Zzp'ers verdienen steeds meer, maar verzekeren en pensioen opbouwen blijft te duur

Een grote enquête brengt in kaart waarom veel zzp'ers niet ingedekt zijn tegen arbeidsongeschiktheid. Te duur, vinden de meesten. Maar ze hebben een alternatief: het broodfonds.

Beeld anp

Ook al zijn ze meer gaan verdienen, steeds minder zzp'ers verzekeren zich tegen arbeidsongeschiktheid. Slechts 20 procent van de ongeveer 900 duizend kleine zelfstandigen heeft zich financieel ingedekt tegen langdurig of volledig ziekteverzuim. De onverzekerden geven als belangrijkste reden dat het te duur is. Iets soortgelijks geldt voor het opbouwen van een pensioen. Ruim een kwart van de zzp'ers doet daar niet aan omdat ze dit niet kunnen betalen.

Dat blijkt uit een tweejaarlijkse enquête onder ruim zesduizend zzp'ers uitgevoerd door TNO en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daaruit blijkt ook dat de zzp'ers meeprofiteren van het economisch herstel. Bijna de helft (47 procent) zegt dat hun financiële positie dit jaar goed tot zeer goed is. Dat was in 2015, tegen het einde van de crisis, nog 43 procent. 'Juist die verbeterde financiële positie maakt het des te opmerkelijker dat steeds minder zzp'ers een arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben', zegt onderzoeker Wouter van der Torre van TNO.

Zzp'ers die langdurig ziek of arbeidsongeschikt worden, vervallen uiteindelijk tot de bijstand als ze geen verzekering of spaargeld hebben waarop ze kunnen terugvallen. 'Gewone' werknemers krijgen een (hogere) arbeidsongeschiktheidsuitkering; vaak 70 tot 80 procent van het salaris.

De discussie over de kwetsbare positie van zzp'ers rond arbeidsongeschiktheid, die vaak een gevolg is van domme pech, is opgelaaid door het groeiend aantal zelfstandigen dat werkt zonder dat zij onder het sociale stelsel vallen. In de politiek tekent zich langzaam maar zeker een meerderheid af om de zzp'ers te verplichten een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Dat stuit op weerstand bij zzp-organisaties, die stellen dat een echte zzp'er voor zichzelf kan zorgen.

Vrijstellingen

De onderlinge verschillen binnen de groep van 900 duizend zzp'ers zijn groot. Er zijn er die als ict'er of dagvoorzitter op congressen met gemak meer verdienen dan een minister. Maar er zijn ook zzp'ers in de bouw, zorg, media en de cultuursector die moeten buffelen om het hoofd boven water te houden.

Uit eerder onderzoek van het CBS bleek dat vier op de tien zzp'ers dankzij de zelfstandigenaftrek en mkb-vrijstellingen in 2014 geen belasting betaalden over de eerste 24 duizend euro die ze omzetten. Zij kunnen wel een beroep doen op allerlei toeslagen en eventueel bijstand als ze door het bestaansminimum zakken. En na hun 67ste krijgen ze de grotendeels uit belasting betaalde AOW.

Het is al lang bekend dat er veel zzp'ers zijn die weinig verdienen, zegt hoogleraar arbeidsmarkt Joop Schippers van de Universiteit van Utrecht. 'We blijven er maar vanuit gaan dat zzp'ers economisch zelfstandig zijn terwijl we heel goed weten dat dit voor velen niet zo is. De groep is divers en dat maakt één oplossing lastig. Door zzp'ers in te schakelen verleggen werkgevers een deel van hun risico's. Wat is er tegen om werkgevers daar dan ook extra voor te laten betalen? Het inhuren van uitzendkrachten is ook duurder dan het in dienst hebben van vast personeel.'

Zwaarte van het beroep

Uit het TNO-CBS-onderzoek blijkt dat van de onverzekerde zzp'ers 70 procent een verzekering te duur vindt. Bijna een kwart van alle onverzekerden, vooral 55-plussers, zeggen dat ze het financiële risico zelf kunnen opvangen. Eenvijfde, overwegend vrouwelijke zzp'ers, kunnen terugvallen op het inkomen van hun partner. Bijna 15 procent vertrouwt de verzekeraars niet, onder zzp'ers in de bouw is dat zelfs 25 procent.

Juist de bouw, met zware en riskante beroepen als stukadoor en dakdekker, was vijf jaar geleden met 70 procent koploper bij verzekeringen tegen arbeidsongeschiktheid. 'Dat is met 40 procent nu bijna gehalveerd', zegt Charles Verhoef van Zelfstandigen Bouw. 'Verzekeraars hebben de voorwaarden verslechterd en de premies verhoogd. Afhankelijk van leeftijd en zwaarte van het beroep ligt de premie inmiddels tussen de 600 en 1.000 euro per maand. Dat is niet op te brengen als je werkt tegen een uurtarief van minder dan 30 euro, waarvoor zzp'ers in de bouw tijdens de crisis moesten werken.'

Wat is een broodfonds?

Het 'broodfonds' geldt onder zzp'ers als een goed alternatief voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, die ze doorgaans te duur vinden. Er zijn inmiddels meer dan tweehonderd broodfondsen waarbij een kleine tienduizend eenpitters zijn aangesloten. De opzet is eenvoudig: afhankelijk van de maandelijkse inleg keert een broodfonds (maximaal vijftig deelnemers) uit aan wie langer dan een maand ziek is. Doorgaans dekt een zzp'er via een broodfonds vooral zijn vaste lasten af.

Volgens het Verbond van Verzekeraars is een gemiddelde zzp'er echter niet duurder uit dan een werknemer in loondienst. 'Maar een werknemer weet niet wat zijn werkgever voor die verzekering betaalt en een zzp'er ziet dat wel. Bij risico-beroepen horen uiteraard hogere premies. Maar sommige zzp'ers willen ook de Rolls Royce onder de arbeidsongeschiktheidsverzekering, waarbij iemand die de steiger niet meer op kan geen ander werk hoeft te zoeken. Daar betaal je dan ook voor', aldus de woordvoerder van de verzekeraars.

Beeld de Volkskrant

Ilse van der Stoep (52), tekstschrijver, Broodfonds Eemland

Broodfonds Eemland is na 'veel pech' meteen in het eerste jaar financieel weer gezond, zegt mede-oprichter Ilse van der Stoep. De 52-jarige tekstschrijver -uitgever uit Baarn legt maandelijks 66 euro in en zou bij langdurige ziekte 1.250 euro per maand krijgen. 'Ik heb ook lang in loondienst gewerkt, kon toen veel sparen en aflossen op mijn huis. Daardoor heb ik lage vaste lasten.'

Onder de bijna vijftig deelnemers van broodfonds Eemland is er nu niemand ziek, maar dat was kort na de oprichting in de zomer van 2014 wel anders. 'Helaas werden er snel drie mensen langdurig ziek: prostaatkanker, een whiplash en iemand met een afgescheurde pees in de schouder. Wat we toen met 30, 35 leden inlegden moesten we meteen uitkeren. Vervelend, maar als broodfonds ben je daar ook voor. Dat liep door tot in het tweede jaar, maar sindsdien gaat het gelukkig goed. Ik heb nog wel eens gekeken naar een verzekering, maar die zijn duur, een paar honderd euro per maand is niks. Dat wordt alleen maar meer naar mate je ouder wordt. En er gelden allerlei uitsluitingen, zo is een burn-out niet verzekerd.'

Ilse van der Stoep (52) Beeld Marcel Wogram

Dennis Cordes (39). Osteopaat, Broodfonds Twentewegge

De eerste bocht kwam Dennis Cordes (39) op de motor zoals altijd goed door. Maar in de flauwe bocht daarna schoof hij van de weg en kwam met zijn hand tegen een verkeersbord. 'Het valt erg mee, maar ik zit vier weken met mijn hand in het gips en daarna moet ik de kracht in mijn hand weer zien terug te krijgen.' De 39-jarige osteopaat uit Enschede heeft een maand geen inkomsten, daarna keert het broodfonds Twentewegge maandelijks - 'ik hoop niet te lang' - 1.000 euro uit. 'De hoogte van dat bedrag is nog gebaseerd van toen ik mijn praktijk begon, maar mijn vriendin werkt ook. Bij een broodfonds gaat het meestal vooral om de vaste lasten, dus we komen er wel uit.' Cordes betaalt maandelijks 45 euro aan Twentewegge.

Een arbeidsongeschiktheidsverzekering vond hij veel te duur. 'En je krijgt absoluut niet terug wat je betaalt. Een verzekeraar doet er toch alles aan om er onder uit te komen dat ze moet uitbetalen. Die mentaliteit staat me niet aan. Bij het broodfonds blijft je inleg in principe van jezelf. En als er iets gebeurt is het mooie dat je mede-ondernemers ondersteunt.'

Dennis Cordes (39) Beeld Marcel Wogram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden