Beeldvormers Dubbelgangers

Nog even en Howard X kan Kim Jong-un laten zeggen wat hij wil

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: dubbelgangers.

Russell White en Howard X zwaaiend in Hanoi. Beeld AP

In tijden van liegende presidenten en deep fake-video’s is het geruststellend om te zien dat het altijd nog verwarrender kan. ‘We naderen een tijdperk waarin onze vijanden ieder van ons op elk gewenst tijdstip zomaar alles kunnen laten zeggen wat ze willen’, waarschuwde Barack Obama in april vorig jaar in een video. Het was duidelijk dat er iets niet klopte: de oud-president zag eruit als een ge-airbrushte versie van zichzelf en er zat een milliseconde vertraging tussen zijn woorden en de bewegingen van zijn mond.

Het klopte inderdaad niet. We keken naar een nepvideo van de Amerikaanse website Buzzfeed en komiek Jordan Peele. Die hadden met behulp van artificiële intelligentie een fotorealistische Obama gecreëerd die letterlijk woorden in de mond gelegd kreeg (door Peele) en ze uitsprak met zijn eigen, bekende stem. Afgezien van de povere beeldkwaliteit was dit al behoorlijk overtuigend. De Verleiders aan de DWDD-tafel waren er met boter en suiker ingegaan, zeg maar. En binnen een paar jaar zijn dit soort video’s door niemand meer van echt te onderscheiden. Mediawijsheid als eindexamenvak – ik zeg: doen.

Russel White en Howard X boksend in Hanoi. Beeld AFP

Maar dat verwarring zaaien ook nog steeds zonder hoogwaardige technologie kan, werd afgelopen week duidelijk uit foto’s waarop te zien was hoe de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump elkaar tijdens de top in Hanoi op de mond zoenden, elkaar een boks gaven en lachend selfies maakten. Wie de beelden langer dan twee seconden bekeek, zag dat ook hier iets niet in de haak was. Donalds haar was niet geel genoeg, Kim was te dun en beiden hadden de verkeerde neus. Bovendien vermeldden de onderschriften van de foto’s uit de kokers van internationale persbureaus en fotoagentschappen als Reuters en Getty Images keurig wat hier gaande was: dit waren Russell White uit Amerika en Howard X (echte naam: Lee Howard Ho Wun) uit Australië, die geld verdienen met het lijken op en nadoen van Trump en Kim.

De politieke dubbelganger is niet nieuw. Hitler had er een. De Britse generaal Montgomery had er een. Saddam Hoessein had er een. En er zijn een heleboel politici van wie men denkt dat ze een dubbelganger hadden zonder het te kunnen bewijzen (dat waren de beste). Deze dubbelgangers hadden politiek of militair nut. Russell White en Howard X vallen vooralsnog alleen onder het kopje entertainment, net als lookalikes van beroemde zangers. Toch levert hun aanwezigheid meer op dan slechts wat onschuldig vermaak.

Kim- en Duterte-dubbelgangers in Hongkong. Beeld EPA

Want hoewel er heus mensen zijn die er niet in trappen, zijn er ook een heleboel die er vol in tuinen – of in willen tuinen. En dat wordt steeds makkelijker, omdat de talloze foto’s en filmpjes die van de heren circuleren niet alleen maar afkomstig zijn van persbureaus die erbij vermelden dat het om nepfiguren gaat, maar ook van toevallige voorbijgangers die hun beeldmateriaal zonder uitleg storten op de feitenvrije speelplaats die internet heet en waar alles kan.

Komt bij dat White en X graag opduiken op plekken waar de echte Trump en Kim op dat moment best zouden kunnen zijn en dat ze dingen doen die niet eens zo gek zijn in een tijd waarin politici dansen, schelden en bij McDonalds dineren. Vooral de dubbelganger van de Noord-Koreaanse leider zaait verwarring. Niet voor niets wordt hij constant landen uitgezet, een paar dagen geleden moest hij Vietnam verlaten. Hij zet Kim neer als een grofgebekte en seksistische man die tijdens de Winterspelen in Pyongyang vorig jaar uitbundig danste voor de vrouwelijke cheerleaders in het stadion (een actie waarvoor Howard X werd gearresteerd) en soms een middelvinger opsteekt naar de fotograaf.

Zoenend in Hanoi. Beeld AFP

Zijn Twitterpagina (die wel @KimJongUnDouble heet) is een verzameling van beelden van zowel hemzelf in de gedaante van Kim als van de echte Kim. En ja hoor: op 11 januari schreef X dat het al voorkomt dat een Google-zoekopdracht naar Kim Jong-un een foto van hém oplevert. Nog even en Howard X kan Kim laten zeggen wat hij wil. Sorry voor de Engelse termen, lezer, maar dat laatste is de low-tech-variant van de deep fake-video.

Wie kan hier nog wijs uit? Het punt waarop er kortsluiting in mijn hoofd ontstond, was toen Howard X op diezelfde Twitterpagina iemand anders terechtwees wegens het verspreiden van valse informatie. ‘Facts matter,’ schreef hij. Eh?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.