Martin Landau met Oscar voor Beste Bijrol in 1995.
Martin Landau met Oscar voor Beste Bijrol in 1995. © REUTERS

Bijrolheld Martin Landau (1928-2017), ook in Hitchcocks North by Northwest

Martin Landau (1928-2017)

Als een honkballer die steeds een verkeerde bal krijgt toegeworpen, of geen bal. Zó voelde de zondag op 89-jarige leeftijd overleden acteur Martin Landau zich toen zijn filmcarrière eind jaren zestig al uitdoofde.

'Slechterik van beroep', zo omschreef hij z'n werk vóór zijn comeback in de jaren tachtig, voor The Seattle Post. Niet dat er iets verkeerd was aan de schurkenrol: in zijn debuutjaar 1959 schitterde de Amerikaanse acteur als handlanger van het kwaad in North by Northwest, de meest James Bond-achtige thriller in het oeuvre van Alfred Hitchcock. Hitchcock had Landau gespot op Broadway en lijfde de acteur met het langgerekte gezicht, de helderblauwe ogen en strenge wenkbrauw terstond in.

Er volgden meer bijrollen in klassiekers voor de uit een eenvoudig Joods gezin in Brooklyn afkomstige Landau: als Romeinse soldaat in Cleopatra (1963) en als hogepriester in The Greatest Story Ever Told (1965). Maar Landau zag zijn naam almaar lager afgedrukt op de aftiteling. Televisie bracht redding: The Twilight Zone, Hitchcocks televisieserie. En Landau kon z'n kameleontische talent kwijt als vermommingsspecialist Rollin Hand in Mission: Impossible, de CBS-serie uit 1966. Twee seizoenen in de Britse sciencefictionserie Space 1999 bezorgden hem een cultstatus; ook ontmoette hij op die set zijn echtgenote, actrice Barbara Bain.

Op zijn 17de werd Landau cartoon- en striptekenaar voor de New Yorkse krant Daily News. Een paar jaar later gaf hij die positie op voor zijn droombaan: acteur, allereerst op toneel. Geschoold door de legendarische acteurscoach Lee Strasberg aan de Actors Studio, werd hij in 1955 uit duizenden kandidaten verkozen.

Ik heb veel rollen afgeslagen. Maar ik heb geen spijt

Francis Ford Coppola bevrijdde Landau van de neergang; zijn bijrol in Tucker: The Man and His Dream (1988) kreeg een Oscarnominatie en een Golden Globe. Daarna was er Woody Allen met Crimes and Misdemeanors (1989). Landau won een Oscar voor zijn bijrol als verwelkte acteur en horrorster Béla Lugosi in Tim Burtons Ed Wood (1994).

Landau speelde in ruim zeventig films. Mogelijk was hij beroemder geworden als hij ja had gezegd tegen Sergio Leone voor een rol in A Fistfull of Dollars. Of die rol in Star Trek niet had geweigerd; hij was in beeld als Spock. 'Ik heb veel rollen afgeslagen', zei Landau ooit. 'Maar ik heb geen spijt.'