BeeldvormersVluchtelingen

Lachen om het zoveelste bombardement in Syrië

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: het meisje Salwa.

De Syrische vader Abdullah al-Mohammed fluistert iets in het oor van zijn dochter Salwa. De twee gingen de wereld over met een filmpje waarin te zien is dat ze in lachen uitbarsten als een bom valt. Zo hoopt vader te voorkomen dat het meisje getraumatiseerd raakt.Beeld AFP

Het deze week wereldwijd miljoenen keren bekeken filmpje met het Syrische meisje Salwa toont nog maar eens aan dat de werkelijkheid de verbeelding soms gemakkelijk overstijgt, en navenant meer indruk maakt. De vader van de 3-jarige Salwa uit een plaatsje in de belegerde Noord-Syrische provincie Idlib postte het filmpje onlangs. Daarin is te zien hoe zij in lachen uitbarst zodra zij in de verte het geluid van een ontploffende bom hoort.

De vader, Abdullah al-Mohammed, had zijn dochter een tijdje geleden gekalmeerd toen zij was geschrokken van vuurwerk dat dichtbij was afgestoken. Hij vertelde haar: niks aan de hand, het is feest, en daar hoort vuurwerk bij. ‘Ik pakte haar op en zei dat ze niet bang moest zijn. Dat het spelende kinderen waren. Toen realiseerde ik me dat dit een goede manier was om met haar angst om te gaan’, vertelde hij aan persbureau AFP, dat hem interviewde toen het filmpje met zijn schaterende dochter viral ging. ‘Elke keer als er een vliegtuig aankwam, haalde ik mijn iPhone tevoorschijn en zei: ‘Laten we lachen, de kinderen spelen, het is feest. Niks slechts, het is alleen maar grappig!’

Gruwelijke variant van kiekeboe

En zo zien we vader en dochter op de bank, terwijl de spanning opbouwt. Ze horen een vliegtuig van Assads leger of zijn Russische bondgenoot razen in de verte, ze houden hun adem in, wachten nog even, en horen dan hoe een bom explodeert. Het moment waarop Salwa kraait van plezier. Het is een gruwelijke variant van het spelletje kiekeboe, waarvan kinderen over de hele wereld in de leeffase van Salwa nooit genoeg kunnen krijgen.

De onbevangenheid van Salwa en de omkering van de gruwelijke werkelijkheid waarvan haar vader zich bedient om het onbevattelijke en reële gevaar van de bommen mentaal hanteerbaar te maken, doen sterk denken aan de tragikomedie La vita è bella van de Italiaan Roberto Benigni uit 1997. Benigni speelt daarin zelf de hoofdrol van een Joodse, Italiaanse man die met zijn 5-jarige zoontje in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s wordt afgevoerd naar een concentratiekamp. Om zijn zoontje niet alle hoop op overleven uit handen te slaan, houdt de vader hem voor dat het kamp niets anders is dan het decor van een spel, waarbij de Duitsers weliswaar gemeen zijn, maar niet omdat ze antisemitisch en moorddadig zijn: nee, ze zijn jaloers omdat zij het spelletje dreigen te verliezen.

Het met Oscars bekroonde La vita è bella speelt op het snijvlak van humor en tragedie, waarbij Benigni de diepe valkuilen van verwijten aangaande gebrek aan smaak of piëteit voor de slachtoffers van de nazi’s behendig vermijdt. Bij het filmpje van Salwa is geen balanceertalent vereist – althans niet bij de vader en zijn dochtertje in hun benarde situatie. Bij de miljoenen die de video vertederd hebben bekeken ligt de kwestie toch wat ingewikkelder – zeker als het erop aankomt de empathie te vertalen naar politiek niveau. Daar blijft het zoeken naar een evenwicht tussen mededogen en cynisme. 

Een satellietfoto van vluchtelingenkampen in de omgeving van Kafaldin in Syrië.Beeld AP

De naar schatting 900 duizend Syrische vluchtelingen aan de grens met Turkije kunnen tot dusver niet op al te veel compassie rekenen. Deze week kwam een satellietfoto in het nieuws van het plaatsje Kafaldin in Idlib, dat in een jaar tijd uitgroeide tot een stad van formaat. Het is een alleen al door de winterse omstandigheden huiveringwekkende plek, de zee van blauwe en witte tenten en bouwsels langs onverharde wegen, waarin de stenen huizen van de oorspronkelijke bevolking bijna verdrinken.

Opvang in de regio wordt in Europa vaak gezien als antwoord op de vluchtelingenstromen. Vanuit de ruimte gezien heerst er geen chaos in Kafaldin en de macht van het getal – het enorme aantal vluchtelingen dat er verblijft – werkt cynisme in de hand: blijf zitten waar je zit. Maar net als een jaar eerder zijn er deze week meldingen van baby’s en jonge kinderen in de kampen die sterven door de kou. Daar heeft ook een ouder als Abdallah al-Mohammed geen antwoord meer op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden