Beeldvormers

Hoe de nabestaanden van George Floyd zichhet knielen weer toe-eigenden

Precies 8 minuten en 46 seconden zat de familie van George Floyd op de grond. Zo eigenden ze zich het knielen weer toe.  Beeld Kerem Yucel / AFP
Precies 8 minuten en 46 seconden zat de familie van George Floyd op de grond. Zo eigenden ze zich het knielen weer toe.Beeld Kerem Yucel / AFP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: symbolisch knielen

Toe-eigening. Het woord heeft nooit een fijne bijklank gehad. Iemand die zich iets toe-eigent, is echt niet lekker bezig; die is ongegeneerd aan het jatten. De laatste jaren is daar bovendien de toevoeging ‘culturele’ bijgekomen, dat is zo mogelijk nog erger. Wie aan culturele toe-eigening doet, steelt iets van een andere cultuur, meestal van een sociale minderheidsgroep, en gaat daarmee voor eigen gewin aan de haal. Of ik het woord hier dus moet gebruiken – misschien niet. Maar ik heb niets beters en daarbij: op deze foto’s zie ik een vorm van toe-eigening die ik goed kan begrijpen.

Afgelopen maandag begon in Minneapolis het proces tegen oud-politieagent Derek Chauvin, die vorig jaar mei bijna negen minuten lang zijn knie in de nek van George Floyd plantte. Floyd raakte na zes minuten buiten bewustzijn en overleed, liggend op straat. Naar aanleiding van zijn dood – nou goed, moet ik nog vertellen wat er daarna gebeurde? Wie toen nog nooit van de leus ‘Black Lives Matter’ had gehoord, zal hem na 2020 in elk geval nooit meer vergeten.

Op deze twee foto’s staan advocaat Ben Crump (met hoed), dominee Al Sharpton (met gekleurde sjaal) en familieleden en vrienden van George Floyd. Hoewel, staan. Ze knielen, en daarom gaat het hier precies. Voordat ze het Hennepin County Government Center binnengingen, knielden ze 8 minuten en 46 seconden lang, net zo lang als Chauvin vorig jaar steunde op de nek van Floyd. Er zijn inmiddels mensen die zeggen dat het nog langer duurde, zij spreken van 9:26, maar die 8:46 heeft als tijdsduur een bijna iconische betekenis gekregen. Kijk maar naar het mondkapje van de man schuin achter Ben Crump.

Links het woord ‘breathe’ op een T-shirt. Daar staat eigenlijk ‘I can’t breathe’, de zin die Floyd bleef herhalen, terwijl hij stikte. Beeld Stephen Maturen / AFP
Links het woord ‘breathe’ op een T-shirt. Daar staat eigenlijk ‘I can’t breathe’, de zin die Floyd bleef herhalen, terwijl hij stikte.Beeld Stephen Maturen / AFP

De foto’s zitten vol met dat soort verwijzingen naar de gebeurtenis van vorig jaar. Ze werden op praktisch hetzelfde moment genomen (op weer een andere foto is te zien dat het groepje mannen is omgeven door fotografen), maar omdat ze alle twee net weer andere bijzonderheden tonen, wilde ik niet kiezen.

Op de ene foto is een mondkapje met de beeltenis van George Floyd te zien, gebaseerd op de foto die vorig jaar het meest door de media werd verspreid. Wereldwijd vind je die beeltenis terug, op posters, muren, protestborden, noem maar op. Op de andere foto vallen vooral die ‘8:46’ en de teksten op. Aan de linkerkant het woord ‘breathe’ op een T-shirt. Daar staat eigenlijk ‘I can’t breathe’, de zin die Floyd maar bleef herhalen, terwijl hij langzaam stikte. Daarnaast op een mondkapje: ‘Get your knee off his neck’, uitgesproken door omstanders die destijds zagen hoe het misging en hun filmende telefoons op de onverstoorbare politieman gericht hielden.

Dit alles kreeg nu, bij aanvang van Chauvins proces, een nog grotere symbolische lading dan het al had. Het was alsof de nabestaanden van Floyd zich die afschuwelijke momenten toe-eigenden en ze inzetten ter nagedachtenis aan hun geliefde, om ze zo uit handen te slaan van de man die ze had veroorzaakt.

Vooral het knielen was mooi. Crump verwees naderhand naar American Football-speler Colin Kaepernick, die in 2016 tijdens het volkslied knielde als protest tegen politiegeweld jegens zwarte mensen. Het knielen van Chauvin was daarom des te pijnlijker; daarmee kwam hij niet op voor een zwarte man, hij vermoordde er een mee. Je zou kunnen zeggen dat Chauvin zich het knielen van Kaepernick (en andere zwarte activisten) had toegeëigend, met onherroepelijke ellende tot gevolg. En nu gebeurde er iets wonderlijks: door 8 minuten en 46 seconden hand in hand op de straatstenen te zitten, pakte de familie Floyd het knielen weer van Chauvin af.

Toe-eigening? Nee, in dit geval toch het verkeerde woord. Terugtoe-eigening? Hmm. Hoe het ook zij: het is zéker twee foto’s waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden