Profiel Phoebe Waller-Bridge

Scenarist Phoebe Waller-Bridge (Fleabag) onderzoekt de duistere hoekjes van de vrouwelijke geest

Phoebe Waller Bridge Beeld Getty Images

Met scenario’s die (vooral) haarzelf op het lijf geschreven zijn, maakt de Britse actrice Phoebe Waller-Bridge zoveel furore dat James Bond haar nu wil.

In Bond-termen: hij hangt met zijn vingers aan de dakgoot van de tijdgeest, terwijl zijn nemesis met een geladen granaatwerper op hem af vliegt. In een helikopter. En net als je denkt dat het afgelopen is voor Bond, in wat toch zijn feestelijke 25ste film had moeten worden, verschijnt er een uitgestoken hand in beeld; een vrouwenhand. Bond grijpt de hand en kijkt omhoog. Recht in twee grote bruine ogen die hem licht spottend aankijken. En net voor de vrouw Bond in veiligheid trekt, kijkt ze ons even schuin aan. Zien jullie wel wat ik hier aan het doen ben? Zal ik hem laten vallen, gewoon, om te kijken wat er gebeurt? Het is Phoebe Waller-Bridge (33). Reddende engel.

Waarschijnlijk hoorden veel mensen bij de berichtgeving rond de nieuwe James Bond voor het eerst de naam van Phoebe Waller-Bridge, ingevlogen om het script van een door regisseurswisselingen en blessures geplaagde productie ‘op te poetsen’ – op verzoek van Daniel Craig, Bond himself, nog wel. Waller-Bridge was vooral bekend van haar scherp geschreven comedyseries Crashing (Netflix) en Fleabag (Amazon), waarin ze zelf de hoofdrol speelt, maar het Bond-kamp zal toch vooral gevallen zijn voor de door haar geschreven internationale thrillerserie Killing Eve, waarin alle clichés van het genre in de gender-blender gaan. Wat deze krant betreft kwam het eerste seizoen van de serie in de top tien van het jaar terecht, met de toevoeging dat James Bond beter op zoek kon naar zijn rollator.

Still uit Fleabag, een serie waarin Phoebe Waller-Bridge zelf de titelrol speelt.

Waller-Bridge, de eerste vrouw die aan een Bond-script zou werken sinds Johanna Harwood in From Russia with Love (1963), had wel iets uit te leggen. Ging zij, het nieuwe rolmodel van de vrouwelijke scenarioschrijvers (automatische toevoeging: ‘in tijden van #MeToo’), zich wagen aan een film over een seksistische dinosaurus? Was Bond nog wel relevant? In een interview met Deadline.com noemde ze het onzindiscussie. Wat ze zei was: ‘I think that’s bollocks’. En: ‘Bond hoeft vrouwen helemaal niet respectvol te behandelen. Dat is wie hij is. Maar de film moet vrouwen wel goed behandelen, dat is het belangrijkste.’

Want daar gaat het om: ‘Ik hoop dat als de actrices het script lezen ze het gevoel hebben dat ze niet kunnen wachten om die regels uit te spreken.’

Het gevoel dat Waller-Bridge zelden had toen ze als actrice de regels van anderen moest uitspreken. Was dat te veel gevraagd? Dat vrouwen voelen als ‘echte mensen’? Was ze daarom voor zichzelf gaan schrijven, omdat niemand anders het voor haar deed?

Neem de openingsscène van de eerste aflevering van het eerste seizoen van Fleabag op Amazon, de serie waarvan het tweede seizoen op veel plekken – en in deze krant – is uitgeroepen tot het beste dat dit jaar tot nu toe is verschenen. We duiken in die hele wonderlijk-complexe hartbrekende wereld van een jonge vrouw in Londen – die we alleen gaan kennen als ‘Fleabag’ – met een scène waarin ze staat te wachten op een mannelijke gast die zich om twee uur ’s nachts heeft gemeld. Voor seks. Laten we er geen doekjes om winden, dat doet Fleabag ook niet.

Ze spreekt in de stijl van de serie rechtstreeks tot de kijker, dwars door de vierde wand, wachtend bij de deur, maar ook later in bed, met haar nachtelijke minnaar zwoegend achter haar. En dan volgt:

After some pretty standard bouncing, you realise he’s edging towards your asshole. But you’re drunk. You let him. He’s thrilled. Ze trekt een gepijnigd gezicht. De man achter haar roept: ‘I’m thrilled!’ 

Het is de poëzie van de booty call. En het is nog niet afgelopen. In het volgende shot zit de man in het ochtendlicht aangekleed naast haar op bed, als ze wakker wordt. Hij spreekt zijn bewondering voor haar uit, want dit is hem met andere vrouwen nog niet gelukt. Hij aait haar. Fleabag vervolgt haar gesprek met de kijker: ‘It’s sort of moving. Then he leaves. And you spend the rest of the day wondering (pauze, die blik): ‘Do I have a massive asshole?’ En: openingstitels. Welkom in de wereld van Fleabag.

Sandra Oh, Jodie Comer en Phoebe Waller-Bridge, de hoofdrolspeelsters uit Killing Eve. Beeld Getty Images

We moeten Fleabag van Phoebe Waller-Bridge proberen te scheiden, hoe lastig dat ook is, want ze lijken nogal op elkaar en hebben beiden de neiging schaamteloos hardop te denken. Daar heeft ze haar missie van gemaakt als scenarioschrijver: het onderzoeken van de vrouwelijke geest, inclusief de duistere hoekjes, hoe, in haar woorden, ‘ongewoon en verrot’ het daar ook kan zijn.

Heeft ze altijd die belangstelling gehad om hardop te zeggen wat vrouwen niet behoren te zeggen, wilde The Guardian van haar weten. Haar antwoord: ‘Ja. Als het maar voelt als de waarheid, als het maar wijst op de olifant, dan is het altijd spannend.’ Die olifant, die in de kamer staat maar door de aanwezigen wordt genegeerd, totdat Waller-Bridge binnenstormt, kan als de rode draad in haar schrijverschap worden gezien. ‘Waarom denk je dat je hier zit?’, wil de therapeut van Fleabag weten, in het begin van het tweede seizoen. Ze antwoord opgewekt: ‘Omdat ik het grootste deel van mijn leven seks heb gebruikt om niet te hoeven denken aan het gapende gat in mijn lege hart.’ Korte blik naar de kijker: ‘I’m good at this’. En inderdaad.

Phoebe Waller Bridge Beeld Getty Images

Dat zelfvertrouwen was er niet altijd. Phoebe Waller-Bridge, die naarmate haar ster rijst, steeds vaker PWB wordt genoemd, groeide op in Londen (Ealing) met adellijk bloed aan beide kanten. Ze studeerde acteren aan de Royal Academy of Dramatic Art, een prestigieus instituut dat er in slaagde, vertelde ze later, elk zelfvertrouwen bij haar weg te nemen. Ze voegde zich bij het leger naar werk zoekende acteurs en dook hier en daar op in kleine rollen. En ondertussen schreef ze, de enige manier om rollen te creëren die op haar lijf waren geschreven. Dat ze ooit nog eens een stormloop op een donkerblauwe jumpsuit (50 dollar, van het merk Love) zou veroorzaken, alleen omdat Fleabag er fantastisch in uitziet in de eerste aflevering van het nieuwe seizoen – vooral met bloedneus – lag ver in de toekomst.

Tien jaar geleden kwam ze regisseur Vicky Jones tegen, sindsdien haar hartsvriendin en creatieve partner in een eigen theatergezelschap: DryWrite. Nieuw doel in haar leven: ‘Vicky aan het lachen maken’. Fleabag begon als een scène van tien minuten en werd uitgewerkt tot een door Jones geregisseerde onewomanshow die in 2013 op het festival van Edinburgh prijzen begon te winnen en drie jaar later tot een zesdelige televisieserie voor de BBC werd bewerkt – en internationaal via streamingdienst Amazon Prime haar naam vestigde. In datzelfde jaar schreef ze ook Crashing (te zien op Netflix), haar ‘ode aan Friends’, over een groep twintigers die als kraakwachten in een Londens ziekenhuis wonen. Ze speelt zelf Lulu, een jonge vrouw die elke sociale ontmoeting weet te ontregelen, al is het maar door dronken ‘waarheidsliedjes’ te zingen zichzelf begeleidend op een ukelele, die ze zelf ‘ukelulu’ noemt.

Still uit Crashing.

Lulu uit Crashing is een aanloop naar Fleabag, de theatermonoloog uit 2013, het eerste seizoen uit 2016 en nu, het slotseizoen in 2019. En ondertussen zien we Phoebe Waller-Bridge de schrijver en actrice groeien. ‘Ik hou van pijn’, verklaarde ze. En al is het een comedy, alle humor is opgetrokken rond ‘een gapend gat in een leeg hart’, waar al haar pijn en schuld over zelfmoord van de beste vriendin van Fleabag is weggestopt.

Toen ze Fleabag in 2016 voor het eerst aan haar broer liet zien zei hij: ‘Ik denk dat je heel wat mannen bang gaat maken met deze serie. It’s going to freak them out.’ Haar antwoord: ‘Het werd tijd’. In haar woorden: ‘Fucking good, it’s about bloody time’.

Fleabag (2 seizoenen) te zien op Amazon Prime, Crashing, te zien op Netflix en Killing Eve vanaf 30 juni bij de NPO.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden