in beeld

Gewoon mooie portretten van mooie mensen

Op het gebied van gender en identiteit zijn de mogelijkheden veel groter dan fotograaf Carla Kogelman in haar jongere jaren ervaarde. En dat maakt haar portretten er alleen maar interessanter op.

Aimée Kiene

Het begon allemaal met een dochter van een collega op de fotoschool, waar fotograaf Carla Kogelman (60) lesgaf. Zij was geboren als jongen, maar voelde zich een meisje. Door de vroege transitie die ze doormaakte, is dat ook hoe ze er nu uitziet op het zwart-witportret dat Kogelman van haar maakte: als een pubermeisje, als een doodgewoon pubermeisje, eigenlijk. Zó gewoon is dat inmiddels voor haar, dat ze niet meer met haar portret in de krant wil.

Maar ze was wel het begin van de portrettenserie Freedom of Gender. Kogelman, gelauwerd fotograaf (Zilveren Camera, World Press), bekend om haar zwart-witportretten van vaak jonge mensen, begon zich af te vragen: moet ik ‘er’ ook wat mee? Met ‘er’ bedoelt ze dan: met het onderwerp gender, met geslacht, met seksualiteit, met mensen die daarmee bezig zijn. Maar ja, dacht ze, er waren al zoveel fotografen met dit thema in de weer, wat kon zij daaraan nog toevoegen?

Maar de serie bleef gestaag groeien, soms bij toeval, omdat ze iemand vond met een ‘mooie androgyne kop’ die ze graag wilde fotograferen, soms via-via, omdat die mooie androgyne persoon ook een verkering had, en via internet contact bleek te onderhouden met andere jonge genderzoekenden. Noëlle, die door Kogelman al jaren wordt gevolgd en gefotografeerd, speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de serie, toen die een oproep op Instagram zette en allemaal twintigers, die het leuk vonden om gefotografeerd te worden, zich meldden bij Kogelman.

Als ze de serie nu aan mensen laat zien, zonder het onderwerp van tevoren te verklappen, en vraagt: wat zie je?, dan is ze blij dat het antwoord vaak is: ‘mooie portretten van jonge mensen.’ Het onderwerp gender wordt al genoeg geproblematiseerd, vindt Kogelman. Terwijl: ze vindt het vooral heel fijn om jonge mensen te ontmoeten voor wie er zoveel mogelijk is, voor wie hokjes niet bestaan, of, zo je wil: er veel hokjes bij zijn gekomen. Ze vindt het fijn ze te leren kennen, hun verhalen te horen, van ze te leren. Het is verfrissend, wat een vrijheid en mogelijkheden er nu zijn, vergeleken met de tijd dat Kogelman zelf in de twintig was.

Soms wordt ze ook een beetje opgevoed, zegt ze, door de mensen die voor haar poseren. ‘Kom op, meiden’, riep ze tijdens een shoot tegen de non-binaire Chris en Sofie, die zich dus jongen noch meisje voelen. Maar, bij zulke foutjes mag ze zich verschuilen achter haar leeftijd, vindt Kogelman. En: als je te erg op je woorden moet letten, haalt dat ook het enthousiasme uit het gesprek.

Emma (13) uit Hoogland

Zit in de eerste klas van de middelbare school (havo/vwo).

Identificeert zich als meisje.

‘Ik heb eigenlijk nooit nagedacht over mijn gender. Ik was gewoon een meisje, dat was zo duidelijk, ik heb niet hoeven twijfelen over wie of wat ik was. Ik heb meegedaan aan Hij is een zij, een televisieprogramma over transgenders. an deze fotoserie van Carla doe ik mee om meer bekendheid te geven aan transgender zijn. Dat we gewoon mensen zijn, dat het niet raar is. Al vind ik ook: het leven wordt eenvoudiger als je niet steeds verantwoording hoeft af te leggen en gewoon doet wat goed voelt.’

Celine (21) uit Merkenbrechts in Oostenrijk, een dorpje waar Carla ’s zomers altijd komt.

Studeert biologie in Wenen.

Identificeert zich als non-binair, trans masculien (dus leunt meer naar het mannelijke).

‘Een paar jaar geleden ging ik een beetje experimenteren met mijn kleding en mijn voorkomen. Ik knipte mijn haar kort, ik kocht een pak. Ik merkte dat ik minder bang was voor wat mensen van me zouden vinden en dat ik me ging afvragen: hoe wil ík me kleden? Daarna ging ik langzaamaan meer nadenken over de vraag: ben ik wel een vrouw? Anderhalf jaar geleden ging ik een binder dragen, om mijn borst plat te maken, en dat voelde zo ontzettend goed. Ik ben nog steeds dingen aan het uitvinden, en ik hoop dat ik op een bepaald punt ook met mijn transitie kan beginnen.’

Soof (21) uit Amsterdam

Studeert aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding, werkt daarnaast in een restaurant .

Identificeert zich als non-binair (hen/hun, die/diens).

‘Ik voel me mijn hele leven niet helemaal een meisje, maar ik paste ook niet per se in het hokje ‘jongen’. Online was er niet veel over te vinden, dat ging meer over trans dan over non-binair. Een vriendin van Chris vroeg of we op de foto wilden gaan. Nou vond ik het natuurlijk leuk om een mooie foto van ons tweeën te hebben, maar ik vind het ook fijn om mee te werken aan meer representatie van non-binaire stellen. Om te laten zien: alles kan; alles mag.’

Chris (24) uit Lage Zwaluwe, gaat verhuizen naar Rotterdam

Is afgestudeerd aan de Arnhemse dansacademie als docent dans voor mensen met een beperking. Doet nu hbo verpleegkunde in Den Haag en werkt in een verzorgingstehuis.

Identificeert zich als genderfluïde, naar eigen zeggen: ‘een zijtak van non-binair’ (hem/haar/hen).

‘Ik was niet heel bewust bezig met mijn gender, maar ik geloof dat ik me nooit volledig vrouw heb gevoeld. Sinds mijn relatie met Soof, die hier wel mee bezig was, ben ik er veel over gaan praten, en ontdekte ik: ik voel me toch echt anders dan compleet een cis-vrouw. Als non-binair koppel begrijpen we elkaar. Samen leren over wie we willen zijn als stel en als individu voelt bevrijdend.’

Sim (35) uit Hasselt, België

Is docent aan de universiteit Hasselt .

Identificeert zichzelf als genderfluïde.

‘Ik heb zoveel geleerd de laatste jaren. Ik kan mezelf en anderen accepteren op een gendervrije manier. Geen labels, geen categorieën, we zijn allemaal mensen. Soms word ik daardoor buitengesloten; niet iedereen accepteert mijn non-conformisme. Openheid over thema’s als gender, seksualiteit en queer culture is voor mij belangrijk. Het is een reis zonder vaste bestemming, wie weet waar ik over een jaar zal zijn?’

Marvel (26) uit Hilversum

Is fotograaf, doet mee aan een talentenprogramma bij Fotodok.

Vindt het lastig in woorden uit te drukken hoe hij zich identificeert: ‘Ik zie mezelf als mens. Ik voel me niet specifiek man of vrouw, en kom dan vaak bij non-binair uit. Ik voel me wel het prettigst bij een mannelijke genderexpressie.‘

‘In mijn eigen fotoserie Inner Journey heb ik mijn reis en worstelingen vastgelegd. Omdat ik autistisch ben, vind ik het lastig uiting te geven aan mijn gevoel. Met mijn camera leerde ik mijn gevoelswereld zichtbaar te maken. Ik hoop bij te dragen aan bewustwording rond het thema genderidentiteit, en aan meer tolerantie in de maatschappij voor mensen die transgender zijn of die zich niet volledig herkennen in het label man of vrouw.’

Seb (29, met een jeugdig uiterlijk) uit Amersfoort

Werkt in de thuiszorg en doet onderzoek naar plantaardige medicijnen.

Identificeert zichzelf als meisje. In februari heeft Seb een afspraak bij het genderteam in Groningen om te bespreken of door een deskundigeverklaring de letter op Sebs paspoort kan worden gewijzigd.

‘Ik ging over gender nadenken toen een hoogleraar het met mij besprak, voorbereidend op mijn afstudeeronderzoek. Gender gaat voor mij, gek genoeg, ook over eten. Van mannen wordt verwacht dat ze veel eten, zodat ze hard kunnen werken. Terwijl vrouwen weinig mogen eten om in een bepaalde broek te passen. Mijn hele leven ben ik al bezig met sporten en gezondheid.’

Lucas (20) woont bij zijn ouders in Assen en Coevoerden

Studeert aan de pabo.

Identificeert zich als man.

‘Ik ging al jong nadenken over wat het betekende man of vrouw te zijn. Ik voelde mij nooit helemaal in deze beelden passen. Pas op mijn 18de wist ik het zeker: ik ben een man. En na uit de kast gekomen te zijn, heb ik nooit meer terug gekeken. Mijn pastoor zei toen dat hij zich vereerd zou voelen om mij opnieuw te dopen, met mijn nieuwe, correcte naam. Ik zou willen dat er meer representatie is van trans mensen in alle kleuren en vormen. Daar heb ik zelf naar gezocht toen ik jonger was en ik ben trots daarvan nu deel te kunnen uitmaken.’

Hayden (21) uit Amsterdam

Doet een reïntegratieprogramma bij de Gemeente Amsterdam om in september weer terug te kunnen naar school, na een onderbreking.

Identificeert zich als non-binaire trans man genderqueer persoon (hij/hem).

‘Op mijn 17de ging ik me afvragen of wat ik zag in de spiegel paste bij wat ik voelde, en dat werd een hele speurtocht. Ik kwam erachter dat ik een non binaire genderqueer ben. Dat gaf zo’n vrijheid. Het is prima om vrouwelijk en mannelijk te zijn in een zwart trans lichaam. Alles verandert voortdurend, maar nu ben ik blij dat ik kan zeggen dat ik het allemaal tegelijk ben: trans, zwart, chubby, vrouwelijk en mannelijk. Ik vind het belangrijk uit te stralen dat trans mannen ook vrouwelijkheid mogen uitstralen, ik vind dat je dat te weinig ziet.’

Junior (20) uit Rotterdam

Is leerling-verpleegkundige, loopt stage en werkt in een verzorgingstehuis.

Identificeert zich als man.

‘Ik identificeer me niet met een ander geslacht dan waarmee ik ben geboren. Ik deed mee aan deze fotoserie omdat ik open sta voor nieuwe ervaringen. Ik ben gay, en ik vind dat je je niet vrouwelijk hoeft te gedragen omdat je gay bent. Ik hou van sporten, van voetbal. Ik haat shoppen en make-up en ik hou niet van dansen.’

Ryan (30) uit Hilversum

Is beleidsmedewerker bij de rijksoverheid.

Identificeert zich als trans non-binair.

‘Ik herinner me dat ik als 7-jarige eruit wilde zien als Tarzan en dat ik me in groep 8 niet meer thuis voelde bij de andere meiden in mijn klas. Maar pas op mijn 18e hoorde ik, op de universiteit, voor het eerst over transgender personen. Is met je benen wijd zitten mannelijk? Is nagellak vrouwelijk? Dat hebben we ook maar stilletjes afgesproken, als maatschappij. Zwangerschap is voor velen het vrouwelijkste wat er bestaat, maar niet voor iedereen. Voor mij is zwanger zijn niet vrouwelijk of mannelijk, maar een ervaring die losstaat van die woorden. Het is prachtig en magisch en moeilijk en zwaar, en dat allemaal tegelijk.’

Noëlle (20) uit Amsterdam

Studeert verpleegkunde en loopt stage in het VU Medisch Centrum in Amsterdam.

Identificeert zich als non-binair, genderfluïde. Vindt het moeilijk een label te kiezen, gaat door het leven als vrouw.

‘Carla Kogelman fotografeert mij al sinds mijn 8ste, we kwamen haar een keer tegen in het park, en toen is dat begonnen. Twee jaar geleden ontdekte ik dat ik op vrouwen viel. En begon ik me af te vragen: voel ik mezelf eigenlijk volledig vrouw? En die gedachte ging eigenlijk niet weg. De term genderfluïde vind ik fijn, het voelt als een soort boogje waar ik me onder kan scharen: je hoeft geen keuze te maken. Ik hoop op een wereld waarin we niet meer hoeven uitleggen wat onze gender is, dat het gewoon oké is dat je bent wie je bent.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden