Uit eten

In deze sandwichfabriek worden meer dan een miljoen boterhammen per week gesmeerd

Sandwichfabriek Qizini in Losser. Beeld Els Zweerink
Sandwichfabriek Qizini in Losser.Beeld Els Zweerink

Koopt u wel eens een kant-en-klare sandwich of wrap, voor onderweg of tussen de middag? Dikke kans dat hij is gesmeerd in deze Twentse fabriek.

Hiske Versprille

Qizini is een sandwichfabrikant. Bij de fabrieken in Losser en Alphen aan den Rijn worden dagelijks zo’n 175 duizend sandwiches, broodjes, panini’s en wraps gesmeerd en verpakt

Deze draagbare lunches gaan naar Nederlandse, Duitse, Belgische en Scandinavische supermarkten, kantines, tankstations en to-go-winkels.

Het is de uithuizige lunch van de hongerige mens: de ‘dichtgevouwen-koolhydraat-met-iets-erop’. De sushi, de taco, de gevulde pannekoek, de pizza, de sandwich, het pasteitje, de samosa - allemaal in essentie draagbaar, simpel, voedzaam en met de hand te eten. Het koolhydraat is als het ware bord, bestek en servet in één, de meestal eiwitrijke vulling valt er niet uit en is bovendien eenvoudig aan seizoen, situatie en portemonnee aan te passen.

Graaf van Sandwich

Hoewel mensen dus waarschijnlijk al ‘broodjes-iets’ aten sinds het brood is uitgevonden, hebben we de naam van de dun- en schuingesneden dubbele boterham aan een specifiek persoon te danken. John Montagu, in de 18de eeuw graaf van een Engelse handelsplaats met de naam Sandwich, was gameverslaafde avant la lettre. Zodanig werd hij opgeslokt door zijn dagenlange kaartspelletjes dat hij geen tijd meer nam om te eten, en zijn omgeving zich zorgen begon te maken over zijn gezondheid. De kok serveerde hem daarom dunne, rijkelijk belegde boterhammetjes, die hij met zijn handen kon eten zonder op te kijken. De broodjes van de graaf werden een trend, en de sandwich was geboren.

Was de belegde boterham lang bij uitstek een thuisbereiding - iets dat je smeert aan de ontbijttafel en eventueel in een trommeltje meeneemt voor de lunch - tegenwoordig is er bijna geen winkel, tankstation, kantine of to-go-horecazaak die ze niet kant en klaar aanbiedt, vaak in handige plastic driehoeksverpakking. Nog altijd eet driekwart van de Nederlanders dagelijks brood bij de lunch, en dat brood is steeds minder vaak van huis meegenomen. Maar als we zelf onze boterhammen niet meer smeren, en onze moeders ook niet meer, wie doet het dan wel?

Midden in de bosrijke omgeving van Losser, in Twente staat de fabriek van sandwichmaker Qizini, een bedrijf dat lang geleden werd gestart bij de naastgelegen saladefabrikant Johma, maar daar inmiddels al jaren niks meer mee te maken heeft. De Qizini-groep, inmiddels in handen van het Duitse bedrijf Natsu, heeft ook nog een vestiging in Alphen aan den Rijn en smeert wekelijks meer dan een miljoen sandwiches, wraps, broodjes en panini’s die op allerlei plekken worden verkocht. Ceo Daniel Kriener-Plump ontvangt ons in de vergaderruimte achter in de kantine. ‘Het zijn rare tijden natuurlijk’, zegt hij. ‘Aan de ene kant werken mensen meer thuis, dus kopen ze minder onderweg. Maar de verkoop bij supermarkten en dergelijke ligt juist weer hoger dan anders. Een groter probleem is het vinden van personeel en de stijgende kosten van ingrediënten en verpakkingsmateriaal. Maar we kijken positief naar de toekomst.’

Sandwichfabriek Qizini in Losser. Beeld Els Zweerink
Sandwichfabriek Qizini in Losser.Beeld Els Zweerink

Machines kunnen maar één ding

De fabriek in Losser heeft elf productielijnen voor broodjes, sandwiches en wraps. Kriener-Plump: ‘Wat bezoekers zich vaak niet realiseren is dat wij echt nog veel met de hand doen. We gebruiken een mix van mensen en machines, want mensen zijn duur, maar machines kunnen maar één ding. Omdat we vele malen per dag moeten wisselen naar ander brood of ander beleg is die inflexibiliteit onhandig, terwijl we mensen voor allerlei taakjes kunnen inzetten: iemand die nu wraps staat te rollen, kan straks kaas leggen.’ Vandaag zijn er ongeveer honderdvijftig mensen aan het werk, de helft is in dienst en de andere helft uitzendkracht.

Harry Boerrigter is productieleider en werkt al 21 jaar in de fabriek. ‘Aan het begin hadden we drie lijntjes en stonden we duizenden broodjes ham en duizenden broodjes kaas te smeren’, zegt hij. ‘Dat is nu wel anders.’ In de fabriek hangt aan de muur voor elke productielijn welke bestellingen er vandaag moeten worden gemaakt: eerst bruinbrood met zalm en kruidenkaas, dan spinaziewraps met kip tandoori, daarna baguettes met ei en bacon en ten slotte broodjes hummus en gegrilde groenten. Per product is er een receptuurkaart met alle informatie en een handige boterhamplattegrond: mayonaise eerst, dan het ei, de bacon en de sla. Boerrigter: ‘Kijk: bij deze lijn wisselen we vandaag wel vijftien keer, en tussendoor moet alles worden schoongemaakt.’ Het personeel is ingepakt alsof het hartchirurgie betreft, want bij dit soort verse producten is bacteriegroei is de grootste vijand. De broodjes worden deels in karton verpakt en deels in plastic: in de plastic verpakking wordt koolstofdioxide gespoten die bacteriën en oxidatie tegengaat. Boerrigter: ‘Precies hetzelfde broodje is in gasverpakking vaak wel tien dagen langer houdbaar dan zonder - mits het gekoeld bewaard wordt. Alles moet steeds koud worden bewaard.’

Eierlift

Ook op de werkvloer is het daarom koud, de machines maken herrie en de lopende banden ratelen. Langs de sandwich-met-zalmlijn staat een enorme trechter met kruidenkaas, achter een andere trechter waarin een werknemer voortdurend nieuwe broden legt. Twee dames verdelen de kruidenkaas, verderop doen twee mannen er met een ijslepel zalm op, die even later door een werknemer over alle hoeken wordt verdeeld. Iemand anders draait de dubbele boterhammen een kwartslag, waarna ze door de snijmachine naar de inpak gaan. Een reusachtige eierlift brengt hardgekookte eieren tot boven de band, waar ze worden gesneden en op een boterham vallen waar de mayonaise al op is gespoten. Soms spuit de machine het verkeerd, tussen twee boterhammen in. Boerrigter: ‘Kijk, dat zou een mens nooit doen. De machine heeft een oogje, en er is laaghangende zon, dan denkt-ie dat er een boterham ligt en spuit de saus op de band.’

Op vijf van de elf productielijnen worden wraps gemaakt: perfecte cirkels van plooibaar platbrood worden bespoten met een zetmeellijm, uit een trechter komt er kip tandoori op, iemand legt er sla bij en iemand anders rolt ze strak op. In tegenstelling tot de sandwich is de wrap pas kort in Nederland. De afgeleide van de Mexicaanse burrito ontstond in de jaren negentig in Californië. Boerrigter: ‘Toen ik hier begon maakten we nog geen wraps, nu is het bijna de helft van onze productie. Zo’n wrap komt net wat substantiëler over dan een sandwich - meer een complete lunch - en je kunt ‘m als het moet al lopende opeten zonder dat er iets uit valt.’

Sandwichfabriek Qizini in Losser. Beeld Els Zweerink
Sandwichfabriek Qizini in Losser.Beeld Els Zweerink

Vleesloze broodjes

Tussen de 25 en 35 procent van de productie blijft in Nederland, de rest is voor Duitsland, Denemarken en België. Boerrigter: ‘Je ziet op de boterhammen duidelijk verschil in eetcultuur. Hollanders willen niet te veel gekkigheid en ook niet al te veel sterke smaken. Duitsers eten gigantische hoeveelheden saus op hun brood. De Belgische broodjes zijn het meest luxe: Belgen willen bijzonders: luxe kaas, véél sla, veel smaak en pit. Op een Belgisch broodje ei gaat altijd een heel ei, en soms wel vier plakken spek. Hoewel we ook steeds meer vlees- loze broodjes maken.’

Ook ceo Kriener- Plump ziet veranderingen: ‘Er wordt sowieso veel minder varken gegeten dan vroeger, en meer kip en vegetarisch. We hebben nu ook veganistische kipvervanger die echt heel goed is, bijvoorbeeld met teriyakisaus of in een wrap met ceasar salad.’ En het broodje pindakaas? ‘Nee, naar dat soort dingen is weinig vraag. Dat kunnen mensen thuis zo gemakkelijk zelf: een broodje van ons moet echt iets extra’s hebben dat mensen thuis niet kunnen maken. Het moet z’n geld waard zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden