Foto PhotoEspaña

Festival in Madrid moet de fotografie in Spanje de nieuwe tijd in helpen

Cristina de Middel geeft met haar aanpak van het festival Photo España de toekomstrichting aan

Jason Fulford, Scranton (jeans), 2009/2018. Beeld Jason Fulford

Vijf tentoonstellingen tegelijk bedenken – ga er maar aan staan. Toch was dit precies de opdracht aan de Spaanse fotograaf Cristina de Middel, en ze heeft hem met verve en flair uitgevoerd. De organisatie van PhotoEspaña, dat dit jaar zijn 20ste editie beleeft, zag in De Middel (43), die recentelijk nog de Spaanse nationale fotoprijs won, het ideale boegbeeld. Het jaarlijkse fotofestival in Madrid gaf de fotograaf carte blanche bij het uitzetten van haar programma. 

Als overkoepelend thema koos De Middel ‘Players’, waaronder ze fotografen en tentoonstellingsmakers verstaat die fotografie beschouwen als uitgangspunt voor speels en experimenteel onderzoek.

Klassiek en conservatief

Dat is best gewaagd. In Spanje wordt fotografie nog niet zo lang gezien als vanzelfsprekend onderdeel van de beeldende kunst; eerder als een klassiek medium dat niet zelden studieus en vrij conservatief wordt gepresenteerd. ‘Speels en experimenteel’ is dan al snel een brug te ver.

Maar de vijf exposities van Cristina de Middel zijn duidelijk anders. Spannender en verrassender. Daarbij is een beetje kennis van de internationale ontwikkeling van de fotografie geen overbodige luxe. Twee exposities, de groepstentoonstelling Grand World Final (waarin fotografen zelfbedachte spelletjes spelen om de zichtbare wereld uit te dagen) en de Magnumtentoonstelling Players (met foto’s van Magnumfotografen die hun lens nu eens níet richtten op onrecht en oorlog, maar op spelende, lachende, sportende mensen), richtte De Middel zelf in. Voor de andere drie nodigde ze een Britse, een Nigeriaanse en een Nederlandse tentoonstellingsmaker uit.

Die laatste, Hester Keijser, vroeg voor Begin at the beginning, and go on till you come to the end: then stop in CentroCentro zes jonge fotografen uit Nederland en zes uit Zwitserland en plaatste die tegenover elkaar als was het een wedstrijd. De twee landen zijn aan elkaar gewaagd, omdat de fotografie er, zoals Cristina de Middel op de persconferentie vermeldde, veel verder is dan in andere landen. Of fotografie ook kunst kan zijn, is er allang geen vraag meer.

Samuel Fosso, Emperor of Africa, SFEA 1954, 2013. Beeld Samuel Fosso

Video’s, abstracte prints en muurgrote installaties

Wanneer je kijkt door de ogen van een buitenstaander, begrijp je dat zoiets verwarring kan opleveren. Hier zijn geen keurig ingelijste, klassieke foto’s te zien, maar in plaats daarvan video’s, stop-motionfilms, abstracte prints en muurgrote installaties. Lana Mesic borduurde portretten van medewerkers uit de Londense bankenwereld, Jan van der Til hing brutaal een briefje aan de lege muur, waarop staat: ‘Wegens veiligheidsredenen zijn alle foto’s verwijderd’. Dat laatste is een actie waarvan zelfs de meest door de wol geverfde fotografiekijker zich kan afvragen: is dit een experimenteel kunstwerk dat vragen oproept over censuur, of een gemakzuchtige daad, die op het laatste moment werd bedacht?

Hoe het ook zij, van de vijf carte blanche-tentoonstellingen is Begin at the beginning de meest experimentele, op de voet gevolgd door The greatest show on earth in het Centro Cultural de la Villa. Daar beplakte Kalev Erickson van het Archive of Modern Conflict in Londen (een archief met allerhande anonieme (gebruiks)fotografie) de muren met foto’s over de 250-jarige geschiedenis van het moderne circus. 

In de zalen daarnaast hangt, bijeengebracht door Azu Nwagbogu, een aantal geweldige zelfportretten van de Kameroense fotograaf Samuel Fosso, ook bekend als ‘de man van de duizend gezichten’, die voortdurend speelt met zijn identiteit. Nu eens is hij een Afrikaanse leider, dan weer Muhammad Ali, daarna de eerste zwarte paus. Een spel, jazeker, en bij vlagen zeer grappig, maar wel een spel dat ontstond als overlevingstactiek van iemand die ontheemd en getraumatiseerd zijn plek in de wereld probeert te bepalen.

‘Gevoel voor humor kan méér zijn dan alleen amusement’, zei Cristina de Middel tijdens de persconferentie bij de opening van PhotoEspaña begin juni. Dat was raak. De internationaal aan de weg timmerende fotograaf fungeerde voor het jubilerende festival als een uitroepteken: daar moet heen met de fotografie in Spanje!

PhotoEspaña 2018. T/m 26/8, diverse locaties in Madrid, Spanje. Catalogus 9,90 euro. Meer informatie: phe.es

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden