tv-recensiearno haijtema

Frans Bromet maakte een welverdiende ode aan een ‘strijder voor waarheid en recht’

null Beeld

De door programmamaker Frans Bromet geportretteerde klokkenluider Frits Veerman deed me aanvankelijk denken aan Walter Vedder, de tragische protagonist in Thomas Rosenbooms noodlotroman Publieke werken. Vedder, woningeigenaar in hartje Amsterdam, wordt geconfronteerd met de bouwplannen voor het (huidige) Victoriahotel, juist op zijn kavel. In plaats van erin te berusten en net als de omwonenden zijn eigendom te cashen, gaat de eigenheimer de strijd aan met het grootkapitaal. De eerste stap richting afgrond.

Marrie en Frits Veerman in de woonkamer. Uit de docu ‘In de ban van de bom’ van Frans Bromet. Beeld KRONCRV/2Doc
Marrie en Frits Veerman in de woonkamer. Uit de docu ‘In de ban van de bom’ van Frans Bromet.Beeld KRONCRV/2Doc

In Bromets dinsdag uitgezonden docu In de ban van de bom is het Veerman die een exercitie onderneemt om gerehabiliteerd te worden. In de jaren zeventig is hij weggewerkt bij het technologiebedrijf FDO (onderdeel van Stork), dat ultracentrifuges ontwikkelde. Het zijn hitech apparaten voor uraniumverrijking ten behoeve van atoombommen. Veerman ontdekte hoe zijn collega, de Pakistaan Abdul Khan, ultrageheime ontwerptekeningen van de centrifuges ontvreemdde. Verontrust meldde hij de spionage aan zijn meerderen.

Veerman raakte verzeild in een situatie waarvoor het woord kafkaiaans is uitgevonden. Zijn alarm werd genegeerd, hij werd weggewerkt uit het FDO-lab en toen hij terugkwam van zijn huwelijksreis lag de ontslagbrief op de mat. Khan vertrok na een aangekondigde vakantie met de noorderzon. Hij groeide hij tot een volksheld: dankzij zijn spionage verkreeg Pakistan in 1998 de atoombom, in strijd met alle internationale verdragen.

Voor zijn ogen heeft Veerman de potentiële catastrofe zien ontkiemen. Want de met dank aan Khan vergaarde kennis over het massavernietigingswapen is via Pakistan verspreid naar Iran en Noord-Korea. Ook de Taliban hebben interesse.

Uit Bromets reconstructie blijkt tamelijk overtuigend dat Veerman was gestuit op een clandestiene, door de VS geïnstigeerde operatie waarbij Khans spionage slechts onderdeel was van machinaties om Pakistan aan de atoombom te helpen – cynisch geopolitiek belang. Een te grote zaak voor de kleine Veerman, die, een beetje naïef misschien, dacht als enige betrokkene, anders dan de geheime diensten en Stork, te doorgronden welke hellebaard Khan in Pakistan smeedde.

Veerman verkleinde het onbevattelijke wereldprobleem tot hanteerbare proporties: het onrecht dat hém als klokkenluider is aangedaan. Bromet toont hem in zijn bescheiden rijtjeswoning. Lange rijen ordners op de plank, computerbestanden met back-ups in viervoud, voor het geval dat. Zenuwachtig bespreekt hij zijn zaak met een advocaat. Kalmpjes en onaangedaan, en met eindeloos geduld pleit hij bij de rechtbank voor vrijgave van zijn dossiers door de geheime diensten. Schíjnbaar onaangedaan, zijn vrouw noemt hem ‘een binnenvetter’.

Ongebroken is Veermans geloof in de rechtsstaat. ‘Ik ben een beetje vasthoudend.’ Zijn vrouw schudt zachtjes het hoofd: ‘Dit gaat de doofpot in.’ Als Frits na een dag strijd thuiskomt, gaat hij een uurtje gestrekt op de vloer in de woonkamer en valt in een diepe slaap.

Bromet draagt zijn docu op aan ‘de strijder voor waarheid en recht’ die Veerman, eind februari aan een hartaanval gestorven, was. Een man die behalve Bromets eerbetoon een roman, nee een opera verdient.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden