columnpeter de waard

Zou Google niet een nutsbedrijf moeten worden?

Peter de Waard columnist artikel Beeld -
Peter de Waard columnist artikelBeeld -

Nutsbedrijven leveren vanuit een monopoliepositie producten en diensten die van algemeen belang zijn voor de maatschappij, zoals energie, water, openbaar vervoer, postbezorging en communicatie.

Volgens deze definitie had Google allang een nutsvoorziening moeten zijn. In het digitale tijdperk is de zoekmachine van algemeen belang voor de maatschappij. Misschien zou publiek internet – en daarin vervult Google een sleutelfunctie – weleens een belangrijkere functie hebben dan de publieke omroep.

Maar het woord nuts is tegenwoordig vloeken in de politieke kerk. Voordat in de neoliberale golf van de jaren tachtig van de vorige eeuw de markt de koning werd, waren veel ­publieke diensten in handen van de overheid, zoals de provinciale elektriciteitsmaatschappijen (PNEM, PEN, PUEM en PLEB) en de PTT. Daarna werd een fors deel door de paarse kabinetten van Wim Kok uitgeleverd aan de grillen van de markt, hetgeen betekent dat de klanten veelal de bomen door het bos niet meer zien en zich al gauw belazerd voelen als de buurman ineens minder blijkt te betalen. Gelukkig is er nog wel overheidstoezicht. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) is waakhond van de nutsvoorzieningen. En die bemoeit zich ook met allerlei randvoorwaarden, tot en met de postzegelprijs aan toe.

In de Amerikaanse staat Ohio stelde justitie deze week dat Google vanwege zijn ‘discriminerende en concurrentieverstorende praktijken’ als een openbare nutsvoorziening moet worden gereguleerd. ‘Google gebruikt zijn dominantie op internet om de mensen in de richting van de eigen ­producten te sturen, zoals YouTube, Google Maps, Google Shopping en Google News. Als je een spoorlijn, een elektriciteitsnet of een zendmast hebt, dan moet je iedereen dezelfde toegang geven tot die voorziening. Googles zoekalgoritmes zijn geprogrammeerd voor Google-diensten’, aldus de aanklager in een ­civiele procedure tegen de gigant. Google is zich uiteraard van geen kwaad bewust en beweert dat de zoekmachine juist is geprogrammeerd om mensen de meest relevante suggesties te doen. En toevallig rollen die van Google daarbij zelf nogal vaak uit de bus.

In twintig jaar tijd is internet het leven gaan domineren. Veel diensten – van bankieren tot het doen van belastingaangiftes, het maken van zorgafspraken, het aansluiten op andere nutsvoorzieningen, het geven van onderwijs – zijn bijna niet meer mogelijk zonder platforms als Google. Door de beperkingen van ­corona is dat nog sterker gaan gelden.

Maar publieke zoekmachines bestaan niet. Alle data die aan zoekmachines worden ge­geven gaan naar private marktpartijen zoals Google.

Als Google honderd jaar geleden was op­gericht zou het net zoals de telefonie een nutsvoorziening zijn geworden en in de veilige handen van de overheid zijn beland.

Nu mag iedereen al blij zijn als de overheid het nog een beetje weet te reguleren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden