in beeld

Dirk fotografeert zijn leven lang al de boerderij, die zo ouderwets is dat het bijna weer modern is

Mijn moeder met Ciska, Rockanje 2018 Beeld Dirk Kome
Mijn moeder met Ciska, Rockanje 2018Beeld Dirk Kome

Boerenzoon Dirk Kome fotografeert al van kinds af aan de familieboerderij waar hij opgroeide. Een romantisch rommeltje, denkt de buitenstaander wellicht. Maar pas op: ‘Het idee dat je daar rondloopt met een strootje in je mond, dat klopt niet.’

Margot C. Pol

‘Je moet fotograferen waarvan je houdt’, zei docent en fotograaf Koos Breukel tegen Dirk Kome, toen die op de Rietveld Academie twijfelde over zijn eindexamenonderwerp. Dat was 23 jaar geleden. En nog steeds fotografeert Kome (46) het zware maar ook mooie dagelijkse leven op de boerderij van zijn ouders en broer in Rockanje, een dorp onder de Maasvlakte. Of nee: eigenlijk fotografeert de jongste boerenzoon er al sinds hij een jaar of 10 is en zijn eerste camera kreeg. ‘Inmiddels heb ik mijn familie op allerlei formaten en manieren gefotografeerd. Ze zijn er redelijk aan gewend. Toen ik vorige week met mijn vader de heining bij de koeien ging repareren, zei hij: ‘Hé, je bent je fototasje vergeten.’

Niet zoeken maar vinden

Elke maand werkt Kome jr. een paar dagen mee op de boerderij, dat is hij altijd blijven doen. ‘Als knecht. Een beladen woord in deze tijd, maar ik vind het niet erg.’ Is zijn blik als fotograaf daardoor anders? ‘Ik wil niet op zoek gaan, maar iets vinden, anders wordt het beeld een illustratie van je eigen gedachten. Ik kan op een dag 25 foto’s maken, of geen enkele. Door die tijdsinvestering, dat ik gewoon kan meegaan in de dingen die mensen doen, heb ik bijzondere momenten gefotografeerd die anderen niet zouden meemaken. Het moment dat Kruimel, de koe met de grote horens die twintig jaar bij ons is geweest, op haar einde kwam en mijn vader erbij zat. Of het beeld van mijn moeder met het paard: dat kun je niet afdwingen, het klopt gewoon.’

Kruimel voor de mais, 2020. Beeld Dirk Kome
Kruimel voor de mais, 2020.Beeld Dirk Kome

Al sinds 1765 heeft de familie Kome een boerderij aan de Lodderlandsedijk in Rockanje, sinds 1809 ook aan de Rietdijk. ‘Pas moesten mijn broer en ik graven, toen we op een halve meter diep een oud klinkerpad tegenkwamen. Het moet van voor 1900 zijn geweest, toen de fotografie opkwam, want het staat nog niet op de eerste foto’s van de boerderij in ons familiearchief. We hebben een heel stuk pad uitgegraven. Dat vind ik een mooi idee, dat mijn voorouders daar ook liepen en werkten.’ Komes foto’s gaan vooral over verandering en opvolging, zegt hij, over ouder worden. ‘Mijn ouders van 75 en 76 die vroeger vooropliepen, maar nu een beetje achteropraken. Mijn vader die altijd de sterkste man van de wereld was, maar langzaam wordt ingehaald door mijn broer; je schuift allemaal op. Fotografie is voor mij het vangen van de tijd. Toen ik begon, leefden mijn oma en opa nog. Nee, daar worden mijn ouders niet emotioneel van. Wat dat betreft zijn we een typische boerenfamilie: niet te veel over praten.’

Mijn vader en broer voor het koelhuis, 2000.
 Beeld Dirk Kome
Mijn vader en broer voor het koelhuis, 2000.Beeld Dirk Kome

Bestemming

Toch was boer worden niet de enige bestemming op de boerderij. ‘Toen ik 12 was, had ik bedacht dat ik fotograaf wilde worden en naar de Rietveld wilde. En als je eenmaal weg bent, is het lastig terugkeren. De plek waar je weg bent gegaan, die is er niet meer.’ Het was bovendien van jongs af aan duidelijk dat Komes oudere broer zijn vader zou opvolgen. ‘Hij kon beter met de koeien omgaan dan ik, maar anders hadden mijn zus of ik het gedaan.’ Uit vrije wil of plichtsbesef? ‘Dat is lastig te zeggen.’

De foto’s doen rommelig romantisch aan. Een beetje houtje-touwtje, eerder geïmproviseerd dan efficiënt, van glanzend moderne apparatuur of computers lijkt geen sprake. ‘We zijn altijd een kleinschalig, ouderwets bedrijf gebleven, van een mestoverschot hebben we nooit last gehad. Dat ouderwetse is nu weer bijna nieuw.’ In een kruiwagen ligt een pasgeboren kalf verdwaasd te kijken, Komes vader rookt een sjekkie in de melkstal. ‘Ja, op de foto’s is het romantisch. Maar het is ook gewoon heel hard werken. Het idee dat je daar rondloopt met een strootje in je mond, dat klopt niet.’

Kalf in een kruiwagen, 1999. Beeld Dirk Kome
Kalf in een kruiwagen, 1999.Beeld Dirk Kome

En de toekomst is onzeker. Is de boerderij na 257 jaar aanbeland bij de laatste generatie? ‘Als mijn kinderloze broer te oud wordt, zouden mijn kinderen of die van mijn zus het moeten overnemen, maar dat is een lastige zaak.’ Elke dag verdwijnen er zeven boerenbedrijven, vertelde Kome nog in een interview zeven jaar geleden. Is zijn eeuwig groeiende serie een manier om vast te leggen wat onherroepelijk gaat verdwijnen? ‘Dat is fotografie altijd, maar ik zou eerder zeggen: het is bewaren wat je mee wil nemen.’

Zijn serie Vijf lange meden wordt geëxposeerd in Amsterdam. ‘Maar ik denk dat mijn ouders niet direct komen kijken. Met dieren kun je nooit zomaar weg, dus bij boeren blijft altijd de vraag: wie blijft er op de boerderij?’

Vader met de stervende Kruimel. Beeld Dirk Kome
Vader met de stervende Kruimel.Beeld Dirk Kome

De serie Vijf lange meden van Dirk Kome is tot 4 september te zien bij Huis Marseille in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden