Interview

Zo zijn energiedoelen direct haalbaar

Vijf tips die direct resultaat opleveren.

null Beeld
Beeld

In zijn oratie als hoogleraar Energiebesparing op de TU Delft twee weken geleden, gaf hoogleraar Kornelis Blok het voorbeeld van twee bekende Nederlanders die op de tv werden uitgedaagd duurzamer te leven. De een deed het licht in de woonkamer uit en stak een kaars aan. De ander verving zijn tweehonderd lampen in huis door ledverlichting. Wat was de energiezuinigste oplossing?

Dat sommige mensen tweehonderd lampen nodig hebben, is op zich wel een beetje vreemd, zegt Blok. Maar toch koos deze BN'er de efficiëntste oplossing. 'Hij behoudt zijn comfort en heeft evenveel licht, maar gebruikt nu veel minder energie. Weinig mensen weten dat een ledlamp duizend keer efficiënter is dan een kaars.'

Door consequent rekening te houden met dit soort feiten, kan een energierevolutie worden ontketend. Energiebesparing klinkt suffig; als iets voor ouders en grootouders die roepen dat de deur dicht, het licht uit en de trui aan moet. Ten onrechte, zegt Blok, die al dertig jaar onderzoek doet naar het onderwerp. Het is het belangrijkste instrument in de verduurzaming van de wereld en de strijd tegen CO2-uitstoot en klimaatverandering.

Het probleem is dat we het nauwelijks gebruiken. De Nederlandse doelen voor energiebesparing in bedrijven, vervoer en huishoudens, in 2020 bijvoorbeeld, worden in het huidige tempo bij lange na niet gehaald, bleek uit de deze week gepresenteerde Nationale Energieverkenning.

Terwijl dat gemakkelijk kan. Het totale Nederlands energiegebruik kan volgens hem de komende vijftien jaar met eenderde worden verminderd door besparing en efficiëntie. 'Het enige dat we daarvoor hoeven doen: steeds de best beschikbare producten en oplossingen kiezen.'

Kornelis Blok (1956) is hooglaar in de energy systems analysis aan de TU Delft. Daarnaast is hij wetenschappelijk directeur van energieadviesbureau Ecofys en hoogleraar duurzame energie aan de Universiteit Utrecht. Beeld
Kornelis Blok (1956) is hooglaar in de energy systems analysis aan de TU Delft. Daarnaast is hij wetenschappelijk directeur van energieadviesbureau Ecofys en hoogleraar duurzame energie aan de Universiteit Utrecht.Beeld

1 woningisolatie

Om te beginnen komt er een crashprogramma voor het isoleren van woningen en het bouwen van volledig klimaatneutrale woningen. Alle techniek die daarvoor nodig is, is bekend en beschikbaar. De overheid zal moeten helpen om de financiering geregeld te krijgen, maar die verdient zichzelf terug. 'We beginnen met de bekende dingen als dubbelglas en isolatie van spouwmuren en vloeren voor huizen die dat nu nog niet hebben. Daarnaast zetten we fors in op nul-energiewoningen, die met duurzame energie en isolatie volledig in hun eigen behoefte kunnen voorzien. Er is veel enthousiasme voor, maar ze komen te langzaam van de grond.'

Ook de Raad voor de Leefomgeving adviseerde onlangs de klimaatneutrale route te beginnen met de gebouwde omgeving, waarmee Nederland 25 procent energie zou kunnen sparen. Absoluut haalbaar, denkt Blok, maar een enorme opgave. 'Reken maar na: we hebben 20 jaar de tijd voor 6 miljoen woningen, dus moeten we 300 duizend woningen per jaar doen. Eigenlijk hadden we daar jaren geleden al mee moeten beginnen. Dan hadden de bouwvakkers de afgelopen periode ook werk gehad.'

Maar eerlijk is eerlijk, besparen op dit terrein is vaak een heel gedoe. 'Wie zonnepanelen wil, laat een installateur een offerte maken en laat ze daarna op het dak schroeven. Het is veel ingewikkelder om je huis te laten isoleren. Hoe zit het me de spouwmuren? Moet er een buitenwand tegenaan? Wie moet je het laten doen? Als dat niet je dagelijkse werk is, krijg je het moeilijk voor elkaar. Met 300 duizend woningen per jaar en goede mogelijkheden om dat via de hypotheek te financieren, verandert dat allemaal.'

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

2 rijgedrag

De tweede wet van Blok is een pakket maatregelen waardoor Nederlanders veel zuiniger gaan autorijden. 'Dat begint met banden beter oppompen en mensen leren rustiger te rijden. Het zijn de tips voor verstandig rijgedrag die ooit door de overheid gepropageerd werden als 'het nieuwe rijden', maar dan nu serieus uitgerold. Geef iedereen gratis een bandenspanningsmeter of laat op elk benzinestation studenten rondlopen die aanbieden de bandenspanning te testen, zodat het echt tussen de oren komt. Het is een misverstand dat met gedragsverandering in de auto slechts marginale winst te behalen valt. Transport is goed voor bijna een kwart van ons energiegebruik en daar knabbel je op deze manier 5 tot 10 procent vanaf.'

3 exit oude apparaten

De derde maatregel is gericht op versneld afdanken van oude, niet-zuinige apparaten. De koelkast is Blok's favoriete voorbeeld, maar hetzelfde geldt voor veel andere apparatuur. Zelf zal de hoogleraar zijn kinderen nooit een afgedankt apparaat uit het ouderlijk huis meegeven. Oude energievreters moeten onklaar worden gemaakt en definitief afgedankt.

De andere helft van zijn maatregel is zelf een apparaat: de slimme energiemeter. Die registreert het gas- en stroomgebruik van gebouwen en geeft die informatie direct terug aan de bewoner. 'Daar is veel onderzoek naar gedaan: het levert 5 tot 15 procent besparing op.'

null Beeld Marcel van den Bergh
Beeld Marcel van den Bergh

4 zuinige industrie

Energiebesparing in bedrijven is een hardnekkig struikelblok dat vaak op de lange baan wordt geschoven. Niet doen, adviseert Blok. 'Dan loopt men straks veel te ver achter.' De vierde maatregel van de hoogleraar is een investeringsprogramma voor energiebesparing in bedrijven. 'Het barst daar van de mogelijkheden die zichzelf binnen vijf jaar terugbetalen. Bedrijven zijn nu al verplicht die maatregelen te nemen, maar dat gebeurt niet.'

Eigenlijk is dat een raadsel: ondernemers kunnen prima rekenen en energiebesparing betaalt zichzelf terug. Wat houdt hen tegen? 'De industrie hanteert hele korte terugverdientijden voor maatregelen die buiten hun core business vallen. Ze investeren liever in iets waarmee ze meer kunnen produceren of betere producten kunnen maken. Een verplichting helpt niet, omdat het ondoenlijk is om normen te stellen voor al die duizenden productieprocessen. En bewijzen dat zo'n investering zichzelf binnen vijf jaar terugverdient, is vaak niet gemakkelijk.'

Eigenaren van kantoorgebouwen kunnen worden verplicht om zaken als ledlampen en airco's met warmteterugwinning te regelen, denkt Blok. Voor de industrie komt een investeringsprogramma van de overheid, in combinatie met verplicht energiemanagement. 'Dat dwingt hen systematisch naar energiegebruik te kijken, en dat kan 3 tot 4 procent efficiencyverbetering per jaar opleveren. Ook bij lage economische groei.'

null Beeld Joost van den Broek
Beeld Joost van den Broek

5 belasting op CO2

Het vijfde advies aan de minister is een overkoepelende maatregel die Nederland eigenlijk niet alleen kan nemen, realiseert hij zich. Maar er moet snel werk van worden gemaakt: een belasting op koolstof beter bekend als CO2-belasting.

Dat is zelf geen besparingsmaatregel, maar maakt besparing wel extra rendabel omdat de energieprijs erdoor stijgt. 'Het zou ideaal zijn om dat wereldwijd af te spreken op de komende klimaattop in Parijs. Maar dat gaat niet gebeuren, dus moeten we het stukje bij beetje invoeren zodat we de prijs van koolstof gaan voelen. De uitstoot van CO2 veroorzaakt nu eenmaal externe kosten. Die moeten meteen in rekening worden gebracht.'

Vijftig euro per ton geproduceerde CO2 is volgens hem een mooi bedrag om mee te beginnen. 'Huishoudens betalen nu energiebelasting, die zou kunnen worden veranderd in CO2-belasting. Veel bedrijven kunnen voor 50 euro per ton worden aangeslagen. Alleen industrieën die erg concurrentiegevoelig zijn, moet je sparen. Bijvoorbeeld door alleen het energiegebruik boven een bepaald niveau te belasten.'

Eén goed argument voor een CO2-belasting wordt nog te weinig gehoord, vindt hij. 'Als we overstappen naar duurzame energie, zoals nu al gebeurt, wordt olie minder schaars en nooit meer duur. Je ziet het al aan steenkool: de prijs daarvan daalt al jaren. Het is hoog tijd de CO2-belasting in te voeren, anders worden fossiele brandstoffen te goedkoop.'

null Beeld Sun zhongguo - Imaginechina
Beeld Sun zhongguo - Imaginechina
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden