Zzp'er is arm, maar geniet van zijn werk

Een op de zeven zelfstandigen zonder personeel zakt door de armoedegrens.

Een op de zeven zzp'ers zakt onder de armoedegrens Beeld anp
Een op de zeven zzp'ers zakt onder de armoedegrensBeeld anp

Zzp'ers zijn gelukkiger in hun werk dan werknemers, maar ze leven veel vaker in armoede. Een op de zeven zzp'ers zakt door de armoedegrens, 1.042 euro voor een alleenstaande. Onder werknemers is dat een op de 33. Ook hebben zzp'ers vaker dan werknemers een uitkering gehad. De keuze voor het ondernemerschap is er dus lang niet altijd een van vrijheid, blijheid, maar is vooral voor ouderen soms de enige mogelijkheid om aan het werk te komen.

Dat blijkt uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) naar de positie van zzp'ers dat vandaag uitkomt. De armoedecijfers zijn enigszins geflatteerd omdat is gekeken naar huishoudens. Het inkomen van de partner kan daardoor de armoede van de freelancer wegpoetsen. De variatie onder zzp'ers is veel groter dan onder de werknemers, zegt Edith Josten van het SCP. 'En daarmee ook de verschillen tussen rijke en arme zzp'ers. Voor werknemers geldt het minimumloon als bodem. Zzp'ers hebben dat niet.'

Freelancen

Dat vooral werkenden met een sterke positie op de arbeidsmarkt ervoor kiezen om te gaan freelancen klopt niet, zo blijkt. Bijna 40 procent van de zzp'ers zat een keer in een uitkering, tegen 30 procent van de werknemers. Zzp'ers hebben vaak slechtere kansen op de arbeidsmarkt gehad, zegt Josten. Ze zijn vaker tevreden over hun werk dan werknemers. Vooral als het gaat om de combinatie werk-privé: 82 procent tegen 72 procent van de werknemers. 6 procent van de freelancers is liever in loondienst.

Op individuele basis staan zzp'ers er wat betreft hun inkomen nog veel slechter voor, zegt Ivo de Jong van de Kamer van Koophandel. 'De helft van de 800 duizend zzp'ers zet minder dan 50 duizend euro om. Daar zouden dan nog verzekeringen en pensioen vanaf moeten. Wij zien veel schrijnende gevallen. Aanvankelijk gaat het goed omdat ze bij hun oude bedrijf klussen doen. Maar vergelijk ze eens met echte ondernemers. Richard Branson heeft tien ideeën waarvan er negen mislukken, zoals dat ruimtevliegtuig dat neerstortte. Veel zzp'ers hebben geen ondernemerskwaliteiten. Als het klantenbestand uitdunt, lopen ze vast en ontdekken ze dat ze achterlopen in hun ontwikkeling. En dat gaat inmiddels om veel mensen.'

Petra (44): loondienst als basis

'Mijn zoon en ik komen tegelijk thuis: hij van school, ik van werk. Als hij gaat sporten kan ik naar klanten. Het bevalt uitstekend dat ik werk en privé kan combineren. Ik werk parttime op een school en ben daarnaast gemiddeld 25 uur zelfstandig secretarieel dienstverlener. Als zzp'er verdien ik meer, maar ik ben blij met het basisinkomen van school. Als zelfstandige verdiende ik twee tot drie keer wat ik in loondienst krijg. Die verhouding is door de crisis nu anderhalf. Ik heb de luxe geschrapt. Er komen weer meer opdrachten aan en ik hoop op hogere tarieven.'

Toename

Het aantal zzp'ers is deze eeuw toegenomen met 340 duizend. De groei doet zich vooral voor onder eenpitters in de zakelijke dienstverlening, de bouw en de zorg. Ze worden door werkgevers vooral ingehuurd om hun specialistische kennis. Vorig jaar bleek een topjaar voor organisatieadviseurs: er kwamen er 14 duizend bij, vooral eenpitters, bijna 7.000 stopten. Een positievere kanttekening komt van arbeidseconoom Ronald Dekker van de Universiteit van Tilburg. 'De verschillen onder zzp'ers zijn inderdaad groot. Maar de groep is extreem dynamisch. Sommigen trekken zich terug van de arbeidsmarkt, anderen vinden een baan in loondienst. Arme zzp'ers hoeven niet steeds dezelfde mensen te zijn.'

Peter (63): zzp'er tegen wil en dank

'Ik had een goede baan in het onderhoud, maar mijn werkgever ging failliet. Ik was liever naar een ander bedrijf gegaan. Maar in 1997 ben ik voor mezelf begonnen. Ik werkte veel via aannemers. De opdrachten holden in de crisis achteruit, de tarieven halveerden: tot 20 euro per uur. Drie jaar geleden bleek ik drie maanden te hebben gewerkt voor een aannemer die al failliet was. Dan stopt het. Mijn pensioenspaargeld is op. Ik heb mijn huis met verlies verkocht. Ik heb er bijna drie jaar schuldhulpverlening opzitten. Mijn bijstandsuitkering is 907 euro per maand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden