ColumnFrank Kalshoven

Zullen we 16 duizend boerenbedrijven kopen?

null Beeld

Nieuwsfeit 1 van deze week: provincies zoeken grond om natuur van te maken, en wel 39 duizend hectare in de komende 6 jaar. Nieuwsfeit 2: Nederland moet de komende decennia een miljoen huizen bouwen. Nieuwsfeit 3: vijftig landen steunden op de One Planet Summit het plan om wereldwijd 30 procent van de aarde te beschermen om achteruitgang van natuur en biodiversiteit tegen te gaan.

Nieuwsfeit 4 komt dus goed uit: veel landbouwbedrijven hebben geen opvolger, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze week. En nieuwsfeit 5 klinkt dan ook logisch: Nederland heeft een ‘masterplan’ nodig, vindt planoloog Hans Leeflang, een plan om het gebruik van de ruimte de komende jaren in goede banen te leiden.

De slag om de ruimte is volop gaande, en zal de komende tijd toenemen in intensiteit. Meer ruimte voor mensen en meer ruimte voor natuur betekent minder ruimte voor landbouw. Nu is nog tweederde van de oppervlakte van Nederland in gebruik als landbouwgrond. Veel landbouworganisaties willen dit graag zo houden, soms op het militante af. Maar waarom eigenlijk?

De dominante trend in de landbouw is schaalvergroting. Het aantal landbouwbedrijven neemt al decennia af, de overblijvende bedrijven worden groter. De toegevoegde waarde van de landbouw aan het nationaal inkomen is intussen het afgelopen decennium ongeveer gelijk gebleven, telt het CBS, een kleine 1,5 procent. Steeds meer boeren hebben een ‘bijbaan’, veelal uit onvrede met het inkomen dat het boeren zelf oplevert.

Nee, dan is het niet zo gek dat bedrijven moeilijk een opvolger kunnen vinden. Volgens het CBS geldt dit voor zes op de tien bedrijven met een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder, in totaal zestienduizend ondernemingen. Dat is zo’n 30 procent van alle boerenbedrijven die Nederland nog telt.

De ondernemers sluiten achteraan in de rij, want de animo om in de landbouw te werken is onder Nederlanders laag. Het seizoenwerk (bijvoorbeeld in de asperges of aardbeien) en het productiewerk (bijvoorbeeld in de kassen in het Westland) wordt sinds jaar en dag verricht door arbeidsmigranten. In welke sector werken de meeste arbeidsmigranten? Precies.

Economen maken een onderscheid tussen ‘verklaarde voorkeuren’ en ‘gebleken voorkeuren’. Als u in een enquête invult dat u biologisch eten heel belangrijk vindt is dat een ‘verklaarde voorkeur’. Als u in supermarkt vervolgens biologisch eten in uw karretje doet is dat een ‘gebleken voorkeur’. Vaak ‘verklaren’ we het een, maar ‘blijkt’ uit ons gedrag het ander.

Zoiets lijkt er in de landbouw aan de hand te zijn. De landbouworganisaties ‘verklaren’ dat er geen hectare af mag van het landbouwareaal, maar uit het gedrag van mensen ‘blijkt’ weinig animo om dat areaal ook te blijven gebruiken.

In de landbouw ligt dus een ruimtekans voor de groeiende vraag naar zowel natuur als woonruimte. En zo kan in een moeite door worden gewerkt aan het terugdringen van schadelijke uitstoot door landbouwbedrijven.

Hoe moet dat dan precies? Dat is nog niet zo eenvoudig. Planoloog Leeflang heeft het gelijk denk ik aan zijn zijde als hij zegt dat hiervoor meer ‘landelijke regie’ nodig is dan Nederland dezer dagen gewend is. Een ruimteplan dus.

In elk geval staan de komende tijd 16 duizend boerenbedrijven te koop. Waarom die niet netjes opgekocht? Het lijkt mij een ruimtekans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden