Foto-expositie Noorderlicht

Foto-expositie Noorderlicht in Heerenveen laat zien wat de mens met de natuur heeft gedaan

De jaarlijkse noordelijke fotomanifestatie Noorderlicht vertoont – ondiepe – sporen van financiële schaarste. Geen glanzende banieren bij de ingang van museum  Belvédère, Heerenveen, om de bezoekers wuivend te verwelkomen bij de 25ste editie. Geen begrotelijke catalogus maar een bundeling van foto’s geprint als ansichtkaart. De organisatie van Noorderlicht heeft de beschikbare middelen ingezet op een terrein waar zij goed in is: een sterke selectie werken presenteren van, dit keer, ruim dertig fotografen en kunstenaars uit elf landen. 

David Stephenson:, Videostill Nature Lovers: Yosemite 2 California 2018_.jpg Foto Noorderlicht

Zij tonen fotografie en videofilms over het immer actuele thema In vivo, de natuur van natuur. Het is een onderzoek naar hoe wij natuur appreciëren, naar onze hand zetten en kapotmaken – naar wat aard en wezen van natuur eigenlijk zijn. Noorderlicht als herijking.

De sobere opzet van de tentoonstelling past goed bij het thema. Wie het schitterende maar afgelegen Belvédère heeft bereikt, behoeft de verlokking van banieren niet meer. En wie de tijd neemt om de fotografie op zich in te laten werken, kan het stellen zonder een catalogus die door de veelzijdigheid van een groepsexpositie meestal op een grabbelton lijkt.

Catherine Nelson

De fotografen laveren tussen onheilsprofetieën en paradijselijke schijn. De onderwaterfoto’s van de Australische Catherine Nelson hebben een idyllisch karakter, zij het van een dubieus soort. Ze drapeerde de stengels van waterlelies in sierlijke verstrengelingen, fotografeerde bloemen in de knop en ook na de bloei wegrottende en bracht die (in werkelijkheid over dagen of weken uitgestrekte) levensstadia samen op één grote afdruk. Siervisjes completeren het oogstrelende maar volmaakt artificiële tafereel waarboven het (ongetwijfeld kunstmatige) daglicht glinstert op de rimpeling.

Catherine Nelson, onderwaterfoto Unstill Life Foto VK

Catherine Balet

Meer fotografen spelen met wat we onder natuur verstaan – ook als homo sapiens zich er met de deze soort kenmerkende doortastendheid mee heeft bemoeid. Geestig doet de Franse Catherine Balet dat.

Ultiem natuurgenot – langs een beekje luieren op een badlaken met een boek en proviand binnen handbereik – gaat op haar foto’s gewoon door, ook als fietswrakken en afgedankte koelkasten de oevers ontsieren. Eerder vertoond, die navrante combinatie, maar Balet vindt een subtiel evenwicht tussen die schone schijn van varens en klaterende beek en het afval, dat haast vanzelfsprekend deel uitmaakt van het landschap. 

Niets is wat het lijkt, hier. Het weelderige tropisch regenwoud blijkt onderdeel van het door mensen gecreëerde indoorlandschap dat in de jaren 80 als experiment Biosphere II bekend werd, een luchtdichte minireplica van de aarde. Een mislukking; nu wordt er onderzoek naar duurzaamheid gedaan. Mooi, zoals de Amerikaanse fotografe Dana Fritz niet alleen de ecosystemen toont maar ook de ontnuchterende machinerie achter de schermen die de nepnatuur ondersteunt.

Noorderlicht: Catherine Balet Foto Noorderlicht

Benedikt Partenheimer

De Duitser Benedikt Partenheimer toont landschappen in heldere contrasten van het ongerepte Alaska, besneeuwde vlakten, bergketens met gletsjers.

 Maar ongerept is het geenszins. De dennenbomen staan danig uit het lood. Door de door opwarming veroorzaakte ontdooiing komt de bodem waarin ze zijn geworteld in beweging, zodat ze omvallen in slow motion. Wie na de aanblik van die tragedie troost zoekt, kan wellicht terecht bij Partenheimers landgenoot Michael Lange, die met Berg een somber maar monumentaal uitzicht biedt op – niets meer, niets minder – een besneeuwde berg en zijn omgeving van bos en rotspartijen. Sombere luchten, regenbuien; en toch is een natuurlijke rijkdom zichtbaar die zich prijsgeeft als je je blik laat meenemen.

Noorderlicht: Benedikt Partenheimer, Alaska. Omvallende bomen als gevolg ontdooiende permafrost Foto Noorderlicht
Noorderlicht: Benedikt Partenheimer, Alaska. Omvallende bomen als gevolg ontdooiende permafrost Foto Noorderlicht

Susan Sayler en Edward Morris

Zoals bij meer recente fototentoonstellingen bewijst ook op In Vivo de videofilm als verlengstuk van documentaire fotografie aan een gestage opmars bezig te zijn. Er is een prachtige film van de Amerikanen Edward Morris en Susannah Sayler over de Oostvaardersplassen.

 Uit 2012, dus van lang voordat de volkswoede over het natuurbeheer Lelystad en Den Haag deed schudden op hun grondvesten. Het tweetal analyseerde de omgang met de door de mens geschapen natuur en kwam tot de conclusie dat het gebied in feite een schouwtoneel is. Het publiek mag alleen vanaf tribunes kijken, de dieren zijn personages die een rol spelen maar zich moeten voegen naar de regie – treffend in beeld gebracht als een kudde paarden opgejaagd door drones over de vlakte galoppeert.

Susannah Sayler en Edwards Morris: Their World is Not Our World. Oostvaardersplassen, 2012 Foto Noorderlicht

David Stephenson

En net als je denkt dat natuurbeleving nauwelijks treuriger kan, is daar een video van de Amerikaanse Australiër David Stephenson.

 Hij filmde bij een uitzichtpunt met een magistraal panorama van een weelderige vallei met waterval en imposante bergen hoe toeristen genieten van die aanblik. Ze doen dat voornamelijk met de rug naar de vallei toe. Ze klonteren samen tot ze in het kader passen voor de selfie, zeggen cheese en vertrekken weer. De natuur verworden tot rekwisiet.

David Stephenson, Videostill: Nature Lovers, Moro Rock California 2018. Foto Noorderlicht
David Stephenson, videostill Nature Lovers: Grizzly Falls California 2018 Foto Noorderlicht

Noorderlicht: In Vivo, de natuur van natuur. Museum Belvédère, Heerenveen. T/m 23/9.  Vanaf 14/7 t/m 2/9 werk van 11 Nederlandse fotografen in Zaailand Winkelcentrum, Leeuwarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.