïne te bestellen. Maar er is een grote groep die het oneens is met het beleid van de overheid en op deze manier burgerlijk ongehoorzaam wil zijn, onder wie ikzelf. Ik zie steeds meer jongeren met een anarchistische, agoristische of libertaire ideologie. Dat komt doordat we niet meer afhankelijk zijn van de Nederlandse staats-tv en geaccordeerde media maar ook kunnen putten uit de blogosfeer van onafhankelijke journalisten, Twitter en andere kanalen. Die durven kritisch te zijn en zijn niet afhankelijk zijn van de staat.'

De arrestatie


Als Blake thuis is, wordt Defcon actief

Wapens, drugs, identiteitsbewijzen, het is allemaal te krijgen op de website Silk Road. Met behulp van een infiltrant weet de FBI versie 2.0 op te rollen. Het onderzoek voert tot in Nederland.

Door Ana van Es en Sybren Kooistra

Wie is Defcon? Die vraag houdt de Amerikaanse FBI bezig. Dit staat voor de recherche vast: Defcon is de man achter de criminele internetwinkel Silk Road 2.0, volgens de FBI 'een van de grootste, meest geavanceerde en vaakst bezochte criminele marktplaatsen op internet'.

Het is najaar 2013 en de strijd van justitie tegen de internetbazaar Silk Road lijkt op die tegen een zevenkoppige draak. Nauwelijks een maand nadat het de FBI is gelukt om Silk Road 1.0 te blokkeren en zijn oprichter te arresteren - een 29-jarige natuurkundestudent uit San Francisco - is er alweer een opvolger online: Silk Road 2.0.

Alles is precies hetzelfde, constateert de FBI. Silk Road 2.0 oogt net als zijn voorganger als een soort bol.com, met dien verstande dat je hier geen boeken en dvd's in je bestelmandje legt, maar drugs, wapens en vervalste identiteitsbewijzen. Je kunt er een vervalst Deens paspoort kopen, niet van echt te onderscheiden, pure cocaïne uit Peru en ook 'witte weduwe', eerste kwaliteit wiet uit Nederland. Handelaar 'Hollandse magie' levert wereldwijd.

Silk Road 2.0 draait circa 8 miljoen dollar (6,4 miljoen euro) omzet per maand, schat justitie. In de Verenigde Staten wordt al hardop gevreesd dat de war on drugs definitief verloren is door de opkomst van deze vrijwel onkraakbare internetwinkels.

Maar wie is de mysterieuze 'Defcon' die deze site draaiende houdt? Hij is niet bang voor de politie, schrijft hij in een chatbericht aan zijn volgelingen, eind december 2013. 'Andere beheerders zouden zich misschien wellicht drukken nu het gevaarlijk wordt, maar ik ben bereid nu met jullie mee te vechten.'

De man achter het pseudoniem Defcon heeft zijn identiteit zorgvuldig versleuteld. Hij runt zijn bazaar via een zogenoemde Tor-browser, waarmee je anoniem kunt internetten. Dankzij digitale trucs en slimme versleutelingstechnieken is hij vrijwel onvindbaar.

Defcon heeft een klein groepje van getrouwen: zogenaamde supporters. In het echt ontmoeten ze elkaar nooit, maar vanachter hun computer - elk met een valse naam en verstopt achter een Tor-browser - lossen ze alledaagse problemen op rondom de internetwinkel. Ze vormen als het ware de helpdesk van Silk Road.

Wat Defcon niet weet, is dat de politie meekijkt. Een van zijn trouwste assistenten in het supportteam is namelijk een undercoveragent. De infiltrant is er al bij vanaf begin oktober 2013, als bij de helpdesk plannen worden gesmeed om Silk Road uit de as te laten verrijzen.

Al snel weet de infiltrant als werknemer op de loonlijst te komen: in totaal zal de agent tussen januari en oktober 2014 ruim 32 duizend dollar (bijna 25 duizend euro) ontvangen. Dat wordt hem overgemaakt in bitcoins, een internetbetaaleenheid die legaal is, maar waarbij de afzender veelal onzichtbaar blijft en die daarom geliefd is bij onlinedrugshandel.

Aanvankelijk kan de agent slechts toekijken hoe onder zijn neus miljoenen aan drugsgeld worden verdiend. Defcon schrijft met zijn volgelingen over zijn grootste angst: dat justitie de servers vindt waarop zijn website draait. De beveiliging van de servers houdt hem erg bezig. 'Dit neemt het meeste van mijn tijd in beslag.'

Het begin van het einde van Silk Road 2.0 begint op 6 april 2014. Op die dag logt Defcon met zijn eigen account in op de helpdeskpagina. De undercoveragent heeft inmiddels zoveel rechten dat hij dit kan zien.

Voor het eerst ontdekt de infiltrant zo iets meer over Defcon: hij werkt vanaf een Apple-computer en gebruikt als browser een verouderde versie van Google Chrome.

De doorbraak komt een maand later. Het cybercrime squad van de FBI ontdekt de locatie van de servers van Silk Road, iets dat Defcon uit alle macht geheim probeert te houden. Ze blijken zich te bevinden in Nederland.

'In mei nam de FBI contact met ons op', zegt een woordvoerder van het landelijk parket in Den Haag. 'Daarna zijn servers in beslag genomen.'

Op 30 mei 2014 maakt de Nederlandse recherche een kopie van de servers en deelt die met de FBI. In deze gegevens ontdekken hun Amerikaanse collega's een belangrijke aanwijzing: de registratie van de webwinkel is aangevraagd vanaf een e-mailadres dat lijkt te bestaat uit een voor- en achternaam: Blake B.

De rechercheurs vragen gegevens van het e-mailadres op bij Google. Op het account is ingelogd door dezelfde computer als waarmee, blijkt uit de gegevens van de gekopieerde server, ook het beheer over Silk Road wordt gevoerd. In de mailbox staan kopieën van berichten op het Silk Road-forum die slechts voor ingewijden zichtbaar zijn.

De politie achterhaalt dat Blake B. op 6 april 2014 zijn e-mail opende met een Apple-computer en vanuit een verouderde versie van Google Chrome. Precies zoals Defcon diezelfde dag deed toen hij inlogde op de helpdesk van Silk Road.

Blake B., een rossige 26-jarige programmeur uit San Francisco, beschikt over bitcoins ter waarde van ruim 273 duizend dollar (219 duizend euro). Op zijn Twitteraccount, waar hij zichzelf 'bitcoin-dromer' noemt, ontdekken rechercheurs een verwijzing naar Silk Road.

Twitter-account van Blake B.

Op woensdag 10 september 2014 logeert B. bij familie in Houston, Texas. Verdekt opgestelde agenten houden bij wanneer de twintiger het pand verlaat. Tegelijkertijd is de recherche ook digitaal actief: de undercover agent houdt het Silk Road-forum in de gaten. Defcon blijkt slechts digitaal actief als B. thuis is en logt uit vlak voordat B. de deur verlaat. Voor de FBI is er geen twijfel: Defcon en Blake B. zijn 'een en dezelfde persoon.'

Op 5 november wordt B. in San Francisco gearresteerd. Als hij schuldig wordt bevonden, kan hij levenslang krijgen wegens drugshandel. Nu Silk Road 2.0 is geblokkeerd, staan andere criminele marktplaatsen klaar om de handel voort te zetten. Vrijdag al werd Silk Road 3.0 gelanceerd.

Deze reconstructie is gebaseerd op de voorlopige dagvaarding van Blake B. in New York.

Het proces


Het proces tegen Maikel S.: "Een slim ventje uit Woerden met dvd-hoesjes vol MDMA"

In Chicago begon het proces tegen de Nederlander Maikel S., die via het ondergrondse internet verdovende middelen verkocht. Hij begon zijn zaakjes al als scholier.

Door Michael Persson

Maikel wist al vroeg hoe het zou kunnen aflopen. In het smoelenboek van zijn vwo-eindexamenklas, vier jaar geleden, stonden onder zijn frisgeknipte jongenshoofd een paar zware zinnen.

'Levensmotto: het leven is rot, en dan ga je dood.'

'Over twintig jaar: miljonair of levenslang.'

En zie: Maikel S. uit Woerden staat voor een rechter in Chicago, wegens het verhandelen van drugs via internet. Hij zou miljoenen hebben verdiend en hij had er veertig jaar voor kunnen krijgen. En dat op zijn tweeëntwintigste.

Inmiddels is er een deal in de maak: als hij goed meewerkt met de Amerikaanse justitie, wordt het maximaal vijftien jaar. En als hij, zoals wordt verwacht, zijn straf straks in Nederland mag uitzitten, dan wordt de duur naar Nederlandse proporties teruggebracht. Dat zal, zo schat de Nederlandse advocaat Bart Stapert, die de overdracht voorbereidt, uitkomen op zo'n acht jaar.

Maikel, zeggen de Amerikaanse autoriteiten, is één van de grootste drugsdealers die ooit actief is geweest op internet.

Maikel, zegt zijn advocaat, is een kleine jongen die wordt gebruikt als schrikbeeld.

Maikel, zeggen oud-klasgenoten, is gewoon een handige jongen die graag geld wilde verdienen.

Als je ergens kunt handelen dan is het op internet, dat had S. al jong door. Eind oktober 2007, op zijn 15de, maakt hij zijn eerste deal op een forum voor scooterliefhebbers. 'Nieuwe Pinasco begrenzer, nooit gemonteerd geweest, compleet met boekje een afstandsbediening. Vaste prijs 50 euro.'

De klanten zijn overwegend positief. 'Snel afgehandeld, goeie jongen', zegt er een. 'Netjes en op tijd geld binnen', zegt een ander, die hem iets heeft verkocht. 'Goudeerlijke jongen.'

Nog geen zes jaar later, op 27 augustus 2013, landt hij op het vliegveld van Miami. In zijn tas zit 20 duizend dollar, er staat een gehuurde Lambor-ghini klaar waarmee hij straks naar South Beach zal rijden voor een feestje. Hij wil het Amerikaanse deel van zijn drugshandel verkopen aan twee Amerikaanse partners. Dat moet gevierd worden.

Maar zo ver komt het niet. Amerikaanse rechercheurs houden S. op het vliegveld aan. Undercoveragenten houden hem al anderhalf jaar in de gaten. Op de ondergrondse online- marktplaats Silk Road hebben ze de deals van ene SuperTrips op de voet gevolgd - het lijkt een van de grootste drugshandelaren van het internet. Ze hebben op het vliegveld van Chicago dvd-hoesjes onderschept met mdma (xtc) erin, afkomstig uit Nederland. De vingerafdrukken blijken bij navraag in Nederland te matchen met die van Maikel S.

In de periode daarna heeft Maikel volgens de Amerikaanse justitie 104 kilo mdma, 566.000 xtc-pillen, 4 kilo cocaïne, 3 kilo benzodiazepine en verder nog amfetamine, marihuana en lsd naar zijn klanten verstuurd. Volgens de Amerikaanse speurders zou hij daarbij 385 duizend bitcoins hebben omgezet, wat tegen de huidige koers zou neerkomen op 160 miljoen euro. Maar de koers is niet altijd zo hoog geweest, hij heeft ook inkoopkosten, en SuperTrips is door de enorme schommelingen van de munt ook wel eens wat verloren. De Amerikanen houden het op een winst van 3 miljoen.

Nog steeds niet slecht, voor een jongen van (dan) 21.

Maikel is een handige jongen op internet, blijkt al in 2009. Op 17-jarige leeftijd begint hij een bureautje dat websites bouwt. Hij rekent een uurtarief van 50 tot 65 euro per uur. Daarnaast blijft hij handelen op het scooterfora, waar hij de leden ook van relatie-advies voorziet. 'Een beetje arrogant zijn, en voor het grotendeels grappig, werkt gewoon heel goed.'

Hij verdient er aardig mee, met die handeltjes. Op zijn examengala komt hij in een zwart pak op een dikke Yamaha-motor aanrijden. Eigenlijk zou er een heel escorte van motorrijders om hem heen hangen, kennissen van weer een ander forum, maar dat valt een beetje in het water door de regen - uiteindelijk zijn er maar een paar. Maar het zijn de fora waar hij zijn contacten opdoet.

Na zijn examen werkt hij, naast een parttime hbo-studie informatica, voor diverse ict-bedrijven, meestal is dat van korte duur. Bij een daarvan, Aspider, wordt hij ontslagen omdat hij zijn werk (het bouwen van apps) zou hebben uitbesteed aan anderen, zeggen betrokkenen tegen NRC Handelsblad. Maar bij een ander, TriOpSys, is men bijzonder tevreden. 'Het was een heel slim ventje', zegt directeur Rob Timman, die destijds projecten met hem deed. 'En dat heeft hij ook wel laten zien. Hij was gespecialiseerd in iOS, maakte prototypes, en deed dat heel leuk. Als hij dat door anderen liet doen, deed hij dat heel geraffineerd. '

Hij was in zichzelf gekeerd, het was een stille jongen, zegt hij. Maar hij maakte een onuitwisbare indruk. 'Hij had een Audi, die reed hij bij ons op de kruising in de prak tegen een andere auto. Het was een enorme klap. Even later kwam hij bij ons binnen, een beetje versuft, om heel laconiek aan het werk te gaan. De volgende dag kwam hij voorrijden in een nieuwe Audi A5.'

Nadat dat was gebeurd, bleef hij steeds vaker zomaar weg, zegt Timman. Op 19 juni 2012 werd hij op staande voet ontslagen. 'Ik ben blij dat te hebben gedaan. Ik dacht na dat ongeluk: hier klopt iets niet. Hoe kan zo'n jongen aan zo'n auto komen?' Uit het onderzoek van het Amerikaanse Openbaar Ministerie blijkt dat SuperTrips vanaf voorjaar 2012 actief was op Silk Road.

Uit het onderzoek blijkt ook dat er tien anderen betrokken waren bij de handel. Sommigen waren gewoon in -dienst van Maikel, maar zeker vier anderen fungeerden als toeleverancier. Die worden niet vervolgd, althans, de Nederlanders onder hen niet, zegt het Openbaar Ministerie. 'We hebben andere prioriteiten. We hebben genoeg te doen.'

Advocaat Paul Petruzzi van Maikel S. vindt dat merkwaardig. 'Ze zeggen dat hij een grote dealer was, maar hij was gewoon een dealer, zoals de dealers op straat. Alleen is die straat nu virtueel. De leveranciers daarachter zijn de grote jongens. Die worden met rust gelaten.'