Agnès Varda
Agnès Varda © AP

Eindelijk krijgt een vrouwelijke filmmaker een ere-Oscar

Het is een imposant rijtje filmakers die in de loop der jaren is onderscheiden met een ere-Oscar: Francis Ford Coppola, Robert Altman, Spike Lee, Jean-Luc Godard en Blake Edwards om maar enkele van de zestien mannen te noemen die ooit van de Academy een eerbetoon kregen voor hun levenswerk. Maar nu is er eindelijk een vrouw aan het illustere rijtje laureaten toegevoegd: de Belgisch-Franse regisseur Agnès Varda, bijgenaamd 'De Moeder van de Franse Nouvelle Vague', ontvangt op 11 november de ere-Oscar.

Een bijzonder moment voor Varda, de in Brussel geboren dochter van een Griekse vader en een Franse moeder die zich erop kan laten voorstaan een van de slechts vijf mensen te zijn die in Parijs aanwezig waren bij de begrafenis van Jim Morrison, de legendarische zanger van The Doors. In 2014 was Varda al onderscheiden met een Europese Filmprijs voor haar hele oeuvre. Twee jaar geleden was Varda de eerste vrouwelijke regisseur die een Ere Gouden Palm voor haar carrière ontving op het filmfestival van Cannes. Nu is er voor de 89-jarige regisseur dus de onderscheiding in Hollywood voor haar bijdrage aan ruim zes decennia filmgeschiedenis.

Varda debuteerde in 1954 met La Pointe Courte, een film over het leven in een Frans vissersdorp, die dikwijls wordt beschouwd als een voorloper van de Nouvelle Vague. In deze zo invloedrijke vernieuwende stroming in de filmgeschiedenis speelde Varda ook nog eens een belangrijke rol met onder meer haar films Cléo de 5 à 7,  Le Bonheur en Les Créatures.

Daarnaast maakte ze in haar loopbaan tientallen films en documentaires waarbij ze samenwerkte met bekende acteurs als Michel Piccoli, Catherine Deneuve, Marcello Mastroianni en Philippe Noiret. Veel inspiratie haalde Varda uit de kunsten en literatuur, niet toevallig twee studies die ze volgde aan de prestigieuze Sorbonne en de École du Louvre. Haar stijl, met veel verstilde beelden, verraadt weer haar fotografische achtergrond. Daarbij zijn Varda's films veelal sociaal bewogen en feministisch getint.

Hoogtepunt in dat genre is haar film Sans toit ni loi (ook bekend als Vagabond), over de laatste weken van een zwerfster. Varda won er In 1985 de Gouden Leeuw mee op het filmfestival van Venetië. Ook haar autobiografische documentaire Les Plages d'Agnès, waarin Varda aan de hand van haar favoriete stranden haar levensverhaal vertelt, is door filmrecensenten alom bewierookt.

The Hurt Locker

Met de keus voor Varda voor een ere-Oscar lijkt de Academy iets te willen doen aan de groeiende kritiek dat vrouwelijke regisseurs niet dezelfde kansen en erkenning krijgen als hun mannelijke collega's in Hollywood. Een blik op de sinds 1929 gehouden Oscars spreekt daarbij boekdelen. Slechts viermaal in de historie werd een vrouwelijke regisseur genomineerd voor de Oscarcategorie Best Director: Lina Wertmuller (Seven Beauties), Jane Campion (The Piano), Sofia Coppola (Lost in Translation) en Kathryn Bigelow (The Hurt Locker). Alleen Bigelow wist haar nominatie in 2010 te verzilveren.

Opmerkelijk genoeg is sindsdien nooit meer een vrouwelijke regisseur genomineerd voor de Oscars. Maar ook buiten het jaarlijkse filmprijzengala blijkt het voor vrouwen lastig een film te mogen maken. Uit onderzoek van de universiteit van San Diego bleek dat vrouwelijke regisseurs vorig jaar bij nog geen 10 procent van de 250 meest bezochte films betrokken waren geweest. Cijfers voor dit jaar zijn nog niet bekend, al kan wel alvast geconcludeerd worden dat Patty Jenkins een enorme bioscoophit heeft gescoord als regisseur van de vrouwelijke actiefilm Wonder Woman.

Een vervolgdeel is in de maak. En ook Disney heeft al laten weten dat er vier films op de rol staan met vrouwelijke regisseurs, waaronder Captain Marvel door Anna Boden en Frozen 2 door Jennifer Lee.

Gouden Palm

Als het aan actrice Nicole Kidman ligt, momenteel te zien in Sofia Coppola's nieuwste film The Beguiled, zou het sowieso 'een gegeven moeten zijn dat vrouwelijke acteurs het opnemen voor vrouwelijke regisseurs'. Kidman kaartte het in haar ogen gebrek aan vrouwen achter de filmcamera aan tijdens de laatste editie van het filmfestival in Cannes.

Mooi detail: Varda won in Cannes met haar recentste documentaire Visages Villages (Faces Places) een Gouden Palm voor beste documentaire. En zou volgens filmcritici binnenkort best eens een Oscarnominatie in de wacht kunnen slepen.