Beeldvormers

In de Poolse strijd om abortus hebben de moraalridders de wind in de zeilen

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: anti-abortusprotesten in Polen.

In de Poolse stad Krakau beklagen zich twee vrouwen bij een politie-agent over een anti-abortusposter met de tekst ‘Je kunt wegkijken, maar je kunt niet meer zeggen dat je niet weet hoe een abortus eruitziet’.	 Beeld Omar Marques / Getty
In de Poolse stad Krakau beklagen zich twee vrouwen bij een politie-agent over een anti-abortusposter met de tekst ‘Je kunt wegkijken, maar je kunt niet meer zeggen dat je niet weet hoe een abortus eruitziet’.Beeld Omar Marques / Getty

De onaangename straatfoto’s uit het Poolse Krakau tonen aan dat de geschiedenis zich in nieuwe gedaante steeds herhaalt. De foto’s markeren de strijd rond zelfbeschikking van vrouwen en abortus, die in Polen in alle hevigheid is opgelaaid. Juist nu het, zaterdag, vijftig jaar geleden is dat in Nederland de eerste kliniek voor zwangerschapsonderbreking de deuren opende in Arnhem. Dat was het begin van de geleidelijke, zwaar bevochten legalisering van ‘baas in eigen buik’.

Afgelopen weken protesteerden in Polen vrouwen massaal voor hun zelfbeschikkingsrecht, nu zwangerschapsonderbreking door de invoering van nieuwe, knellende wetgeving onder vrijwel geen enkele omstandigheid meer is toegestaan. De ingreep is verboden als een ongeborene onomkeerbare zware afwijkingen heeft. Er is alleen nog ruimte voor ingrijpen als het leven van de moeder in gevaar is of als haar zwangerschap het gevolg is van een misdrijf. De klok wordt in Polen ruw teruggedraaid.

In de jaren zeventig was het in Nederland toenmalig KVP-minister Dries van Agt die ten strijde trok tegen ‘abortus provocatus’, vooral tegen de Bloemenhovekliniek in Heemstede, waar ook vruchten ouder dan 14 weken werden afgedreven. In Polen wordt de conservatieve regering geruggesteund door de machtige pro life-beweging Strona Zycia, die behalve tegen elke vorm van abortus ook ageert tegen lbhti’ers. Maar waar Van Agt 45 jaar geleden bakzeil moest halen met zijn plan een inval te plegen bij de Bloemenhovekliniek om sluiting af te dwingen – driehonderd actievoerders bezetten de kliniek – hebben de katholieke moraalridders in Polen de wind in de zeilen.

De Portugese, in Krakau wonende fotograaf Omar Marques (34) volgde de activisten voor persbureau Getty een aantal dagen tijdens hun rondgang door de stad. Daar folderen ze, plakken stickers en rijden rond met billboards, alle voorzien van bloederige foto’s met (vermeende) geaborteerde foetussen. Een van hun slogans luidt: ‘Je mag wegkijken, maar je kunt niet langer zeggen dat je niet weet wat abortus is’. Het zijn dezelfde soort afbeeldingen die door Nederlandse anti-abortusactivisten op het Binnenhof worden gebruikt.

Een nare maar effectieve manier om het anti-abortussentiment aan te moedigen, vertelden de activisten Marques. De reclameplekken achter op de stadsbussen zijn voorzien van een logo van een embryo in een baarmoeder in de vorm van een hart; de bloederige foto’s waren het stadsvervoer klaarblijkelijk te gortig. De activisten zelf tooien zich in gele hesjes, eveneens met embryologo, ze dragen rozenkransen en crucifixen om hun goddelijke boodschap kracht bij te zetten.

‘Langs de invalswegen van alle Poolse steden zie je hun spandoeken, billboards en stickers’, zegt Marques. Hij benaderde de activisten, merendeels katholieken van tussen de 30 en 50 jaar. ‘Ze waren behoorlijk open over hun bezigheden, omdat ze ervan overtuigd zijn dat zij op deze manier hun zaak het beste dienen. Ze werden, bijvoorbeeld op het hoofdplein in de stad, wel aangesproken door voorbijgangers die riepen: ‘Moeten mijn kinderen dít zien?’ Maar dan antwoordden ze: ‘Vertel maar dat dit is wat abortus doet. Het doodt kinderen.’ De acties leiden tot hevige emoties en tot frustraties bij voorbijgangers. Maar ik zag ook een oudere vrouw die de activisten uitvoerig bedankte.’

Weinig plekken in Krakau blijven de beelden bespaard. ‘De demonstranten stonden met hun spandoeken ook tegenover een kinderdagverblijf, waar een moeder met haar kind ermee werd geconfronteerd’, vertelt Marques. ‘Ze sprak een aanwezige politieman aan: ‘Hoe kun je dit laten gebeuren?’ Zo’n kind gaat natuurlijk vragen wat er op die foto staat. Maar de agent zei dat de demonstranten in hun recht stonden.’ De manager van een ziekenhuis in de stad lukte het wél de activisten weg te sturen die zich dagelijks voor de hoofdingang ophielden.

Woensdag sprak het Europees Parlement weliswaar afkeurend over wat de demonstranten een oorlogsverklaring hebben genoemd, maar daar hoeft de regeringspartij PiS zich niets van aan te trekken. Marques verwacht dat op 8 maart, Internationale Vrouwendag, de protesten van de Poolse vrouwen opnieuw zullen oplaaien.

In Nederland nam het parlement donderdag een motie aan die een einde moet maken aan de verplichte bedenktijd van vijf dagen voorafgaand aan een abortus. Of het echt zover komt, is vooral afhankelijk van de deelname van religieuze partijen – CDA, ChristenUnie, SGP, Denk – aan een volgend kabinet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden