Zwammen op koffiedik in een zwemparadijs

Waar ooit kinderen in het water spetterden, worden nu oesterzwammen geteeld. Op koffiedik, want dat is duurzaam. 'Wij willen niet CO2-neutraal zijn, maar CO2-negatief.'

Siemen Cox (rechts) en Mark Slegers, de oprichters van RotterZwam: 'We simuleren hier eigenlijk een herfstbos.' Beeld Van Den Bergh Freek
Siemen Cox (rechts) en Mark Slegers, de oprichters van RotterZwam: 'We simuleren hier eigenlijk een herfstbos.'Beeld Van Den Bergh Freek

Tot 2010 kwam Jose Joia geregeld met zijn kinderen in Tropicana om te zwemmen, nu oogst hij oesterzwammen in een van de kleedruimtes van het voormalige Rotterdamse zwemparadijs. De paddestoelen groeien in doorzichtige plastic zakken gevuld met koffiedik, die in rijen hangen aan wat vroeger kledingrekken waren. 'De mooiste gaan naar de supermarkt, de andere naar de restaurants', zegt Joia, terwijl hij de paddestoelen in twee kratten legt.

Stadslandbouwers

Joia is een van de zeven werknemers - 'stadslandbouwers'- van de oesterzwamteler RotterZwam. Tien weken geleden heeft hij de zakken die hij nu leegplukt opgehangen in een donkere ruimte verderop in het gebouw. 'In die ruimte ontstaat een wit wortelstelsel', vertelt Siemen Cox (41), een van de twee oprichters. Daarna zijn de zakken naar de voormalige kleedruimte gegaan.'Daar is het kouder en lichter en komen de oesterzwammen uit. We simuleren eigenlijk een herfstbos. Na vijf weken daar kunnen we ze oogsten.'

Toen Cox in 2013 langs het leegstaande zwemparadijs aan de Maas reed, zag hij de glazen koepel oplichten in de zon. 'Ik realiseerde me dat het eigenlijk een grote kas was. Perfect voor landbouw, midden in de stad.' Cox stopte met werken in de financiële dienstverlening. 'Polissen en geld verdienen met papierschuiven, daar was ik wel klaar mee. Ik blogde al een tijdje over duurzaamheid en had net bedacht dat ik iets met lokale voedselproductie wilde doen.'

null Beeld
Beeld

Profiel

Bedrijf RotterZwam Coöperatie U.A.
Waar Rotterdam
Sinds 2013
Aantal werknemers 7
Jaaromzet 150.000 euro (in 2015)

LinkedIn

Via LinkedIn vond Cox een vertegenwoordiger van de eigenaar van Tropicana, de investeringsmaatschappij Lips Capital Group. Staand in het lege zwembad, recht onder de glazen koepel, wijst hij om zich heen. 'Met deze ruimte had Lips nog plannen, evenementen organiseren of zo.' De kelder, waar vroeger een schoonheidssalon zat, kon Cox wel krijgen. 'Dus werden het paddestoelen, die doen het goed in het donker.'

De eerste vier maanden zat Cox gratis in het gebouw. 'Er was toen maar op één plek stromend water.' Het was een tijd van experimenten. Samen met medeoprichter Mark Slegers vulde hij de eerste plastic zakken met paddestoelenbroei, gemalen krijt, water en koffiedrab. 'De techniek om oesterzwammen op koffiedik te kweken, kende ik uit het boek Blauwe economie van Gunter Pauli. De grote telers doen het op stro.' Het kostte Cox en Slegers bijna twaalf maanden om erachter te komen hoe de teelt op koffiedik precies werkte.

In die tijd produceerde RotterZwam af en toe een paar kilo oesterzwammen. 'Niet genoeg om een betrouwbare leverancier te zijn.' Nu is de productie stabiel en levert het bedrijf tussen de vijftig en zestig kilo per week aan bijna veertig restaurants en twee supermarkten in en om Rotterdam. 'O, en aan een banketbakker op de Mariniersweg; die maakt er vegetarische bitterballen van.'

Overleven

De productie mag dan toegenomen zijn, het is nog steeds niets vergeleken bij de traditionele oesterzwamtelers, die al snel tienduizend kilo paddestoelen per maand kweken in grote hallen. 'Wij kunnen overleven omdat we een betere prijs krijgen. Niet doordat onze oesterzwammen duurder zijn, maar omdat we rechtstreeks leveren aan restaurants.' Maar dat is niet het hele verhaal.

RotterZwam verdient slechts de helft van de omzet met de paddestoelenkweek. De andere helft wordt verdiend met een keur aan nevenwerkzaamheden. 'De meeste telers hebben maar één inkomstenbron: de verkoop van paddestoelen', zegt Cox. 'De enige knop waar je dan aan kan draaien, is volume. Wij hebben bewust gekozen voor meer inkomstenbronnen, zodat we aan verschillende knoppen kunnen draaien.'

Dus geven de RotterZwammers workshops aan ondernemers die ook met het concept aan de slag willen. 'We hebben er al dertig opgeleid', zegt Cox glimlachend. Ze kwamen uit Chili en Groot-Brittannië maar ook gewoon uit Zaandam, en betaalden allemaal 2.000 euro, exclusief btw, voor vier dagen meedraaien. Een andere belangrijke inkomstenbron zijn de 'growkits', een soort doe-het-zelf-pakketten om thuis met eigen koffiedrab oesterzwammen te kweken.

null Beeld Van Den Bergh Freek
Beeld Van Den Bergh Freek

Winst niet het doel

Wat ook scheelt is, dat winst niet het doel is. 'Wij zijn sociaal ondernemers. Met de growkits zouden we meer kunnen verdienen als we de emmers waar ze in zitten voor een habbekrats in China zouden kopen, maar we laten ze liever hier maken door mensen die moeilijk toegang hebben tot de arbeidsmarkt.' Op de handel in gecomposteerd afval wordt zelfs verlies gedraaid. Toch blijven Cox en de zijnen ermee doorgaan, omdat het een schonere manier is om hun afval te verwerken dan verbranden. 'Wij streven er niet naar om CO2-neutraal te zijn, we willen CO2-negatief zijn', vat Cox de missie samen.

De hang naar duurzaamheid is ook de reden dat RotterZwam lokaal blijft. 'We halen het koffiedik op bij kantoren in de stad en leveren alleen aan klanten in het 010-gebied. Van grondstof tot bord verplaatst alles zich binnen een straal van 35 kilometer, terwijl de ingrediënten van een gemiddeld bord eten duizenden kilometers afleggen.' Cox verkoopt liever zijn kennis aan iemand in Amsterdam dan dat hij zelf zijn oesterzwammen daar gaat verkopen. 'Er is genoeg koffiedik in Amsterdam, ze kunnen het beter daar produceren voor de lokale horeca.'

Een uitbreiding van het afzetgebied is dan ook niet de volgende stap. Op welke andere manier wil RotterZwam wel vooruit? De omzet moet dit jaar worden verdubbeld en de oesterzwamproductie moet volgend jaar naar tienduizend kilo per jaar. 'De kelder is daarvoor te krap, dus zijn we sinds kort bezig met een kwekerij in een oude zeecontainer. Daarvan gaan we er nog meer maken', zegt Cox. Daarnaast komt er nog een 'cascade' aan andere producten en diensten. 'We testen of we enzymen kunnen winnen uit het uitgewerkte kweeksubstraat. Met die enzymen willen we bio-ethanol maken. Als dat lukt, gaan we over een paar jaar met Shell concurreren.'

Medewerks van RotterZwam op de werkvloer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Medewerks van RotterZwam op de werkvloer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Vergaderruimte

Sinds enkele maanden is een uitbreiding binnen het gebouw eveneens mogelijk. BlueCity010, een initiatief van Cox en Slegers, kocht met hulp van investeerder ifund in oktober heel Tropicana voor 1,7 miljoen euro. Op de rand van het centrale bad bouwt een van de timmerlieden een houten vlonder. 'Dat wordt een vergaderruimte met uitzicht op de Maas. Uiteindelijk komen er veertig duurzame ondernemers, die allemaal elkaars afval en reststroom gaan gebruiken.'

Door de koop is de toekomst van RotterZwam zekerder dan ooit. Onder Lips had het bedrijf een antikraakcontract, nu is er een huurcontract voor vijf jaar. 'Mijn vrienden vragen weleens of er ooit nog een zwembad komt', zegt Joia terwijl hij de zwammen plukt. 'Dan antwoord ik: de enige die hier nog gaan zwemmen, zijn de paddestoelen als ze gewassen worden.'

De kweekruimte van RotterZwam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
De kweekruimte van RotterZwam.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden