Nieuws

Schaakkampioen Lucas van Foreest ziet af van NK schaken en strijdt buiten het bord voor niet-gevaccineerde topsporters

Hij is een van de eigenzinnigste schakers en regerend kampioen, maar zonder coronapas of test is Lucas van Foreest niet welkom op het NK schaken in Hoogeveen. Het kort geding dat hij met vijf andere schakers tegen de bond en de gemeente had aangespannen, verloor hij. ‘Het gaat niet alleen om mij. Ik wil opkomen voor andere sporters die niet gevaccineerd zijn.’

Lucas van Foreest kijkt zijn tegenstander indringend aan tijdens een partij op Tata Steel Chess 2019 in Wijk aan Zee.
 Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Lucas van Foreest kijkt zijn tegenstander indringend aan tijdens een partij op Tata Steel Chess 2019 in Wijk aan Zee.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Misschien is Lucas van Foreest wel de eigenzinnigste uit de Groningse schaakfamilie met zes kinderen, van wie Jorden dit jaar doorbrak als winnaar van Tata Steel Chess en Machteld bij de vrouwen naam maakt. Verwonderd keek Jeroen van den Berg, toernooidirecteur in Wijk aan Zee, toe hoe Lucas van Foreest zich op een andere hobby stortte. ‘Een sterke Nederlandse grootmeester vindt armpje drukken momenteel interessanter dan schaken, dan weet je meteen wat voor bijzonder karakter Lucas heeft.’

Tijdens het EK in Reykjavik zat een Nederlandse schaker met armen als boomstammen achter het bord, zegt Van den Berg. ‘Lucas heeft zich er helemaal in vastgebeten, paste zijn voeding aan en deed aan krachttraining. Hij wil uitblinken in armpje drukken, dat is Lucas van Foreest. Zijn broer is bedachtzamer.’

En dus durft Lucas van Foreest ook tegen de stroom in te roeien. Tijdens het NK schaken dat vrijdag begint in Hoogeveen moeten deelnemers hun coronapas tonen, omdat de gemeente Hoogeveen het toernooi als een evenement beschouwt. Ongevaccineerde deelnemers als titelverdediger Van Foreest dienen zich dagelijks te laten testen. Hij pikte het niet en stapte met zus Machteld en nog vier deelnemers naar de rechter, die de schaakbond KNSB en de gemeente Hoogeveen woensdag in het gelijk stelde.

Principële kwestie

Het is een principiële kwestie, aldus Van Foreest. Om te sporten heb je geen coronapas nodig. ‘Dat is ook vastgelegd in het protocol van sportkoepel NOCNSF.’ Hij noemt het unfair dat de gemeente Hoogeveen andere regels hanteert voor het NK schaken in het stadhuis. ‘Nu sluit je dus meerdere deelnemers uit van het NK, terwijl ze vrij toegang zouden moeten hebben.’ De rechter oordeelde anders.

Er is ook een praktisch bezwaar, stelt Van Foreest. Zonder coronacheck dient hij zich dagelijks te testen om toegang te krijgen tot de speelzaal. ‘Die test is 24 uur geldig, het betekent dat ik me voor acht knock-out ronden bij het NK acht keer moet laten testen. Maar wanneer? Een schaakpartij kan zes uur duren, ik weet nooit wanneer ik me kan laten testen. En wanneer komt het resultaat? Die zorgen hoor je niet te hebben tijdens een belangrijk toernooi.’

Markante figuur

Grootmeester Loek van Wely, toernooidirecteur in Hoogeveen, noemt de kampioen van 2019 ‘een slimme, maar ook aparte jongen’. Onconventioneel, een markant figuur in de schaakwereld. ‘Deze actie past ook wel bij Lucas, hij probeert op zijn manier de aandacht op zich te vestigen. Al vraag ik me weleens af of het meer om de aandacht gaat dan om het punt dat hij wil maken.’

Als senator in de Eerste Kamer verhuisde Van Wely van Forum voor Democratie naar de Fractie-Nanninga. Ook hij zegt zijn bedenkingen te hebben tegen de coronapas, maar de motieven van Van Foreest probeert hij niet eens te begrijpen. ‘Lucas kwam met vage verhalen, waarom hij zich niet liet vaccineren. Op een gegeven moment was ik de draad kwijt.’

Van Foreest wil niet toelichten, waarom hij een vaccin heeft geweigerd. ‘Ik constateer dat wel degelijk vaccinatiedwang bestaat in de maatschappij.’ Hij zegt ‘verbaasd’ te zijn dat de schaakbond en de gemeente Hoogeveen zich niet coulanter tonen.

Elite van de schaaksport

In 2019 trad Lucas van Foreest (20) eindelijk uit de schaduw van zijn twee jaar oudere broer Jorden door hem in de beslissende tiebreak van de NK-finale te verslaan. In De Gelderlander kondigde Lucas aan dat hij ‘net zo goed wilde worden als Magnus Carlsen’.

Maar de Noorse wereldkampioen wankelde in 2020 bij Tata Steel Chess juist tegen Jorden van Foreest, die in januari in Wijk aan Zee zijn grootste triomf behaalde door het ‘Wimbledon van de schaaksport’ te winnen. Jorden versloeg in de barrage zijn hoger aangeschreven landgenoot Anish Giri, sindsdien behoort hij volgens Lucas tot ‘de elite van de schaaksport’.

Lucas heeft zijn ambities noodgedwongen bijgesteld. De pandemie heeft het klassieke schaken anderhalf jaar lamgelegd. En voor de lucratieve onlinetoernooien werd alleen zijn broer uitgenodigd. ‘Jorden is de profschaker in de familie, hij is een stuk beter dan ik. Ik heb ook andere interesses.’

Lucas is weer terug in de schaduw van Jorden, zegt Van Wely. ‘Het was vroeger anders, maar Jorden heeft zijn naam gevestigd. Lucas is niet alleen met schaken bezig. Om het toernooi in Wijk aan Zee te winnen moet je een eendimensionaal leven leiden. Elk jaar dat je op die leeftijd niet volledig aan het schaken wijdt, is een verloren jaar. Het is niet dodelijk, maar bepaalt wel je toekomst.’

Statement

Van Foreest hoopte met de rechtszaak een statement te maken. ‘Het gaat niet alleen om mij. Ik wil opkomen voor andere sporters die niet gevaccineerd zijn. De coronapas zorgt voor een oneerlijk speelveld. Mijn principes tellen nu zwaarder dan het verdedigen van mijn titel.’ Hij aanvaardt de consequenties van zijn nederlaag in de Haarlemse rechtbank en trekt zich terug voor het NK.

Van Foreest hoeft zich niet te verontschuldigen, zegt Van Wely. ‘Ik had Lucas er graag bij gehad, hij is immers titelhouder. Maar hij is niemand iets verschuldigd.’

Van den Berg, toernooidirecteur Tata Steel Chess, betreurt dat het zover moest komen. ‘Ik wil Lucas van Foreest geen wappie noemen, ik houd niet van die term. De keuze om zich niet te laten vaccineren typeert zijn eigenzinnigheid. Het is jammer dat de regerend kampioen ontbreekt, nu verliest de gehele Nederlandse schaaksport.’

3x Lucas van Foreest

In 2017 verscheen de VPRO-documentaire over het gezin Van Foreest, waarin vader Nicky en moeder Sheila Timp uitlegden waarom ze hun kinderen tot hun 14de zelf onderwijs hadden gegeven. School was in hun ogen een gevangenis. Lucas van Foreest, in 2019 in De Gelderlander: ‘Onderwijs nivelleert. Als je jezelf wil specialiseren, is school een blok aan het been.’

Lucas van Foreest trad met broer Jorden en zus Machteld in de voetsporen van hun illustere overgrootouders Dirk en Arnold van Foreest, die de schaaktitels verdeelden tussen 1885 en 1893. Maar het zakenleven trekt, hij zegt zich onder meer op ‘investeringen’ te richten. ‘Schaken is niet mijn baan.’

Bij de Winterspelen in Beijing in 2022 is het voor ongevaccineerde sporters nagenoeg onmogelijk om deel te nemen. Ze moeten alleen al vier weken in quarantaine. Lucas van Foreest: ‘Ook daarom hebben we een kort geding aangespannen. Dit zou niet mogen gebeuren. Sport moet toegankelijk zijn voor iedereen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden