BeeldvormersDe kinderen van 2019

Het jaar waarin kinderen het wereldnieuws een gezicht gaven

In een uitgebreide aflevering van de rubriek Beeldvormers blikken Arno Haijtema en Merel Bem terug op een jaar waarin kinderen het gezicht van het wereldnieuws bepaalden.  

De opmaat was misschien wel de World Press Photo van 2019, gemaakt door de Amerikaanse fotograaf John Moore in juni vorig jaar. Daarop staat de Hondurese peuter Yanela in haar rode jasje hard te huilen, terwijl haar moeder door de Amerikaanse grensbewaking wordt gearresteerd. Om het afgelopen jaar tot het jaar van de kinderfoto uit te roepen, gaat wat ver. Gefotografeerde kinderen zijn immers van alle tijden, omdat ze zowel bij vrede als bij onrust een heel spectrum aan emoties kunnen tonen en in de beeldvorming vaak worden opgevoerd als de eerste gedupeerden van een door volwassenen gecreëerde puinzooi.

In 2019, waarin het aan de lopende band knetterde doordat verschillende denkbeelden overal ter wereld hard met elkaar botsten, waren kinderen veelvuldig zichtbaar. Fotografen en filmers brachten ze in allerlei gedaanten in beeld. Als maatschappelijke spiegeltjes of als minivolwassenen die de standpunten van hun ouders vertegenwoordigen. Als vrijgevochten tieners die zich zorgen maken om de opwarming van de aarde of om de uitzichtloze toestand in hun land en bij wie de rauwe emotie zo van het gezicht te scheppen viel. Als slachtoffers van een hardvochtig systeem.

Opvallend is dat het clichébeeld van het ‘Afrikaanse’ kind, dat toch jarenlang de beeldvorming domineerde, inmiddels stilletjes naar de achtergrond is verdwenen. De fotografische aandacht gaat nu vooral uit naar kinderen uit Zuid-Amerika en de vluchtelingetjes uit het Midden-Oosten, jonge levens op drift geraakt door oorlog of economische crisis.

Deze rubriek blikt terug op een jaar vol jonge beeldvormers van allerlei pluimage en brengt een ode aan de fotografen die oog hadden voor hun zorgen en perspectieven.

Van klimaatstaker tot wereldwijd boegbeeld

Activist Greta Thunberg (tweede van rechts) op een klimaatbijeenkomst in Parijs, juli 2019. Beeld Reuters

Geen kind dat zo veel schuimbekkende, vuilspuitende, onbeheerste woede oproept als de Zweedse klimaatactivist Greta Thunberg (16). Ze had begin december nog geen voet gezet op Portugese bodem – per zeilboot was ze van de VS naar het Iberisch schiereiland gereisd om deel te nemen aan de klimaattop in Madrid – of het koor van verongelijkte klimaatsceptici zong weer eens dat schrille, hoogste lied. ‘Gek en gevaarlijk’, noemde de vleesgeworden autolobby en voormalig Top Gear-presentator met de losse handjes Jeremy Clarkson haar bijvoorbeeld op de Australische tv. ‘Ze lijkt een circusact te worden’, zei de Telegraaf-verslaggever in Madrid, zonder dat nader uit te leggen.

Heerlijk was het beeld uit september van de Amerikaanse president die in de wandelgangen op de VN-top in New York Greta Thunbergs aanwezigheid zo nadrukkelijk negeerde dat het potsierlijk werd. Het toonde nog maar eens aan welke invloed het meisje heeft dat begon als spijbelaar voor het klimaat en dat nu de last van een generatie draagt, waarbij ze de toorn van een leger verongelijkten moet trotseren. Hier passen zinnen met woorden als rode lap en stier, maar laten we vooral niet vergeten dat zij de steun heeft van tienduizenden scholieren wereldwijd, die hun klimaatzorgen met meer eloquentie en humor verwoorden dan de Greta-bashers.

Het is pas een jaar geleden dat het meisje met een leus op een stuk karton voor het Zweedse parlement in Stockholm stond. In een jaar heeft ze de wereld zo niet gered, dan toch veroverd. (AH)

Brexiteer gebruikt Mini-Me als bliksemafleider

Jacob Rees-Mogg met zijn zoon Peter Theodore Alphege na een belangrijke Brexitstemming op 19 oktober.Beeld AP

Op 19 oktober verliet Jacob Rees-Mogg, Leader of the House in de regering van Boris Johnson, het Britse Lagerhuis na een belangrijke Brexitstemming. Hij was niet alleen. De politicus liet zich vergezellen door zijn ‘Mini-Me’, zijn 12-jarige zoon Peter Theodore Alphege, die zich graag kleedt als zijn vader (andersom ligt toch minder voor de hand). De Rees-Moggjes zijn vaker samen op Brexitcampagne gespot, beiden steeds keurig gekleed, met zilverkleurige brilletjes, documenten onder de arm en het sluike bruine haar in dezelfde onberispelijke scheiding. Met enige goede wil kon je die uitstapjes nog als vertederend bestempelen.

Niet na 19 oktober. Die middag werden Peter en zijn vader door de politie thuisgebracht. De sfeer op straat was dreigend: anti-Brexitdemonstranten waren in groten getale aanwezig en slingerden Jacob Rees-Mogg verwijten en scheldwoorden naar het hoofd. Het resulteerde in een foto van een gespannen, op zijn onderlip bijtende tiener, omringd door waakzame volwassenen.

De demonstranten stonden er gekleurd op. Maar aan de andere zijde faalde de van tevoren uitgekiende beeldstrategie evengoed. Met zo veel afgekondigde demonstraties zou 19 oktober sowieso grimmig worden. Wie zijn kind op zo’n dag willens en wetens als bliksemafleider gebruikt, bedrijft geen politiek maar propaganda over de rug van een minderjarige. (MB)

Met papa mee naar het boerenprotest

Boeren protesteren samen met hun kinderen voor het provinciehuis in Den Bosch.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Ze laten zich geen knollen voor citroenen verkopen, de drie broertjes die met hun vader eind oktober naar het provinciehuis in Den Bosch kwamen om de boerenprotesten tegen het stikstofbeleid kracht bij te zetten. Nee, ik heb wegens absentie niet gevraagd of ze broers zijn en of dat hun vader is die achter ze staat, maar ik durf er wel een hapje pfas op in te nemen.

Wanneer zal het gangbaar zijn geworden kinderen mee te nemen naar demonstraties over volwassen kwesties? De kernwapendemonstraties in de jaren tachtig? Ook daar werd een ideaal uitgevent dat generaties overspant – de wereldvrede immers, en Ban de Bom. Voor zulke hooggestemde zaken mocht je klaarblijkelijk je kind best een dagje van zijn onbekommerde jeugd beroven.

Zo denken sommige boeren er dus ook over. Eentje liet in Den Bosch zijn zoontje op een speelgoedtrekker rondrijden met een bord waarop – door grotemensenhanden gestift: ‘Ik wil ook nog boer worden.’ Hoe gaat het later thuis tussen ouders en kinderen als die drie schrandere broertjes? Als die oud genoeg zijn voor zelfstandige oordeelsvorming en misschien nuances ontdekken over kwesties als stikstof en industriële landbouw die de ouders op hun protestmars overschreeuwden? Als ze vragen of er vroeger in het weiland rond de boerderij ook grutto’s waren. En waarom die zijn verdwenen. (AH)

IS-kinderen, de onschuldigen van de oorlog

Een vrouw van een IS-strijder met kind in het Syrische detentiekamp Al Hol.Beeld Delil Souleiman / AFP

Bij een van de artikelen over de Nederlandse IS-vrouwen in het Syrische detentiekamp Al Hol en de vraag wat er met hun kinderen moet gebeuren, verscheen deze foto. Hij werd gemaakt door Delil Souleiman, een Syrische fotojournalist voor AFP. ‘Een vrouw van een IS-strijder met kind’, stond erbij.

Het was een bijzonder beeld. Zo vaak gebeurt het niet dat een foto tegelijkertijd de harde realiteit én de gedroomde omstandigheden toont. Concentreerde ik me alleen op het jochie, dan zag ik in plaats van een kind op een vreselijke plek een hoogblond surfjongetje tijdens een onbezorgd dagje Zandvoort – of Nice (het kind bleek de Franse nationaliteit te hebben) –, gebruind door de zon, zijn streepjesshirt vies van het zand. Alles is context, zegt men dan.

Souleiman wilde ooit kunstenaar worden. Tegenwoordig fotografeert hij de verwoesting in zijn ‘droevige land’. Het liefst richt hij zijn camera op kinderen, vertelt hij op de website van AFP. ‘Kinderen kunnen niet anders dan spontaan en echt zijn’, zegt hij. ‘Daarom zijn hun foto’s zo sterk, ongeacht het onderwerp, ongeacht de plek. Vooral tijdens een oorlog. Kinderen zijn de onschuldigen van de oorlog; via hen kunnen we de gruwelijkheden van de oorlog laten zien.’ Waarvan akte. (MB)

Met de moed der wanhoop de straat op in Irak

Een jonge demonstrant in de Iraakse stad Najaf, met op de achtergrond brandende autobanden.Beeld AFP

Maanden duren de protesten nu al van de jongeren in Irak die zich keren tegen de machthebbers, tegen corruptie, tegen alles en iedereen die hun het perspectief op een menswaardige toekomst onthouden. Een ‘grassrootsprotest’ wordt de miljoenenbeweging wel genoemd. Omdat niet intriganten van politieke, maffiose of religieuze snit de demonstranten aanvoeren en manipuleren – hoewel dat ongetwijfeld wordt getracht – maar de jongeren vanuit het diepst van hun wezen de straat opgaan.

De tieners en adolescenten die nu hun leven in de waagschaal stellen, zijn geboren aan het begin van de 21ste eeuw. De laatste jaren van dictator Saddam Hussein, de inval van de Amerikanen in 2003, de oorlog, gevolgd door eindeloze reeksen bomaanslagen en gruweldaden door IS. Ze hebben nauwelijks kans op scholing en werk. Geen eigen woning. Zien corruptie en machtsmisbruik om zich heen. Sinds het begin van de protesten in oktober zijn er volgens de Verenigde Naties al meer dan vierhonderd doden gevallen, en 19 duizend gewonden. Je zou de jongeren van Irak zomaar een verloren generatie noemen. Niets dan ellende is hun in het leven ten deel gevallen.

Begin december nam de speciale VN-gezant voor Irak Jeanine Hennis het op voor de jongeren. Een ‘opeenstapeling van frustraties en een gebrek aan vooruitgang gedurende zoveel jaren’, signaleerde ze. Met heldenmoed – en de moed der wanhoop – gaan ze steeds weer de straat op: nog lang geen verloren generatie. (AH)

Slachtoffertje van Amerika’s grensbeleid

Still uit het filmpje waarin de 8-jarige Franklin uit Guatemala wordt herenigd met zijn vader.

Op de valreep van 2019 doken twee filmpjes op die me nog lang zullen achtervolgen. Beide gaan over kinderen die slachtoffer werden van het Amerikaanse grensbeleid. De eerste opname toont de 8-jarige Franklin uit Guatemala die wordt herenigd met zijn vader, nadat de gezinsleden van elkaar waren gescheiden op de Mexicaans-Amerikaanse grens. Wanneer het jongetje binnenkomt, zakt de vader door zijn knieën om zijn zoon te omhelzen. Huilend vraagt hij het kind om vergeving. Franklin zegt niets, hij klemt zijn armen om de hals van zijn vader en maakt een geluid dat door merg en been gaat.

Het tweede filmpje, verspreid door de journalistieke website ProPublica, toont zwart-witcamerabeelden uit een douanecel in Weslaco, Texas. Daarop is te zien hoe Carlos Gregorio Hernandez Vasquez, 16 jaar en eveneens afkomstig uit Guatemala, op de vloer bezwijkt aan een hevige griep. Niemand komt bij hem kijken, hij wordt de volgende ochtend levenloos gevonden door zijn celmaat, die overal doorheen sliep.

Als de eenzame opsluiting van onschuldige kinderen een graadmeter is voor de gezondheid van een land, dan gaat het niet goed met Amerika. En begint Nederland, met de opsluiting van de 19-jarige Amsterdammer Daniël Buter net achter de rug, ineens zorgelijk te hoesten. (MB)

Rigoberta Vasquez, de moeder van de 16-jarige Carlos Gregorio Hernandez Vasque toont een foto van haar zoon.Beeld JOHAN ORDONEZ / AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden