Mount Eerie was zo'n intens kwetsbare ervaring, dat er geen ruimte meer is voor andere prikkels
© Ben Houdijk

Mount Eerie was zo'n intens kwetsbare ervaring, dat er geen ruimte meer is voor andere prikkels

Concert (pop) - Mount Eerie op Le Guess Who?

Gisteravond was ik bij een van de mooiste concerten ooit. Helemaal onverwacht was dit niet, want ik vind A Crow Looked At Me de meest indrukwekkende plaat van het jaar. Verantwoordelijk voor de ervaringen die ik niet minder dan hartverscheurend kan benoemen is Phil Elverum. Hij maakt al jaren platen als Mount Eerie en eerder ook als the Microphones.

Wat maakte plaat en concert zo bijzonder? Laat ik bij de plaat beginnen. De elf liedjes gaan over de dood van zijn echtgenote Geneviève, in juli 2016. Ze overleed aan kanker, die nog geen jaar eerder bij haar geconstateerd was. Ze was ook de moeder van hun toen anderhalf jarige dochtertje.

Hoe om te gaan met zo'n verlies. Elverum is liedjesschrijver, en elf dagen na het overlijden schreef hij het eerste liedje. Er volgden er snel meer. Op 31 augustus nam hij er elf op 'in de kamer waar Geneviève overleed. Gebruik makend van haar gitaar, plectrum en versterker', zoals hij schrijft op de binnenhoes van A Crow Looked At Me.

Muisstil publiek hangt een uur lang aan Elverums lippen

Wat de liedjes om te beginnen zo indrukwekkend maakt is de directheid van de teksten.

Death is real.
Someone's there and then they're not
And it's not for singing about.
It's not for making into art.
When real death enters the house
All poetry is dumb

Zo begint Real Death, het eerste liedje, ook gisteravond in de Utrechtse Jacobikerk waar een onbeweeglijk, muisstil publiek een uur lang aan Elverums lippen hangt.

Te breekbaar

Bezoekers aan het Le Guess Who? festival moesten zich er speciaal van te voren voor aanmelden, vooral om de rumoer van in- en uitlopen te voorkomen. Het optreden van Mount Eerie zou daarvoor te breekbaar zijn, de concentratie te snel verstoord.

Lees verder onder de foto.

Als Elverum het altaar betreedt durft hij nauwelijks de kerk in te kijken. Hij pakt zijn akoestische gitaar en begint: 'Death is real...' In nog geen tweeënhalve minuut ben je naar een andere wereld getransporteerd. Het lijkt wel alsof de stem van Elverum nog intenser klinkt als op de plaat. Een zacht en teder, op z'n Paul Simons mooist. Ik moest vanwege de fluweelzachte toon ook even aan Nick Drake denken, maar Elverum zingspreek stijl staat echt op zichzelf.

Als het eerste liedje eindigt met de woorden 'I love you', valt er een stilte van een seconde die uren lijkt te duren. Even trekt Elverum zijn rechterwenkbrauw op, en kijkt hij naar zijn toehoorders. Die klappen hun handen rauw. Geen gejoel, gewoon klappen. En eigenlijk denk je: is dit wel gepast? Storen we hem niet te veel?

Eigenlijk denk je: is dit wel gepast? Storen we hem niet te veel?

Maar ook wij, luisteraars hebben onze emoties.

Our daughter is one and a half
You have been dead for eleven days

Zo begint Seaweed, het tweede liedje op de plaat. Ook zo'n openingsregel waarvan de rillingen over de rug lopen. Alleen al die eerste zinnen al.

Neem Swims:

I can't get the image out of my head
Of when I held you right there
And watched you die.

Zulke openingen komen hard binnen, ook in de Jacobikerk waar het Elverim lukt net zo verstaanbaar voor te dragen als op plaat. 

Bijna ontroerend ook hoe hij sommige net iets te lange zinnen toch in het strakke metrum van zijn liedjes weet te stoppen. Dat lijkt hem, waarschijnlijk door wat geoefend te hebben, beter af te gaan dan op de plaat.

Lees verder onder de foto.

Grote literatuur

Wat de liedjes zo aangrijpend maken is behalve het voor iedereen in te voelen leed en verdriet dat uit de liedjes spreekt, ook Elverums oog voor detail en de precisie van zijn formuleringen. Hij graaft diep in zijn herinneringen, deelt heel persoonlijk leed op het randje van dat je je afvraagt: wil of moet ik dat wel weten, maar geen moment voel je je een voyeur.

Grote literatuur kan dat, zoals Karl Over Knausgårds Mijn Strijd. Terwijl vorig jaar op een andere maar ook indrukwekkende manier Nick Cave het verdriet om de dood van zijn zoon trachtte bezweren op het fraaie album Skeleton Tree.

Elverum geeft de luisteraar aanreikingen hun eigen verdriet te bezweren

Elverum is veel minder poëtisch dan Cave. Zijn taal is zo klaar als een klontje en volkomen eenduidig. Maar daarom niet minder betoverend. Goed, helemaal ontsnappen aan metaforen kan ook Elverum niet.

Het laatste liedje op de plaat heet Crow. Ook hiervan is het begin prachtig:  

Sweet kid, what is this world we are giving you?
Smoldering and fascist with no mother.
Are you dreaming about a crow?

De dochter herkent haar moeder in de kraai, Elverum zelf meent in Seaweed haar terug te zien in de zonsondergang, die hij meemaakt als hij de as van zijn geliefde uitstrooit. Die as betekent niet zo veel meer voor hem:

But the truth is I don't think of that dust as you.
You are the sunset

Elverum pepert zijn verdriet niet in, hij geeft de luisteraar aanreikingen hun eigen verdriet (dat iedereen op zijn manier heeft) te bezweren. Dat is waarom je steeds naar zijn plaat teruggrijpt en dat is waarom zijn optreden zo'n louterende werking heeft.

Lees verder onder de foto.

Nieuw werk

En het mooie is, Elverum gaat door met het beschrijven van zijn gevoelens. Na de vertolking van zijn album zegt hij nog een paar nieuwe liedjes te gaan spelen. Die zijn opnieuw in de tweede persoon enkelvoud geschreven. Het is meteen duidelijk dat vrouw, kind en Elverum zelf ook in deze nieuwe liedjes centraal staan.

Maar de protagonist slaat een iets andere toon aan. Hij lijkt zich te beseffen dat het best raar is, alsmaar liedjes schrijven over Geneviève. Helemaal als hij daar nu ook nog mee de podia opgaat, wat hem in een nieuw liedje ook best verbaast.

Hij bekent dat het geven van zo'n concert een zeer 'intense ervaring' was. Ook voor ons

Er lijkt ook iets meer melodie en ritme in het nieuwe werk te sluipen de toon is wat minder droevig. Eigenlijk kan ik niet wachten tot dit nieuwe werk ook op plaat verschijnt. Om de muziek, maar ook omdat ik echt heel benieuwd ben hoe het Elverum en zijn dochtertje nu vergaat. Heeft hij zijn verdriet enigszins kunnen bezweren? Niet echt, zo lijkt het.

Als hij na een uur is uitgezongen bekent hij dat het geven van zo'n concert een zeer 'intense ervaring' was. Ook voor ons.

Slot

Nog een prachtig beeld tot slot. Het publiek veert op om Elverum een staande ovatie te geven. Elverum gaat op zijn knieën zitten, kijkt zijwaarts naar zijn gitaarkoffer en legt daar zonder dat hij op durft te kijken heel zorgvuldig zijn gitaar in. Of was het de gitaar van Genevève. Hij staat op en loopt zonder echt notie te hebben genomen van zijn gehoor het altaar af.  

Daar zitten we dan. Het programma van Le Guess Who? is in volle gang. Maar wil ik eigenlijk nog wel wat horen? Sommige concertervaringen zijn zo intens, dat er voorlopig geen ruimte is voor nieuwe prikkels en emoties. Mount Eerie in de Jacobikerk was zo'n ervaring.


Alles wat je over Le Guess Who? moet weten vind je hier

Het jaarlijkse popfestival Le Guess Who? is losgebarsten in Utrecht. Lees hier onze beste stukken over het festival, met onder meer aanraders, recensies en interviews met artiesten.