Column Peter de Waard

Zou belastingstelsel op giften ook echt kunnen werken?

Het is een even mooi ideaal als het basisinkomen: vrijwillig belasting betalen. Wie deze maand geen zin heeft om aangifte te doen en een fikse naheffing te krijgen, zou gevrijwaard blijven van de belastingplicht.

Verwacht wordt wel dat naar eigen keuze geld wordt overgemaakt op een bankrekeningnummer van de politie, het onderwijs, de wegen of het politieke circus op het Binnenhof, net zoals sommige mensen gewend zijn dit te doen aan Amnesty, Greenpeace of het Rode Kruis.

Er zijn experts die geloven dat de vrijwillige belastingplicht werkt. En dat zijn niet alleen dwazen, maar mensen die daar over hebben nagedacht, onderzoek naar hebben gedaan en serieus worden genomen.

Onlangs organiseerde het Amsterdam Centre of Tax Law op de Uva zelfs een symposium over een fiscaal stelsel gebaseerd op giften. Een van de deelnemers was de Duitse filosoof Peter Sloterdijk die in het in 2010 verschenen essay Die nehmende Hand und die gebende Seite een vrijwillig belastingstelsel bepleitte. Hij vindt dat het huidige dwangmatige belastingstelsel waarbij burgers een schuld aan de overheid moeten voldoen, vernederend. Burgers zouden een schuld aan zichzelf moeten voldoen, eventueel via het loket van de staat die de hoeder wordt van de giften.

Sloterdijk denkt dat bijna iedereen begrijpt dat zij een deel van hun inkomen moeten overdragen voor gemeenschapsvoorzieningen. Scholen, politie en wegen zijn nodig. Net als zorg voor ouderen en zieken. Vele mensen geven al een flink deel van hun inkomen weg aan liefdadigheid.

In de VS -  een land waar Trump de inkomstenbelasting drastisch heeft verlaagd - is filantropie zelfs de ultieme vorm van status. Hectomiljardairs als Jef Bezos, Bill Gates en Warren Buffett geven enorme bedragen van hun vermogen weg. Wat ze niet doen is veel belasting betalen. Ze hebben een constructie waardoor de belastingafdrachten worden geminimaliseerd, zodat ze veel kunnen weggeven. Buffett zei eens dat hij minder belasting betaalde dan zijn secretaresse. De superrijken willen zelf uitmaken waar hun overtollige geld naartoe gaat. Vorig jaar gaven Amerikanen 410 miljard dollar aan liefdadigheid.

Helaas is dat nog maar eentiende van van de totale belastinginkomsten (3.500 miljard) en die zijn zelfs onvoldoende om Trumps dure huishouding te dekken. Het is de vraag of burgers betere herverdelers zijn dan de Tweede Kamer. De collectepotten van het onderwijs, de zorg en de politie zullen al snel rijkelijker worden gevuld dan die van het Europese landbouwbeleid of steun aan Griekenland. Maar dat geeft burgers ook rechtstreeks invloed.

Het gaat niet in een keer. Sloterdijk wil een geleidelijke overgang naar een vrijwillig belastingstelsel, te beginnen met een vlaktaks van 20 procent.

Daarboven kunnen mensen stemmen met hun portemonnee. Het zal geen sinecure wezen in dit systeem minister van Financiën te zijn.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.