Nieuws

Drama voor Arib: Vera Bergkamp is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer

D66-Kamerlid Vera Bergkamp is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Woensdagavond versloeg zij hoogst verrassend al in één ronde haar tegenkandidaten, PVV-Kamerlid Martin Bosma en zittend Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA).

Bergkamp (rechtsboven) kreeg 74 van de 139 uitgebrachte geldige stemmen. Arib (midden) kreeg er slechts 38. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Bergkamp (rechtsboven) kreeg 74 van de 139 uitgebrachte geldige stemmen. Arib (midden) kreeg er slechts 38.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

PVV’er Martin Bosma kreeg 27 van de 139 uitgebrachte geldige stemmen. Voor hem zal dat geen verrassing zijn geweest. Het was de tweede keer dat hij kansloos verloor. Hoewel een groot deel van de Tweede Kamer in hem de beste technisch voorzitter van debatten ziet, wil een minstens even groot deel geen PVV’er als uithangbord van de volksvertegenwoordiging.

Voor Arib, PvdA-Kamerlid sinds 1998, ontaardde de verkiezing in een persoonlijk drama. Zij kreeg slechts 38 stemmen en blijkt dus niet erg populair meer onder haar ambtsgenoten. Arib was bij de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart nummer twee op de lijst van de PvdA, vooral in de hoop op verlenging van haar voorzitterschap. In de Kamer wordt zij door veel leden gewaardeerd om de ontspannen manier waarop zij de debatten voorzit – na het aftreden van haar voorganger Anouchka van Miltenburg in 2015 werd Arib ervaren als een verademing – maar er was in het afgelopen jaar binnenskamers ook toenemende kritiek te horen op hoe zij de Kamer als organisatie leidt.

Opzetje

De kandidatuur van Bergkamp werd dinsdag door de PVV en de PvdA in een kwade reuk gezet, nadat D66-leider Kaag in de Kamer had erkend dat zij Bergkamps kandidatuur in het paasweekend had besproken met VVD-leider Rutte. Bergkamps sollicitatiebrief aan de Kamer kwam pas de dag daarna. Aangezien Rutte op dit moment is verwikkeld in een poging om de sympathie van Kaag terug te winnen, maakten PVV-leider Wilders en PvdA-leider Ploumen duidelijk dat zij een opzetje vermoedden. Bergkamp zelf bezwoer woensdag in het debat over het Kamervoorzitterschap dat daarvan geen sprake is geweest. ‘In mijn leven heb ik alles op eigen kracht gedaan. En nu weer.’ Maar na de stemming hekelde Wilders opnieuw de door hem vermoede afspraak tussen VVD en D66.

Gezien de stemverhouding heeft in elk geval een groot deel van de fracties van D66, VVD en CDA voor Bergkamp gestemd. Bij deze drie partijen heerste het afgelopen jaar grote onvrede over het optreden van Arib. Dat ging onder meer over haar harde eis dat Kamerleden gedurende de coronacrisis naar Den Haag moesten komen om het quorum te halen, het minimaal aantal Kamerleden dat nodig is voor een rechtsgeldig debat. ‘We maken hier geen gebruik van de digitale mogelijkheden die er tegenwoordig zijn. Waarom kan het in de Eerste Kamer wel anders georganiseerd worden, maar hier niet?', aldus VVD-Kamerlid Aukje de Vries woensdag in haar ondervraging van de toen nog zittende voorzitter. Arib zelf meent dat de Grondwet stelt dat het quorum alleen gehaald wordt door fysiek aanwezig te zijn. De voorzitter van de Eerste Kamer, VVD’er Jan Anthonie Bruijn, denkt hier anders over en vindt een ‘digitaal quorum’ afdoende.

Een tweede grief werd niet genoemd, maar speelt wel degelijk een rol. Dan gaat het om hoofdelijke stemmingen, waarbij elk Kamerlid zelf stemt. Met het oog op de coronacrisis is de ‘herenafspraak’ gemaakt dat zo’n stemming niet meteen na de aanvraag wordt gehouden maar later, zodat alle Kamerleden aanwezig kunnen zijn. Afgelopen zomer vroeg Geert Wilders tijdens een debat in het zomerreces om een hoofdelijke stemming over de salarissen in de zorg, niet dagen later maar meteen. Arib stond dat toe. Daarop verlieten Kamerleden van de coalitiepartijen de Kamer, waardoor de stemming niet kon doorgaan – het quorum werd niet gehaald.

Wilders en de linkse oppositie hekelden VVD, CDA, D66 en CU wekenlang omdat zij ‘in gestrekte draf’ het parlement waren ontvlucht. De coalitiepartijen van hun kant waren binnenskamers furieus omdat Arib de stemming had willen laten doorgaan. Arib zelf wees op de Grondwet, die elk Kamerlid het recht geeft elk moment een hoofdelijke stemming te vragen.

Rekening vereffenen

Het lijkt erop dat de demissionaire coalitiepartijen deze rekening nu met Arib hebben vereffend. Hoe de Kamerleden precies gestemd hebben, is niet te achterhalen. Over het voorzitterschap wordt hoofdelijk en in het geheim gestemd. Zelfs als een fractievoorzitter het wil, kunnen aan individuele Kamerleden dus geen dwingende opdrachten worden verstrekt.

Met Vera Bergkamp, Kamerlid sinds 2012, krijgt de Tweede Kamer een voorzitter die zich binnen en buiten de Kamer al jaren hard maakt voor de rechten van minderheden. Zij is het kind van een Marokkaanse vader en een autochtoon Nederlandse moeder, geboren en getogen in Amsterdam. Op haar 20ste heeft zij de familienaam van haar moeder aangenomen omdat de achternaam van haar vader ‘ingewikkeld’ was ‘om uit te spreken en te schrijven’.

Waar Arib zich op haar Marokkaanse achtergrond laat voorstaan, doet Bergkamp dat helemaal niet. Zij profileert zich als oud-voorzitter van het COC veel liever als pleitbezorger voor de rechten van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders. In de Kamer maakte zij zich sterk voor de legalisering van wiet. Het wetsvoorstel dat een experiment daarmee mogelijk maakt, staat op haar naam.

Tijdens het sollicitatiedebat kondigde Bergkamp alvast een goed voornemen aan: ‘Een slechte eigenschap is dat ik niet zo goed ben in namen. Ik onthoud gezichten, maar in namen moet ik echt getraind en geoefend worden. Dat wordt dus nog wat met het stemmen, als het zover komt. Daar ga ik echt flink mee oefenen.’

DE MACHT VAN DE VOORZITTER IS VOORAL INFORMEEL

Het voorzitterschap van de Tweede Kamer is in Nederland, anders dan in veel andere landen, geen functie die veel formele macht met zich meebrengt. De voorzitter heeft niet meer wetgevende of controlerende bevoegdheden dan de andere 149 Kamerleden.

De voorzitter blijft ook gewoon lid van de fractie waarvoor hij of zij bij de verkiezingen is gekozen, neemt deel aan de vergaderingen van die fractie en stemt doorgaans hetzelfde als die fractie.

Een goede voorzitter kan wel veel informele macht uitoefenen. Hoewel een voorzitter weinig op eigen initiatief kan beslissen, heeft hij of zij wel veel invloed op de agenda van de Kamer: in welke volgorde komen onderwerpen aan bod, hoeveel ruimte krijgt de oppositie, hoe soepel wordt omgesprongen met bewindslieden die geen duidelijke antwoorden geven?

Ook is de voorzitter de belangrijkste vertegenwoordiger van de Kamer naar buiten toe, zowel in de media als bij officiële nationale gelegenheden zoals de dodenherdenking op 4 mei. Ook heeft de voorzitter een coördinerende rol namens de Kamer tijdens kabinetsformaties.

Een groot deel van het voorzitterswerk voltrekt zich achter de schermen. Samen met het presidium vormt de voorzitter het dagelijks bestuur van de Kamer. Hij of zij werkt nauw samen met de griffier, die leiding geeft aan het personeel van de Kamer. Zeker als er belangrijke veranderingen op stapel staan, zoals de aanstaande renovatie en tijdelijke verhuizing, wint dat deel van de functie aan belang.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden