profielstaalconcern SSAB

Zweeds bedrijf dat Tata Steel wil overnemen is pionier in fossielvrij staal

In het hoge noorden van Zweden en Finland liggen de fabrieken van staalconcern SSAB. De beoogde nieuwe eigenaar van Tata Steel in IJmuiden heeft grootse plannen voor de productie van fossielvrij staal.

De hoogovens van staalbedrijf Tata Steel.Beeld ANP

Peter de Waard

In de stad Luleå - uitgesproken Luleo - gaat de zon vandaag al om 14.10 uur onder. ‘Over een maand is het hier pas om 11.00 uur licht en om 13.00 uur al weer donker. En dan spreek ik over een heldere dag.’ Anders blijft het 24 uur donker, zegt de Nederlander Dirk Koolwijk die daar een reisbureau heeft voor mensen die het noorderlicht willen zien of met sledes, ski’s of sneeuwschoenen tochten door de adembenemende witte wereld willen maken.

Luleå met 70 duizend inwoners ligt in Zweeds Lapland aan de Botnische Golf. Behalve dat er jaarlijks de nationale kampioenschappen sneeuwbalgooien plaatsvinden, is er een van de grootste en oudste staalfabrieken van SSAB -–Svenskt Stål AB, of Zweedse Staal NV –gevestigd. SSAB opende daar op 31 augustus ook de allereerste proeffabriek in de wereld die fossielvrij staal gaat produceren.

Kolen zullen daarbij als grondstof worden ingewisseld voor groene waterstof die wordt opgewekt met water- en windkracht die hier op grote schaal voorhanden zijn. De proeffabriek  Hybrit, hetgeen staat voor Hydrogen Breakthrough Ironmaking Technology – Waterstof Baanbrekende IJzerproductie Technologie, stoot alleen nog H2O (water) uit en geen CO2 (koolstofdioxide) meer. ‘Nu draait de fabriek nog even op aardgas, maar begin volgend jaar moet dat waterstof worden’, zegt Mia Widell, woordvoerder van SSAB. In 2025 moet voor het eerst fossielvrij geproduceerd staal aan de autofabrieken worden geleverd. Niemand twijfelt eraan dat veel automakers ook mee zullen gaan scoren om hun producten nog milieuvriendelijker te kunnen marketen. ‘In 2045 moet alle staal die we maken fossielvrij zijn’, zegt ze. Dat betekent dat de CO2-uitstoot van Zweden met 10 procent omlaag gaat en van Finland, waar SSAB in Raahe ook staal maakt, met 7 procent. Staalproductie is nu nog een van de meest vervuilende industrieën ter wereld door het gebruik van kolen. SSAB loopt in de innovatie voorop. Ook zonder waterstof is SSAB al een van de duurzaamste staalproducenten. Het ijzererts hoeft niet van ver te komen. Dat wordt vlak in de buurt gedolven door het staatsmijnbouwconcern LKAB en kan bij wijze van spreken zo uit de mijnen in de hoogovens worden geschept. De Zweedse staat is via dat bedrijf ook grootaandeelhouder van SSAB, net als de Finse staat. Zij houden een vinger aan de pols en faciliteren de fabrieken ook. Zo heeft de staat Luleå ontsloten met spoorlijnen die enerzijds naar de Noorse havenstad Narvik en anderzijds naar het in midden Zweden gelegen Borlänge voeren. In deze stad worden de halffabrikaten uit het noorden verder uitgewalst.

Daarnaast heeft SSAB in Oxelösund ten zuiden van Stockholm nog een volledig geïntegreerde staalfabriek waar speciale producten worden gemaakt zoals hoogsterkte en weerbestendige staalsoorten. Hier werken 2.100 werknemers.

SSAB heeft een veel langere geschiedenis dan Hoogovens. Een van de voorlopers van het bedrijf produceerde al in 1878 staal. Het huidige concern dateert uit 1978. Het is allang niet meer afhankelijk van de eigen bouw en auto- en machineproductie. In 2007 werd Ispco in de VS overgenomen en in 2014 Ruukki in Finland, waardoor het zijn afzetgebied heeft vergroot. Maar met 9 miljoen ton staal per jaar is het nu nog een van de kleinere staalfabrieken ter wereld. Samen met Tata Steel Nederland zou het op 16 miljoen komen en daarmee in de top–20 van de wereld belanden. De grootste is Arcelor Mittal met een productie van bijna 100 miljoen ton. Of fossielvrije staalproductie concurrerend is, blijft onzeker. Voorlopige berekeningen wijze uit dat de staalproductie met waterstof 20 procent duurder is dan met kolen. ‘Maar dat prijsverschil wordt minder als de CO2-heffingen direct omhooggaan’, zegt Widell. De fabriek in IJmuiden wil bijvoorbeeld de CO2 afvangen en opslaan, hetgeen ook peperduur zal zijn.

Dankzij de groene stroom is de ligging in het uiterste noorden van Zweden ideaal, ondanks het gebrek aan daglicht en temperaturen die dalen tot 30 graden onder nul. Ook Facebook ontdekte dat. Dat opende in Luleå zijn eerste Europese datacenter, omdat lage temperaturen daarvoor ook gunstig zijn. De technische universiteit van de stad staat ten dienste van zowel Facebook als SSAB. En misschien direct ook van het staalbedrijf in IJmuiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden