ReportageGevolgen coronacrisis

‘Zwarte’ schoonmaker zit thuis zonder werk, en dus geld

Alicia werkt al jaren (zwart) als schoonmaker. In veel huizen mag ze nu niet komen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Veel hulp in de huishouding is de deur gewezen. Soms uit angst voor besmetting met corona, soms uit onzekerheid over de eigen inkomsten. Voor de schoonmakers zijn die (vaak zwarte) inkomsten het enige wat ze hebben.

Vanmorgen sloeg de paniek voor het eerst toe, zegt Alicia (53), op een bankje voor station Amstel in Amsterdam. Normaal gesproken zat zij nu op de fiets die naast haar staat, op weg naar een van haar tien ‘huisjes’ waar zij stofzuigt, dweilt en poetst. Maar de een na de ander vraagt haar ‘even’ niet te komen. Vooral oudere mensen willen nu geen andere mensen over de vloer, merkt zij. Vandaag hoort ze of een ‘heel important’ huis nog wil dat ze komt poetsen. ‘Daar werk ik twee keer drie uur per week. Ga ik daar doorwerken of niet? En zullen ze dan nog betalen?’

De Chileense Alicia (niet haar echte naam) is al bijna twintig jaar illegaal in Nederland. Zij en haar man werken al jaren zwart. De betaling is contant en ze hebben geen verzekeringen of pensioenvoorziening. Die twee laatste gebreken tellen nu even minder. Kunnen zij volgende maand de onderhuur van 1.700 euro cash van hun appartement in Duivendrecht nog betalen?

Haar man werkt als afwasser bij een restaurant, maar zit nu thuis vanwege de coronasluiting. Die geldkraan is dus dichtgedraaid. De verdiensten van Alicia lijken nog even door te lopen. ‘Ik heb geluk, want ik werk vaak al heel lang bij mijn ‘hele lieve’ mensen. De eerste afzeggers hebben beloofd haar door te betalen. Een ander vraagt haar wel te komen, tenzij ze zich ziek voelt: ‘Dan kom je niet, maar we betalen je wel.’

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

FNV-netwerk

Alicia is een van de drijvende krachten achter het FNV-netwerk voor ‘Migrant Domestic Workers’; veelal illegaal in Nederland verblijvende hulpen in de huishouding. In de Latijns-Amerikaanse whatsapp-groep van het netwerk regent het verhalen over afzeggingen en acuut geldgebrek, vertelt zij. ‘Sommigen zijn al hun huisjes kwijt, voor anderen zijn het er een paar. Wat gebeurt er met die mensen als deze crisis nog veel langer duurt?’

Haar collega Bing (51) werkt als schoonmaker in negen huizen en is al zeventien jaar illegaal in Nederland. Zij runt de Aziatische app-groep van het FNV-netwerk. Ook zij ziet veel schrijnende verhalen, vertelt ze aan de telefoon. ‘Werk wordt opgezegd. Veel opdrachtgevers betalen niet door of minder. Voor illegalen is verlies van inkomen extra erg. Ze weten niet hoe ze zonder geld kunnen overleven.’

Zwartwerkers hoeven niet te rekenen op enige steun van de overheid, weet ook Bing. Het aanvragen van een uitkering of coronacompensatie behoort niet tot de mogelijkheden. ‘Daarom zou er door de vakbond een steunfonds moeten worden gemaakt. Al is het tijd dat de overheid ons werk wel gaat waarderen. Wij leveren een heel belangrijke bijdrage aan de economie.’

FNV-bestuurder Herrie Hoogenboom, bij de vakbond verantwoordelijk voor het netwerk, spreekt van een ‘verschrikkelijke situatie’ van een ‘enorm kwetsbare groep van zo’n 75 duizend personen. Vragen om doorbetaling vinden ze vaak moeilijk, want ze willen geen problemen veroorzaken. Daarom hebben we een brief met dat verzoek opgesteld. Die kunnen ze laten lezen aan hun opdrachtgevers. En we zijn bezig met het opzetten van een noodfonds.’

Doorbetalen of niet?

Wordt de hulp in de huishouding doorbetaald of niet, als die een gedwongen pauze krijgt? Dat hangt vaak af van de situatie van de hulp. Is zij of hij een ‘familievriend’ en al lang in dienst? Is ze volledig afhankelijk van haar zwarte inkomsten of is het een illegaal extraatje op bijvoorbeeld een uitkering?

Een voormalig praktijkmanager van een tandarts (73) en haar man hebben de hulp voorlopig afgezegd, maar betalen wel geheel door: ‘Ze zei dat we het enige huishouden zijn die geheel doorbetaald. Voor ons speelt mee dat we haar al zo lang kennen. Ze heeft het niet makkelijk in het leven. En wij zijn niet onbemiddeld, dus doorbetalen is wel het minste dat we kunnen doen.’

Een reisadviseur (57) betaalt niet door, ook al werkt haar hulp al achttien jaar bij haar. ‘Onze hulp werkt voor de vakantie en de auto, zoals ze zelf zegt. We betalen ook niet door als ze ziek is.’ Haar hulp is iemand die ‘handig’ is met haar uitkering. ‘Ze woonde bijvoorbeeld niet samen omdat ze anders gekort zou worden. Tja, als je geen belasting betaalt, voel ik me ook niet schuldig dat ik nu niet doorbetaal.’

In de vriendenkring van een gepensioneerd kranten- en radiojournaliste hebben veel mensen de hulp opgezegd ‘uit angst voor infectie. De ene helft blijft doorbetalen, de andere helft niet of slechts gedeeltelijk. Dat vind ik beschamend, want het gaat meestal om mensen die hun zaakjes goed voor elkaar hebben.’

De vriendin van hbo-docent Mark heeft een Braziliaanse hulp, die zij als thuiswerker heeft gevraagd voorlopig niet te komen. Ze heeft hem drie poetsbeurten vooruit betaald. En Mark heeft een kleine collecte gehouden in zijn voetbalteam, waar de Braziliaan soms invaller is. ‘Gewoon een extraatje, niks bijzonders.’ Het leverde wel een berichtje op dat hem enigszins in verlegenheid bracht: ‘Ik weet niet hoe ik je moet bedanken.’

Vertel de Volkskrant wat u wilt weten

Dit een productie van de Open Redactie, het lezersproject van de Volkskrant waarbij deelnemers meedenken over nieuwe artikelen en suggesties geven aan redacteuren. Enthousiast geworden? Log dan in als abonnee en meld u hier aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden