Beeldvormers Baghouz

Beeldvormers: een bijbelse exodus, de vluchtelingen in Baghouz

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: vluchtelingen in Baghouz.

Vrouwen en kinderen die zojuist Baghouz hebben verlaten, wachten om te worden gecontroleerd door de Syrische Democratische Strijdkrachten. Beeld AFP
Een tweede foto uit de serie van de Turkse fotograaf Bülent Kiliç. Beeld AFP

Het woord ‘bijbels’ viel nogal eens, de afgelopen week. Zoals in de Volkskrant van 2 maart, in een stuk van Rob Vreeken: ‘Vooral vrouwen en kinderen ontvluchten als in een bijbelse exodus nu al wekenlang Baghouz, het laatste bolwerk van Islamitische Staat.’

The Guardian gooide er nog een schep bovenop: ‘The caliphate is a hellscape of smoke and fire.’ Schitterend woord, hellscape, maar het voelt ook een beetje als een onmachtige greep in de apocalyptische woordentrommel. Wie Baghouz (volledige naam: Al-Baghouz Fawqani) op Wikipedia opzoekt, treft daar het volgende, inmiddels ernstig achterhaalde feitje aan: bij de laatste volkstelling in 2004 telde het stadje in Oost-Syrië 10.649 inwoners.

Er waren ook fotografen. De foto die vorig weekend de ronde deed – het beeld dat alles leek samen te vatten – kwam van de Turkse fotograaf Bülent Kiliç, werkzaam voor persbureau AFP, die vanuit Istanbul de hele regio bestrijkt. Zijn foto’s uit Oekraïne, Irak en Syrië vallen voortdurend in de prijzen. In 2015 was hij een van de genomineerden voor de Pulitzerprijs met een serie over Koerden die in het Turks-Syrische grensgebied het uitdijende kalifaat van IS (uitgeroepen in 2014) ontvluchtten.

En nu is hij met zijn camera aan het andere eind van het kalifaat en hij legt de eindtijd vast in een serie beelden die vermoedelijk volgend jaar zullen opduiken in de grote fotocompetities. Op de foto, die ook bij het Volkskrant-artikel werd geplaatst, zien we een rij vrouwen en kinderen midden in een vlakte staan. De vrouwen dragen een volledige zwarte bedekking – ook hun ogen zijn niet te zien. Hun kinderen dragen kleurige kleding. Ze lijken hun hele hebben en houden bij zich te hebben.

Het onderschrift in deze krant luidde: ‘Vrouwen en kinderen die zojuist Baghouz hebben verlaten, wachten om te worden gecontroleerd door de SDF’, waarbij SDF staat voor de Syrische Democratische Strijdkrachten.

De fotograaf doet hier een paar dingen. Hij maakt de foto vanuit een laag standpunt, zodat de stoet afsteekt tegen de onheilspellende hemel. En hij zorgt dat er ruimte overblijft aan de rechterkant, zodat de verre horizon in deze eindeloze vlakte nadrukkelijk in beeld komt. Hiermee accentueert hij het verloren aspect van deze stoet, gevangen tussen hemel en aarde in niemandsland. We weten natuurlijk niet wat er zich direct ter rechterzijde van het beeldkader afspeelt, maar het is duidelijk wat de fotograaf hier wil vertellen.

De vrouwen die uit Baghouz komen, zijn een gezichtsloze massa, een gegeven dat hun omstandigheden beeldtechnisch gezien een zekere abstractiegraad geeft. De gezichten van de kinderen op de foto’s van Kiliç spreken echter boekdelen: verkrampt, stoffig, doortrokken met de sporen van hun tranen.

Bülent Kiliç maakte in de buurt van Baghouz nog een foto van een stoet vrouwen en kinderen. Ditmaal vanuit een hoger standpunt, vermoedelijk vanaf het dak van een voertuig of een gebouwtje. AFP meldt dat het hier gaat om een groep burgers die wacht bij een gebied waar ze onderzocht gaan worden, de zogenaamde screening. Ook hier zien we een ogenschijnlijk amorfe massa, maar na lang kijken springt er een stel ogen uit dat omhoog staart, midden onder in beeld.

Wachtte de fotograaf op dit moment? Of zag hij het zelf pas nadat hij had afgedrukt? Het zijn de ogen van een jonge vrouw, meer weten we niet en kunnen we niet weten. Heeft ze het gevoel dat haar wereld ten onder is gegaan of heeft ze het gevoel dat ze uit de hel (‘hellscape’) is ontsnapt? Hoe dan ook: de fotograaf legde haar blik vast. Daarna verdween ze weer in de massa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.