'Kom even lekker zitten.' Hoe de spil in de filmwereld over grenzen kon gaan

#MeToo: getuigenissen van 11 acteurs

Als castingdirector en later ook als producent en regisseur was Job Gosschalk iemand om wie acteurs niet heen konden. Die positie heeft hij over een periode van zeker zeventien jaar misbruikt voor zijn eigen lust, zeggen elf acteurs die de Volkskrant sprak.

Ze moesten naaktscènes voor hem spelen. Sommigen werd gevraagd daarbij te masturberen. Anderen zeggen tegen hun zin door hem te zijn betast. Allemaal waren ze jong, man en wilden ze maar één ding: een acteercarrière.

In de nasleep van de verhalen die onder de noemer #MeToo naar buiten kwamen, kreeg de Volkskrant meerdere meldingen binnen over machtsmisbruik door Job Gosschalk (50), spil in de Nederlandse theater-, televisie- en filmwereld. Hij was jarenlang eigenaar van Kemna Casting, het belangrijkste castingbureau van Nederland. Later werkte Gosschalk als regisseur, schrijver en producent.

De Volkskrant sprak de afgelopen weken met elf mannen uit de theater- en televisiewereld. Zij zeggen tussen 2000 en 2017 te maken te hebben gehad met machtsmisbruik door Job Gosschalk. Onder hen zijn de bekende Hollywood-acteur Yorick van Wageningen en ondernemer Mischa van der Klei, in het verleden werkzaam als acteur.

'Ik ben zelf na een seksueel incident met Job decennialang door dat bedrijf in de ban gedaan', verklaart Van Wageningen. 'Alhoewel dit tot een duistere periode in mijn leven heeft geleid, ben ik uiteindelijk de dans ontsprongen door in Hollywood aan de bak te komen. Mijn hart gaat uit naar hen die niet zo goed zijn weggekomen. Ik overdrijf niet als ik zeg dat er talloze levens zijn verwoest.'

Vlucht naar voren

Negen van de elf acteurs delen hun ervaringen anoniem, omdat zij vrezen dat hun carrière er anders onder lijdt. Ook andere media, waaronder RTL, de NOS en Nieuwe Revu, spraken de afgelopen weken acteurs die Gosschalk beschuldigen van machtsmisbruik. In reactie op vragen van de redacties nam de castingdirector dinsdag de vlucht naar voren. In een schriftelijke verklaring schrijft hij per direct te stoppen met zijn werk als producent en regisseur. Voor de nog te draaien romantische komediefilm All you need is love wordt een andere regisseur gezocht.

'De afgelopen weken ben ik het onderwerp geweest van geruchten over mijn omgang met acteurs', stelt Job Gosschalk vast. 'Het klopt dat ik een-op-een met acteurs aan scènes heb gewerkt, ook bij mij thuis. Het is voorgekomen dat ik daarbij acteurs heb gevraagd hun kleren uit te doen. Ik ben daarbij in een aantal gevallen - besef ik nu - over grenzen gegaan. Ik heb onvoldoende rekening gehouden met het verschil tussen mijn positie en die van een acteur.'

Ook stelt hij: 'Er is bij mijn beste weten in deze situaties van speloefeningen nooit sprake geweest van fysiek contact.'

'Kom even lekker zitten', zei hij. Toen begon hij me te betasten, hij trok me op zich. Het duurde wel even voor ik besefte waar ik in beland was. Ik heb me los getrokken, zei: ik wil dit niet. Toen zei hij: nu vind ik je nog leuker.'

Een van de acteurs die Gosschalk beschuldigt

Volgens drie van de mannen die hun verhaal aan de Volkskrant doen, klopt dit niet. Zij zeggen door Gosschalk te zijn betast. Een 42-jarige oud-acteur zegt dat hij werd lastiggevallen toen hij als twintiger een castingcursus deed. 'Hij probeerde zijn hand in mijn broek te stoppen, van achter. Daarna probeerde hij het aan de voorkant. Ik duwde hem weg, daarna probeerde hij het nog een keer.'

Een bekende acteur en presentator van eind dertig vertelt dat hij in het begin van zijn carrière door Gosschalk werd uitgenodigd op een bijeenkomst met veel televisiemensen. Bij aankomst blijkt alleen de castingdirector zelf aanwezig. 'Kom even lekker zitten', zei hij. Toen begon hij me te betasten, hij trok me op zich. Het duurde wel even voor ik besefte waar ik in beland was. Ik heb me los getrokken, zei: ik wil dit niet. Toen zei hij: nu vind ik je nog leuker.'

Als dit gedrag zo ongepast is, hoe kan het dan dat Gosschalk acteurs zeker zeventien jaar lang op deze manier heeft benaderd?

De getuigenissen gaan over ervaringen vanaf 2000 tot enkele maanden geleden. De jongste acteur met wie is gesproken, werkt eind 2016 kort met hem samen. Hij wordt veelvuldig geappt en gebeld door Gosschalk, die zinspeelt op een filmrol. De acteur van begin twintig wordt uitgenodigd om op zijn boerderij in Friesland een tekst te komen oefenen. 'Ik voelde me uitverkoren. Zo'n grote man heeft interesse in mij', zegt hij.

Job stelt voor dat de acteur blijft logeren. 'Dat vond ik een heel vreemde vraag, maar ik durfde niet goed nee te zeggen. In de auto onderweg zei Job dat hij aan niemand had verteld dat ik bij hem langs kwam, dat voelde gek.' De acteur had een 'seksueel getinte tekst' doorgekregen. 'Job vond dat ik die het best naakt kon voordragen. Ik wilde dat niet. Toen vond hij mij een preuts eikeltje. Hij zei: je moet dit schaamteloos kunnen doen, we moeten hier eventueel opgewonden van kunnen raken en achteraf niet weten wat er gebeurd is.'

'Sportschoolscène'

Rode draad in alle verhalen is dat Gosschalk een een-op-eensituatie creëert met jonge acteurs die hij onder het mom van een auditie of oefening aanmoedigt om uit de kleren te gaan. Acteurs Winston Post en Etienne Poeder hadden ook een dergelijke ervaring, zeiden zij dinsdag bij respectievelijk de NOS en Nieuwe Revu.

'Dat gebeurt met het excuus dat je schaamteloos moet zijn als acteur, dat je los moet komen', zegt Mischa van der Klei, nu ondernemer in vastgoed en ict, maar rond 2001 een acteur met serieuze ambitie. Hij belandde meerdere keren in een privésetting waarin Gosschalk hem probeerde te verleiden zijn grenzen over te gaan. Toen dat niet lukte, werd hij geboycot. 'Je staat aan de start van je carrière en je laat je meevoeren. Later besef je pas dat hij zijn macht misbruikt voor zijn eigen lust, dat het niks te maken heeft met je acteerwerk.'

Meerdere acteurs kregen te maken met de 'sportschoolscène'. Gosschalk vraagt de acteur zich in te beelden dat hij een fitnessinstructeur is, die na sluitingstijd twee bloedmooie vrouwen ziet lopen en begint te masturberen.

Valsheid ten top, ze wisten dondersgoed wat er aan de hand was. Schandalig dat zij nu denken dat ze er als castingbureau mee wegkomen

Ondernemer Mischa van der Klei, in het verleden werkzaam als acteur

Dit heeft helemaal niets met een casting te maken, zegt voormalig castingdirector Harry Klooster, die jarenlang acteurs wierf voor onder meer Goede Tijden, Slechte Tijden. 'Het is sowieso totaal ongebruikelijk dat een acteur tijdens een auditie uit de kleren moet. Je test iemand op zijn kwaliteiten: kan hij acteren? Ik heb nooit een naaktcasting gedaan in 25 jaar tijd.'

Als dit gedrag zo ongepast is, hoe kan het dan dat Gosschalk acteurs zeker zeventien jaar lang op deze manier heeft benaderd? Want nieuws is het voor velen in het televisiewereldje niet. Iedereen wist hiervan, zeggen de acteurs die hun verhaal doen, ook zijn collega's bij Kemna Casting.

In een verklaring die het castingbureau dinsdag verspreidde, nam het nadrukkelijk afstand van Gosschalk. 'Grensoverschrijdend gedrag wordt op geen enkele manier getolereerd binnen onze organisatie', schrijft Kemna Casting. In Gosschalks eigen verklaring benadrukt hij dat zijn Kemna-collega's 'hier nooit van op de hoogte zijn geweest'.

'Valsheid ten top'

Volgens Yorick van Wageningen was bij Kemna bekend dat Gosschalk seksueel grensoverschrijdend gedrag vertoonde. 'Iedereen wist het. Niemand durfde naar buiten te komen.'

'Valsheid ten top, ze wisten dondersgoed wat er aan de hand was', zegt ook Van der Klei. 'Schandalig dat zij nu denken dat ze er als castingbureau mee wegkomen.'

Een van de redenen dat het gedrag lang is getolereerd door acteurs, is dat veel van de handelingen zich in een grijs schemergebied leken te bevinden. 'Je kunt het niet echt een crime noemen, wat hij doet', meent een anonieme acteur bijvoorbeeld.

Een acteur: 'Het is geen Weinstein, hij stopt hem er niet zomaar in. Het is een charmante man. Hij gaat geraffineerd te werk, hij weet je uit je kleren te lullen. Onder acteurs bestaat ook het idee van: niet zeuren, je bent er toch zelf bij?' Door die houding schamen acteurs zich die wel hun grens zijn overgegaan: waarom waren zij niet zelfverzekerd genoeg om nee te zeggen?

Van der Klei: 'Dit gedrag gebeurt in andere sectoren wellicht ook. Het verschil met het acteervak is dat acteurs in de waan worden gelaten dat het fictie is waar ze mee bezig zijn, dat het onderdeel is van een scène. Dat maakt het ook verwarrend.'

Een andere belangrijke verklaring is het monopolie van Kemna Casting in de Nederlandse film- en televisiewereld. Acteurs kunnen vrijwel niet om die organisatie heen. En velen vreesden niet meer te worden gevraagd als ze niet meegingen in Gosschalks wensen.

Een acteur die in de soapserie Onderweg naar Morgen speelde en weigerde voor Gosschalk uit de kleren te gaan: 'Je merkte wel dat als je daar dan niet verder op in ging, dat je voor hem dan niet meer zo interessant was als acteur. Ik heb verder geen rol meer gekregen.'

De 42-jarige oud-acteur: 'Hij kan je maken of breken, van die positie was hij zich honderd procent bewust. Als je er bij Kemna niet inkomt, is het heel moeilijk. Dan kun je maar beter naar het buitenland gaan.'

Niet voor niets was het Yorick van Wageningen, inmiddels succesvol in Hollywood, die eerder in de Volkskrant de monopoliepositie van Kemna Casting aan de kaak stelde. Die maakt volgens de acteur dat Gosschalk jarenlang zijn gang kon gaan. 'Misschien moeten we, als de storm is gaan liggen, eens kijken naar de machtsstructuren die dit soort situaties mogelijk maken.'

De Volkskrant sprak voor dit artikel met elf (voormalig) acteurs. Negen van hen wilden niet met naam in de krant, omdat ze bang zijn dat dat hun carrière zal schaden. Hun namen zijn bekend bij de hoofdredactie. Ook heeft de Volkskrant appgesprekken van Gosschalk met de acteurs ingezien. Job Gosschalk heeft in de schriftelijke verklaring die hij dinsdag naar buiten bracht laten weten dat hij niet beschikbaar is voor interviews of commentaar.


Misbruikaffaires in de Nederlandse film -en theaterwereld

Regisseur Job Gosschalk legt werk neer vanwege grensoverschrijdend gedrag
Schrijver, producent en tv-regisseur Job Gosschalk legt zijn werk neer, onder druk van aanstaande publicaties over grensoverschrijdend gedrag. Hij geeft toe dat hij 'over grenzen is gegaan', onder meer door acteurs te vragen uit de kleren te gaan tijdens repetities bij hem thuis.

De man die bepaalde wie doorbrak - en wie niet
Job Gosschalk is al jaren een spil in de Nederlandse theater-, televisie- en filmwereld. Aanvankelijk als castingdirector en later als regisseur, schrijver, film- en televisieproducent. Een profiel.

Oud-docent Toneelschool Arnhem had seksuele relaties met leerlingen - acht oud-studenten doen hun verhaal
Studieleider Anne Buurma van de ­Toneelschool Arnhem onderhield in de jaren negentig veelvuldig seksuele ­relaties met leerlingen. Nadat actrice Nienke Römer met enkele studiegenoten zijn gedrag had aangekaart bij de rest van het docententeam, werd hij in 2000 van de opleiding gestuurd.

Nieuwe beschuldigingen seksueel grensoverschrijdend gedrag dwingen oud-toneeldocent Claes tot vertrek
De Vlaamse acteur Jappe Claes (64) vertrekt per direct bij Het Nationale Theater vanwege een reeks beschuldigingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik.

'Jappe Claes had macht en controle, hij was geïnfiltreerd in mij'
Emma Pelckmans kwam uit Beerse, begon in 2006, op haar 19de, met de toneelschool in Amsterdam. Ze bleek de uitverkorene van Jappe Claes.

Hoe theaterschooldocenten hun positie misbruikten

Docenten van de Amsterdamse Theaterschool knoopten lange tijd amoureuze relaties aan met studenten. De vrouwen durfden er pas tientallen jaren later mee naar buiten te komen. 'Ik was zo kwetsbaar toen dit gebeurde. Ik heb er nog jaren last van gehad, ook in mijn carrière.' Lees hier een reconstructie uit 2015 van de affaires op de Amsterdamse Theaterschool, inclusief reacties van de beschuldigde docenten.

Ongecontroleerde macht maakt mensen lelijk
Het meest verontrustend was dat er vanuit de theaterwereld niemand echt van opkeek, schrijft theaterrecensent Hein Janssen in 2015. 'Kennelijk waren die leraar-leerlingrelaties een publiek geheim, en niet alleen in Amsterdam.'

Pleegde de krant karaktermoord op docent Theaterschool?
De zaken van Jappe Claes en Ruut Weissman, oud-docenten op de Theaterschool, mogen niet op een hoop worden gegooid, luidde een veelgehoorde klacht destijds. Maar: verhalen over seksuele intimidatie en machtsmisbruik behoren tot de ingewikkeldste in de krant, schrijft Annieke Kranenberg, en de redactie is er niet lichtvaardig mee omgesprongen. Er zijn maar twee partijen die weten hoe het precies zit: het mogelijke slachtoffer en de beschuldigde.