Analyse

Zo werd 'nieuwe structuur' Rabobank bittere noodzaak

'Tijd voor een bank die het anders doet.' Dat was begin deze eeuw de leus waarmee de Rabobank furore maakte. Een bank opgericht door boeren, met de meeste kantoren en de grootste hypotheekportefeuille van Nederland. Een coöperatie met leden in plaats van aandeelhouders en meer dan honderd lokale Rabobanken die zeer zelfstandig opereerden. De bank liet zich er graag op voorstaan. Met als klap op de vuurpijl de triple-A status, de hoogste graad van financiële degelijkheid, die de Rabobank 'als enige private bank in de wereld' genoot.

Archiefbeeld van het hoofdkantoor van de Rabobank.Beeld anp

Die triple-A rating is de Rabobank al vier jaar kwijt. En het imago als oerdegelijke boerenbank liep een flinke deuk op door de Libor-affaire, waarbij medewerkers van de bank het internationale rentetarief manipuleerden. Rabobank sloot sinds 2010 maar liefst vierhonderd vestigingen, en schrapte de afgelopen vijf jaar ongeveer 12 duizend banen. En nog steeds is het lek bij de Rabobank niet gedicht. De winstgevendheid kachelde de afgelopen jaren gestaag achteruit, hoewel de nettowinst in het eerste half jaar van 2015 fors verbeterde.

De nieuwe bestuursvoorzitter Wiebe Draijer grijpt nu fors in om de kosten te verlagen. De nieuwe, strengere buffereisen voor banken dwingen hem daartoe. De winst moet nog veel verder omhoog, omdat de Rabobank het eigen vermogen flink moet ophogen.

Ook de coöperatiestructuur gaat op de schop. De grote zelfstandigheid van de 106 lokale Rabobanken is de afgelopen jaren een steeds groter blok aan het been van de bank geworden. In de eerste plaats vanwege de kosten. De lokale afdelingen hebben elk hun eigen directeuren, personeelsafdelingen en administratie. Dat is niet bepaald efficiënt.

Rabobank: 9000 banen weg tussen 2016 en 2020

Lees hier het nieuwsbericht van de Volkskrant over de drastische bezuinigingen bij de Rabobank die woensdag bekend werden gemaakt.

Daar komt bij dat de top van de bank in Utrecht door de vroeger zo geliefde structuur eigenlijk niet goed wist wat er precies binnen de bank gebeurde. Lokale directeuren lieten zich weinig gelegen liggen aan alles wat er op het hoofdkantoor werd bedacht. 'Dat heb ik aan den lijve meegemaakt toen ik nog als beleggingsanalist bij Rabobank werkte', herinnert hoogleraar bedrijfsfinanciën Jaap Koelewijn zich. 'Dan hadden wij in Utrecht een bepaald advies voor klanten uitgedokterd, dat we vervolgens naar de regiokantoren stuurden. Vervolgens kreeg je dan van het kantoor in Vlagtwedde te horen dat ze blij waren met het goedbedoelde advies, maar dat zij daar een andere visie hadden.'

Tijdens de economische crisis bleek dat sommige lokale afdelingen hun zaken lang niet zo goed op orde hadden als ze zelf dachten. Zo zijn duizenden kleine en middelgrote bedrijven financieel in moeilijkheden gekomen dankzij rentederivaten, producten die hen door hun lokale Rabobanken zijn aangeraden. Achteraf is vaak moeilijk vast te stellen of klanten wel goed zijn voorgelicht over die derivaten.

Nieuwe structuur Rabobank

Lees hier het persbericht van de Rabobank over de aanpassingen in de besturing van de Rabobank.

De rentederivaten zijn inmiddels een slepend en kostbaar dossier voor de bank, en er dreigen nog grote claims. Mede daardoor dringt De Nederlandsche Bank er al langer bij het Rabo-bestuur op aan de macht van de afzonderlijke afdelingen te beperken.

Ook de enorme hypotheekportefeuille - Rabobank is marktleider in Nederland - is inmiddels een kopzorg geworden. De bank heeft ongeveer eenderde van alle Nederlandse huizen gefinancierd. Op zich presteerden de hypotheken van de Rabobank - volgens de jongste stand 204 miljard euro in totaal - tijdens de crisis prima. De huizenprijzen daalden weliswaar, maar 99 procent van de klanten bleef braaf de afgesproken rente en aflossingen betalen. Voor de bank was het toch spannend en het besef kwam dat Rabobank wel heel kwetsbaar is voor de ontwikkeling van de Nederlandse huizenmarkt.

Bestuursvoorzitter Wiebe Draijer.Beeld anp

In de ogen van buitenlandse toezichthouders zijn de relatief hoge Nederlandse hypotheken erg riskant. Zij verplichten de Rabobank daarom extra veel vermogen aan te houden als tegenwicht voor de grote hypotheekportefeuille. In Brussel vinden ze het vooral riskant dat Nederlandse huizen vaak minder waard zijn dan hypotheeklening die Rabo heeft verstrekt. De bank heeft daarom inmiddels besloten een belangrijk deel van de hypotheekportefeuille te verkopen.

Naast de specifieke Rabo-zorgen kampt de bank ook nog met een fenomeen dat bijna alle gevestigde banken en verzekeraars bedreigt: internet. Terwijl in veel bankgebouwen nog duizenden goedbetaalde mensen op verouderde computersystemen werken, schrijdt de technologie verder. Het grote kantorennetwerk van de Rabobank werd de afgelopen jaren veel te duur. Net als bij andere banken stappen steeds minder klanten de filialen binnen. Tegenwoordig bankiert bijna iedereen digitaal. Nieuwe jonge bedrijven maken daar handig gebruik van. Beleggers zijn bijvoorbeeld tot wel tien keer goedkoper uit als ze aandelen kopen bij websites als degiro.nl in plaats van bij Rabo of andere gevestigde banken.

(Tekst gaat verder onder foto).

Bestuursvoorzitter Wiebe Draijer en CFO Bert Bruggink.Beeld anp

En zo worden talloze bankafdelingen die vroeger lekker bijdroegen aan de winst inmiddels bedreigd door nieuwe aanbieders. Het snelgroeiende Nederlandse tech-bedrijf Adyen neemt steeds meer betalingsverkeer over. En vorige week zag een nieuwe online-hypotheekaanbieder bijbouwe.nl het licht. Er zullen de komende jaren waarschijnlijk nog meer van dat soort bedrijven bijkomen.

Door de toegenomen concurrentie valt er voor de Rabobank steeds minder te verdienen aan klassieke bankdiensten als hypotheken, beleggen en sparen. Vorig jaar werd al bekend dat Rabobank zich nog meer gaat toespitsen op twee terreinen waar de bank van oudsher een sterke positie heeft: 'Bankieren voor Nederland' en 'Banking for food'. Kortom: het financieren van het midden- en kleinbedrijf in Nederland en de landbouw en voedselproductie wereldwijd.

'Op zich is dat een verstandige keuze', zegt de Tilburgse hoogleraar Bankwezen Harald Benink. 'Voor het financieren van ondernemingen en het doorvlooien van jaarrekeningen is echte bankierskennis nodig. Dat is veel ingewikkelder dan het verkopen van hypotheken. En als je het goed doet, is er ook meer mee te verdienen.'

Met de focus op landbouw en het midden- en kleinbedrijf blijft de Rabobank overigens ook op een belangrijk punt trouw aan 'de bank die het anders doet'. Ze blijven de traditionele achterban van boeren bedienen. De grote klus zal nu vooral zijn om de komende jaren als veel kleinere, en strakker centraal geleide bank toch even toegankelijk te blijven voor alle lokale agrariërs, ondernemers en andere 'leden' bij wie de bank al decennia aan de keukentafel zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden