Wonderschone en diep ontroerende film over Aliona's Russische moeder en haar vijf zussen.
Wonderschone en diep ontroerende film over Aliona's Russische moeder en haar vijf zussen. ©

Liefde is aardappelen is een diep ontroerende film

Film (documentaire) - Aliona van der Horst

Aliona van der Horst probeert in haar zorgvuldige, ontroerende documentaire te begrijpen wat het betekent om altijd honger te lijden. De regisseur voert indrukwekkende gesprekken met haar Russische familieleden.

Liefde is aardappelen
Documentaire
Regie: Aliona van der Horst
90 min., in 17 zalen.

'Je moet niet alles zo erg vinden', zegt neef Sasja tegen Aliona van der Horst, die naar Rusland is gekomen om de erfenis van haar moeder af te handelen. Het erfdeel bestaat uit een kamertje van 6 vierkante meter in een houten huis op het platteland. In dit huis groeide de moeder van Van der Horst op met vijf zussen. Het ligt er vol troep: papieren, dekens, weckpotten, blikjes.

Terwijl Van der Horst (Boris Ryzhy, Voices of Bam) de spullen door haar handen laat gaan en zich afvraagt hoe de jeugd van haar moeder eruitzag, wil haar neef de boel zo snel mogelijk ontruimen. Sasja gaat op de plek van het familiehuis een moderne woning bouwen, zoals de buren in het dorp allang hebben gedaan.

Als je ooit een Russische winter hebt meegemaakt zonder schoenen, gooi je er nooit meer een weg

Er is het oog van een filmmaker voor nodig om het vervallen huisje te zien als een tijdmachine, die rechtstreeks terugvoert naar de hongersnoden en terreur onder Stalin. Van der Horst, die in Nederland is opgegroeid, wordt door haar familie als typische westerling beschouwd. Wanneer ze haar jongste tante belt, houdt die de boot af: 'Je spreekt wel Russisch, maar je begrip is van een buitenlander. Met een volle buik begrijp je een hongerlijder niet.'

Het is precies wat Van der Horst probeert: begrijpen wat het betekent om honger te lijden. Om voortdurend angst te hebben. Haar moeder schreef er beeldend over in haar brieven, maar de zussen die in Rusland bleven wonen, stopten de herinneringen juist weg. De oudste, Liza, geboren in 1925, houdt vol dat ze een volkomen normaal leven had. 'Stalin was niet slecht voor zijn volk.'

Dat een broertje en een zusje hun babytijd niet overleefden door voedselgebrek, dat hun vader zich na zijn tijd als frontsoldaat te pletter dronk en hun moeder geen liefde kon tonen, dat hoorde er nu eenmaal bij. Waarom zou je überhaupt denken aan vroeger? 'Als ik het me niet herinner, is het nooit gebeurd', zegt Liza.

Liefde heeft een voedingsbodem nodig

Toch blijft Van der Horst graven, subtiel maar vasthoudend. Graven in een enorme berg oude schoenen, door de jaren heen verzameld; als je ooit een Russische winter hebt meegemaakt zonder schoenen, gooi je er nooit meer een weg. Graven in de herinneringen van haar nicht Tanja. Graven in de Russische ziel.

Liefde heeft een voedingsbodem nodig, laat Van der Horst zien in haar zorgvuldige, ontroerende documentaire. Prachtige, handgetekende animaties van Simone Massi verbeelden het leven onder Stalin; oude foto's, brieven en cassette-opnamen brengen het verleden terug. Maar het indrukwekkendst zijn toch de gesprekken die de filmmaker voert met haar familieleden. De geschiedenis raakt iedereen, ook degenen die er niet over willen praten.