100 jaar Volkskrant

Na de moord op ‘negerleider’ King nam de Volkskrant Amerika de maat

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Deze week: na de moord op Martin Luther King.

De Volkskrant van 6 april 1968 Beeld de Volkskrant
De Volkskrant van 6 april 1968Beeld de Volkskrant

Wat in april 1968 nog was bedoeld als een huldebetoon aan Martin Luther King, zou nu vermoedelijk als racisme worden ervaren. ‘Neger wat zing je mooi, neger wat swing je mooi’, dichtte een lezer van de Volkskrant op de brievenpagina, daags na de moord op de zwarte burgerrechtenactivist. En hij vervolgde: ‘Is jouw ziel niet even blank?’ De gelegenheidsdichter zal verbazing noch verontwaardiging hebben gewekt. Want zijn woordkeus strookte met die van de Volkskrant en andere media.

Op vrijdag 5 april moesten de lezers het nog doen met de mededeling dat ‘de negerleider’ de avond tevoren in een hotel in Memphis, Tennessee, was neergeschoten en naar een ziekenhuis was overgebracht. Op 6 april, twee dagen na de moordaanslag, werd het drama dat zich in de Verenigde Staten had voltrokken in zijn volle omvang zichtbaar. Niet alleen was King met een Remington geweer kaliber 30.06 vanaf een afstand van zeventig meter om het leven gebracht door een voortvluchtige ‘blanke man tussen de 26 en 32 jaar met peper- en zoutkleurig haar’, de aanslag had ook geleid tot ernstige ongeregeldheden in meerdere Amerikaanse steden. Na twee ‘lange hete zomers’ met rassenonlusten en anti-oorlogsprotesten, zou de zomer van 1968 weleens ongekend gewelddadig kunnen worden.

Ongeduld

In de berichtgeving streden die twee elementen – verslagenheid over de dood van King en zorgen over het geweld op straat – met elkaar om voorrang. President Lyndon Johnson maande tot kalmte en stelde nieuwe burgerrechtswetten in het vooruitzicht. Hij noemde King ‘een leider van zijn volk, een leraar voor alle volkeren.’ Maar de geweldloosheid waarvan Martin Luther King de belichaming was, was al enige tijd uit de mode geraakt, stelde de Volkskrant vast. Zwarte lijdzaamheid had plaatsgemaakt voor zwart ongeduld, dat was aangewakkerd door radicale burgerrechtenactivisten als Stokely Carmichael en wijlen Malcolm X. De commentator van de Volkskrant twijfelde over ‘de genadevolle werking van beschaving en vooruitgang. De deugden van rechtschapenheid, liefde voor de medemens, onbevangenheid en moed worden in onze wereld, en speciaal in de Amerikaanse, slecht beloond.’

De auteur bediende zich niet alleen van een idioom dat nog steeds een beetje katholiek aandeed, hij liet tevens blijken de VS niet langer als gidsland te beschouwen. De moord op King kwam voort uit de ‘Bonanza-mentaliteit die nog altijd wakker is tussen New York en San Francisco, en die vooral grimmige vormen aanneemt in de zuidelijke staten.’ Hij leek te veronderstellen dat het menselijk tekort meer een Amerikaans dan een Europees probleem was. ‘De ontwapening van de Amerikaanse burger is wel een eerste vereiste maar lost het probleem van het eeuwig dreigende geweld niet op. De Amerikaanse samenleving zal dan pas veiliger worden, wanneer haar mentaliteit verandert.’

Anders dan in de VS, verliep de herdenking van Martin Luther King in Nederland dan ook vreedzaam en sereen. De verwijdering door de politie van een rouwkrans voor King bij het Nationaal Monument op de Dam vormde een betreurenswaardige uitzondering. In de Amsterdamse gemeenteraad stelde de PSP er vragen over.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden