De Nigeriaanse Esther Uhunamure en melkveehouder Wietse van der Zwaag trouwen in 2004 op het gemeentehuis van Kollummerzwaag. Uhunamure, die al jaren met Van der Zwaag en hun twee kinderen in het Friese dorp woonde, had kort voor de bruiloft een verblijfsvergunning gekregen.

Uitgelicht Vluchtelingen in Nederland

‘Vluchtelingen leer je alleen kennen en begrijpen als je de drempel overstapt om hen te ontmoeten’

De Nigeriaanse Esther Uhunamure en melkveehouder Wietse van der Zwaag trouwen in 2004 op het gemeentehuis van Kollummerzwaag. Uhunamure, die al jaren met Van der Zwaag en hun twee kinderen in het Friese dorp woonde, had kort voor de bruiloft een verblijfsvergunning gekregen. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant

Tussen 1992 en 2015 fotografeerde Joost van den Broek vele honderden vluchtelingen. Op verzoek van VluchtelingenWerk Nederland selecteerde hij zestien foto’s voor de expositie ‘Zachte ogen.’

Het gebeurde op een bitter koude dag in januari 1992. Joost van den Broek was naar het oorlogsfront in Bosnië-Herzegovina gereisd. Hij was net afgestudeerd en zette zijn eerste schreden op het avontuurlijke pad van de documentairefotografie. Op de dag van aankomst kwam hij terecht in een vluchtelingenstroom tussen twee frontlinies. In een verlaten sporthal zag hij haar liggen, onder een versleten deken op een dikke mat: een verzwakte, oude vrouw. Haar handen en voeten waren bevroren, praten kon ze niet meer. 

Joost keek haar voorzichtig in de ogen en zag dat ze niet meer te redden was. Met enkele hulpverleners bracht hij haar naar een ziekenhuis. Kort daarna stierf ze. De foto die hij van de vrouw maakte stopte hij eenmaal terug in Nederland in een doosje, om nooit meer te openen. De confrontatie met menselijk leed door een gewapend conflict kwam als een mokerslag binnen en zou bepalend zijn voor zijn verdere loopbaan. ‘Ik voelde verdriet, pijn, frustratie en woede over wat mensen elkaar aan doen. Waarom?’

Actievoerders blokkeren in Groningen de trap naar het huis van een Soedanees gezin dat wordt uitgezet, 2002. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant

Hij voelde zich schatplichtig aan de stervende vrouw. De drieëntwintig jaar die volgden, bleef Van den Broek vluchtelingen opzoeken en fotograferen. Hij wilde alle facetten laten zien van wat zij meemaken: de vlucht, de aankomst in een vreemd land, de opvang, integratie of uitzetting. Het dagelijks leven van hen die ‘vreemdelingen’ heten. Afghaanse meisjes die in een AZC bloemen plukken voor een kransje in hun haar. Het huwelijk van een uit Nigeria gevluchte vrouw met een Friese boer. De Koerd die in een buurthuis werkt. Een gezin uit Sierra Leone tijdens hun verhuizing naar een eigen woning. De fotograaf vroeg waarom ze zo treurig oogden. Natuurlijk waren ze blij met de woning, maar zolang ze nog gescheiden waren van hun oudste dochter in Sierra Leone, overheersten zorg en verdriet. ‘Vluchtelingen leer je alleen kennen en begrijpen als je de drempel overstapt om hen te ontmoeten.’

Een gezin heeft net een woning gekregen in Lisse en is bezig met de verhuizing. Eén dochtertje, van 11 jaar, is nog in Sierra Leone, 2008. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant

De tentoonstelling Zachte Ogen is het hele jaar gratis te bezoeken in Humanity House in Den Haag. Op Wereldvluchtelingendag (20 juni) wordt de expositie officieel geopend. Die dag heeft VluchtelingenWerk Nederland verspreid door het land ontmoetingen met vluchtelingen georganiseerd, onder de noemer ‘Bakkie doen?’

Uitgenodigde Irakese vluchtelingen rijden met een touringcar naar hun eerste opvanglocatie AZC Amersfoort, 2007. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant
Een Irakees jongetje spreidt zijn armen om gefouilleerd te worden door de marechaussee in uitzetcentrum Rotterdam, 2011. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant
Afghaanse meisjes plukken bloemen op een zomerse dag in AZC Heemskerk, 2006. Foto Joost van den Broek/de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.