AchtergrondFotografie

Fotografie en mensenmenigten: welke lens kies je als fotograaf?

Een overzichtsfoto van de Haagse Markt gemaakt met een 70-200 telelens. Door de lens wordt het beeld in elkaar gedrukt.Beeld Freek van den Bergh

Welke keuze de fotograaf ook maakt, hij heeft de plicht zo nauwkeurig mogelijk verslag te doen en de werkelijkheid zo dicht mogelijk te naderen.

Een markt kun je op verschillende manieren fotograferen. Met een groothoeklens wordt het beeld weidser en lijkt de ruimte tussen de mensen op de markt groter. Een van de functies van een telelens is juist dat die het beeld als het ware in elkaar drukt. Dat wat ver weg is, komt dichterbij; daardoor lijkt het alsof mensen dichter op elkaar staan dan het geval is. Welke lens kies je als fotograaf?

Het is een belangrijke vraag in deze tijd, waarin nieuwsfoto’s van mensenmassa’s op sociale media dagelijks onder de loep worden genomen en zelfs door politici en opiniemakers als bewijs worden aangevoerd in verhitte ethische discussies. Hoe druk is het op de markt, hoeveel mensen zijn er op het strand en in de binnenstad, en lopen ze wel ver genoeg uit elkaar? Wie zich niet aan de nieuwe sociale regels houdt, is onverantwoordelijk bezig en schuldig aan de verspreiding van het virus.

Waren hutjemutjemenigten pre-corona nog iets om mee op te scheppen – in 2017 liet de kersverse president Trump zijn tegenvallende officiële inauguratiefoto’s bijsnijden, zodat het terrein voor het Capitool in Washington D.C. drukker oogde dan het daadwerkelijk was – nu is er een anderhalvemetersamenleving waarin mensen afstand van elkaar moeten houden in naam van de volksgezondheid. Er worden morele oordelen geveld naar aanleiding van foto’s waarop mensen zich binnen spuugdeeltjeslengte lijken te bevinden.

Alsof foto’s ooit objectief waren. ‘Een foto is natuurlijk nooit de enige weergave van de realiteit’, zegt fotojournalist Freek van den Bergh (33). ‘Als fotograaf kies je, net als een schrijvende journalist dat doet, altijd een invalshoek. Maar als het goed is, is dat een keuze voor een moment dat past bij de situatie die je aantreft.’

Begin maart, de lockdown was net afgekondigd, stond Van den Bergh op de Haagse Markt. Het was er druk, mensen hielden geen afstand, vertelt hij. ‘Ik heb toen een telelens gebruikt, omdat ik daarmee duidelijker kon laten zien wat er aan de hand was. Een man op de markt sprak me aan en verweet me een zoomlens te gebruiken. Hij was bang dat de markt dicht zou moeten. ‘Maar er zíjn hier toch ook veel te veel mensen?’, zei ik. Dat moest hij beamen. Het is mijn taak als nieuwsfotograaf om de lezer zo goed mogelijk informeren. Ik zoek dus altijd naar een foto die overeenkomt met het nieuws.’

Eind maart: een lange rij voor de Hornbach in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh

En het nieuws van de Haagse Markt was: het is hier coronadruk. Had de fotograaf een groothoeklens gekozen, dan was het lastiger geweest de drukte vast te leggen en was het resultaat minder overtuigend geweest. Niet lang na zijn bezoek werd de Haagse Markt gesloten. ‘Dat kwam echt niet door mijn foto’s, hoor’, zegt Van den Bergh.

Natuurlijk, de keuze voor het moment en voor de hoek en de lens is de verantwoordelijkheid van de nieuwsfotograaf, zegt hij. Gaat die met Pinksteren naar het Zandvoortse strand en houden mensen daar keurig afstand, dan kan de zoomlens in principe in de tas blijven. Hoewel ook daarop weer uitzonderingen denkbaar zijn, wil Van den Bergh nog even benadrukken, al is het alleen maar om te voorkomen dat hij verwijtend wordt aangekeken wanneer hij met Pinksteren te midden van die keurige strandgangers tóch ineens zijn telelens tevoorschijn haalt. Als hij zou willen inzoomen op een zonnebadend gezin bijvoorbeeld, en het minder belangrijk is wat er op de achtergrond gebeurt.

Hij wil maar zeggen: de technische mogelijkheden zijn eindeloos. Maar één ding staat vast: welke keuze de fotograaf ook maakt, hij heeft de plicht zo nauwkeurig mogelijk verslag te doen en de werkelijkheid zo dicht mogelijk te naderen.

Ook de kijker heeft hierin een verantwoordelijkheid. ‘Het is belangrijk dat mensen weten wat een camera allemaal kan’, zegt Van den Bergh. Dat-ie het beeld ineen kan drukken of juist losser kan trekken. Dat-ie altijd wel wat vertekent en dat het beeld nooit helemaal overeenkomt met wat je met het blote oog kunt zien. Het is goed om dat tijdens het kijken in het achterhoofd te houden.

Telelens in de film

Ook Hollywood kent het effect van de zoomlens. In Tinker Tailor Soldier Spy (2011) creëerde cinematograaf Hoyte van Hoytema een spannend moment door een scène van twee mannen op een vliegveld met een sterke telelens te filmen. Achter hen lijkt akelig dichtbij een vliegtuig te landen. Schijn: de lens duwt voor- en achtergrond dichter op elkaar, in werkelijkheid landt het vliegtuig stukken verder. Zegt de ene man tegen de andere: ‘Things aren’t always what they seem, George, and you should know that.’

Lees ook

Hoe groot mogen groepen zijn? 
Het is niet altijd even helder. Wat mag nu precies wel en niet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden